Кіріспе

Грек-рим әлемінің шығыс грек және батыс латын бөліктеріне бөлінуі. Грек шығысы мен латын батысы – грек-рим әлемінің және ортағасырлық христиан әлемінің екі бөлігін ажырату үшін қолданылатын терминдер. Бұл, әсіресе, грек тілінің lingua franca болған аймақтарды (Грекия, Анатолия, Оңтүстік Балқан, Левант және Египет) және латын тілі осы рөлді атқарған аймақтарды (Италия, Галлия, Испания, Солтүстік Африка, Солтүстік Балқан, Орталық Еуропадағы территориялар және Британ аралдары) қамтиды. Грек тілі бұрынғы эллинизация нәтижесінде тараған, ал латын тілі Рим мемлекетінің ресми әкімшілік тілі болды, бұл римдік мәдениеттің таралуына (романдыққа) түрткіс берді. Шығыста екі тіл де бірнеше ғасыр бойы Рим әкімшілігінде қатар қолданылды, бірақ 3-7 ғасырлар аралығында империя құрылымындағы әкімшілік өзгерістер грек тілінің рөлін арттырды, латын тілінің қолданылуын азайтты. Бұл Шығыс Рим империясы мен Батыс Рим империясының бөлінуіне, соңғысының құлауына және біріншісінің бірлікті қалпына келтіруге жасаған сәтсіз әрекеттеріне әкелді. Бұл грек-латындық бөліну ерте орта ғасырларда христиан әлемінің Шығыс-Батыс жарылысымен (schism) жалғасты.

Рим империясына қатысты қолданылуы

Классикалық контексте "Грек шығысы" Рим империясының грек тілі негізгі қауымдық тіл болған провинциялары мен клиенттік мемлекеттерін білдіреді. Бұл аймаққа Балқандағы басқа солтүстік бөліктерімен бірге бүкіл Грек түбегі, Қара теңіз аймағы, Босфор маңындағы провинциялар, Кіші Азияның барлық бөлігі (Каппадокияны және Кіші Арменияға дейінгі аймақтарды қоса), Магна Греция (Италия түбегінің оңтүстік бөлігі мен Сицилия) және Жерорта теңізінің шығыс жағалауындағы басқа провинциялар (Иудея, Сирия, Киренаика және Египет) кірді. Бұл римдік провинциялардың көпшілігі эллинистік кезеңде грек колониялары немесе гректер басқарған мемлекеттер болған, яғни рим жаулауларына дейін. Кейінгі антик дәуірінің басында, Диоклетианның (284–305 жылдары билеген) тұсында империяның провинциялық бөліністерін қайта ұйымдастырумен бірге, "Грек шығысы" түсінігі латын "батысынан" өзгешеленіп қалыптасты. Содан бері "Грек шығысы" жоғарыда аталған грек тілінде сөйлейтін провинцияларды (395 жылдан кейін көбінесе грек тілінде сөйлейтін Шығыс Рим империясында) Батыс Еуропадағы провинциялардан, Италиядан (Италияның катепанатын қоспағанда, онда олар әлі де грек тілінде сөйлеген) және Солтүстік-Батыс Африкадан (395 жылдан кейін латын тілінде сөйлейтін Батыс Рим империясында) ажыратады.