Кіріспе

Гольштейн-Готторп герцогинясы (1725–1728) Ресейдің Ұлы герцогинясы Анна Петровна (А́нна Петро́вна; 27 қаңтар 1708 – 4 наурыз 1728) – Ресей императоры Петр I және оның әйелі Екатерина I-нің үлкен қызы. Оның кіші әпкесі, императрица Елизавета, 1741–1762 жылдар аралығында билік құрды. Ол немере інісі Петр II билік кезінде мұрагер болуға мүмкіндігі болғанымен, саяси себептерге байланысты таққа отырмады. Дегенмен, оның ұлы Петр III 1762 жылы Елизаветадан кейін император болды. Ол күйеуі арқылы Гольштейн-Готторп герцогинясы болды. Мәскеуде дүниеге келген, ал Кильде 20 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

1708 жылы 27 қаңтарда Ресейдің Мәскеу қаласында дүниеге келген Анна Петровна, болашақ Ресей императрицасы Екатерина I мен Ұлы Петрдің төртінші баласы болды. Анна төртінші бала және екінші қыз болғанымен, оның үлкен аға-інілері мен апалары балалық шақта көз жұмды. 1709 жылы Аннаның қарындасы Елизавета дүниеге келді, ол кейін Ресей императрицасы атанды. Анна мен Елизавета некеден тыс туған, бірақ олардың ата-аналары 1712 жылы некелесіп, кейіннен олардың заңды ұрпақтары ретінде танылды. Олардың бұрынғы заңсыз тууы олардың некелеріне үлкен қиындықтар туғызды. Анна Петрдің кіші әпкесі Наталья және князь Александр Меншиковтың үйінде өсті. Заңсыз туылғанына қарамастан, ол және оның кіші қарындасы Елизавета 1711 жылғы 6 наурызда "принцесса" (царевна), ал 1721 жылғы 23 желтоқсанда "тақ мұрагері" (цесаревна) атағын алды. Петр Ресей империясы үшін еуропалық одақтастар табу мақсатымен қыздарын шетелдік князьдерге үйлендіруді жоспарлады. Осы мақсатпен екі қыз әдебиет, жазу, тігізгіштік, би және әдеп сақтай білуді үйренді. Анна зиялы, көп оқыған, француз, неміс, итальян және швед тілдерін білетін қызға айналды. 1724 жылғы 22 қарашада Карл Фридрих пен Петр арасында неке шарты жасалды. Осы шарты бойынша Анна мен Карл Фридрих өздері мен ұрпақтары атынан Ресей империясының тәжіне кез келген құқықтан бас тартты. Алайда, құпия бап императорға осы некеден туған ұрпақтарының ішінде мұрагерді тағайындауға рұқсат берді. Осы баптың нәтижесінде император өзінің кез келген ұрпағын Ресей тағына мұрагер етіп тағайындау құқығын алды. Бірнеше айдан кейін, 1725 жылдың қаңтарында Ұлы Петр қатты ауырып, өлім төсегінде "барлығын беруге" деген сөздерді айта алды, бірақ одан әрі сөйлей алмады және Аннаны өсиетнамасын оқып беру үшін шақыртты. Принцесса келген кезде император бір сөз де айта алмады. Осы оқиғаға сүйене отырып, кейбір тарихшылар Петрдің тақты Аннаға қалдыруды қалағанын болжады, бірақ бұл дерек расталмады.

Екатерина I

Анасы Екатерина I таққа отырғаннан кейін, 1725 жылы 21 мамырда Санкт-Петербургтегі Троицкий соборында Аннаның салтанатты үйлену тойы өтті. Тойдан кейін қатысушылар Нева өзенінен өтіп, Жазғы баққа келді, онда Михаил Земцов осы оқиғаға арналған арнайы банкет залын жобалаған. Үстелге түрлі дәмді тағамдар, ішінде алып пирогтар қойылды. Оркестр ойнай бастағанда, пирогтардың ішіндегі ер және әйел нан ақшалар секіріп шығып, үстел үстінде биледі. Әрбір тостқа жақын жердегі яхтадан және Царица даласындағы гвардиялық полктерден артиллериялық оқтар атты. Келесі күні барлығы Петергофқа шақырылды, онда банкет пен билеу Жоғарғы сарайда жалғасты. Карл Фридрих пен Анна келесі екі жылды Санкт-Петербургте өткізді. Екатерина I күйеу баласын Преображенский полкінің подполковнигі және Жоғарғы құпия кеңесінің мүшесі етіп тағайындады. Ол Ресей империясының өмірінде маңызды рөл атқара бастады, ал шетелдік дипломаттар императрица Аннаны мұрагер етіп тағайындайды деп болжады. Герцог жаңа құрылған Жоғарғы құпия кеңеске қабылданды және Ресей саясатына белсенді ықпал етті. Екатерина I-нің 1727 жылы қайтыс болуы оның жағдайын қиын етістірді, себебі билік жас император Петр II-ге өз қызы Мария Меншикованы үйлендіруді көздеген Александр Меншиковтың қолына өтті. Герцог пен Меншиков арасындағы жанжалдың нәтижесінде, ол 1727 жылы 25 шілдеде Холштейнге қайтып кетті. Холштейнге аттанған бұрын, Аннадан оған сыйлық ретінде берілген ақшаның түгел сомасын растау қағазына қол қоюы сұралды. Бірақ, құжат көп уақыт бойы үкімет тарапынан қабылданбады, себебі ол Петрдің қызына – Цесаревна (Ресейдің мұрагер ханшайымы) ескі атағын қайтаруға мүмкіндік берді. Ол енді мұрагер ханшайым емес еді.

Киль қаласы

1727 жылы 25 шілдеде Анна күйеуімен бірге Санкт-Петербургтен Кильге кетті. Олар Холштейн астанасына келгенде, герцогтың мінезі түбегейлі өзгерді. Санкт-Петербургта көңілді әрі қайратты болған ол, енді осыраңқы, маскүнем адамға айналды. Өзінің жүкті әйелін жалғыз қалдырып, ол уақытын шулы әңгімелерге және басқа әйелдермен бірге өткізді. Кильде Анна күндерін әпкесі Елизаветаға ұзақ, жастықтан дымқыл хаттар жазумен өткізді. Ресей теңіз флотының лейтенанты Семен Мордвинов, Аннаның оған Ресейге жіберуге берген хаттарын алғанда, қатты жылағанын еске алады. Елизаветаға жазған бір хатында ол: "Сүйікті қарындасым, сені сағынып бір күн де көз жасым құрғамайды!" - деп жазады.

Өлім

1728 жылы 21 ақпанда Анна Киль қалашығында Карл Петр Ульрих есімді ұлды дүниеге әкелді, ол болашақта Ресейдің Петр III патшасы болды. Петр Голштейн-Готторп Романовтар әулетін құрды, ол 20 ғасырдың басына дейін Ресейді биледі. Оның туғанына бірнеше күн өткен соң, жиырма жасқа толмаған герцогиня бала туғаннан кейінгі қызбаға шалдығып, 1728 жылы 4 наурызда қайтыс болды. Әйелінің естелігі үшін Карл Фридрих Санкт-Анна орденін құрды, ол кейіннен ресейлік наградаға айналды. Анна Петровна қайтыс болғанға дейін Санкт-Петербургте әкесінің қасына жерленуді өтінген. Аннаның денесін алу үшін "Рафаэль" және "Крейсер" атты екі кеме Кильге жіберілді. Оның табыты Нева өзенімен қайықпен жоғары көтерілді, борттан ұзын қара крепе ілініп, суға сүйреліп тұрды. 1728 жылы 12 қарашада Анна әлі толық аяқталмаған Санкт-Петр және Санкт-Павел соборында ата-анасының қасына жерленді.

Мұра

Қасиетті Анна ордені (орысша: Орден святой Анны) – Аннаның күйеуі 1735 жылдың 14 ақпанында Аннаның құрметіне құрған, бастапқыда Гольштейн, кейін Ресейлік ерлік ордені. Орденнің ұраны «Amantibus Justitiam, Pietatem, Fidem» («Әділдікті, құдайшылдықты және адалдықты жақсы көретіндерге») болды. Орденнің мерекесі 3 ақпан күні тойланды. Ол, өзінің ұлы арқылы, Ресейдің Мария Владимировнасының, Романов әулетінің басшысы және Ресей тағының бұрынғы мұрагері (даулы) болып табылады.