Кіріспе
Голландиялық Шығыс Үндістанның есептік бірлігі
Голландиялық Үндістан гильдері (голланд тілінде: Nederlands Indische gulden, малай тілінде Van Ophuijsen орфографиясы бойынша: Roepiah Hindia Belanda) 1602 жылдан бастап Біріккен Шығыс Үндістан компаниясы (Vereenigde Oost Indische Compagnie; VOC) тұсында Голландиялық Шығыс Үндістанның есептік бірлігі болды, бұл Голландияның 15 ғасырда қабылданған дәстүріне сәйкес келеді (гильдер монеталары 1558 мен 1681 жылдар аралығында Голландияда соқпаған, ал бір ғасырдан кейін ғана Үндістанда айналымға түскен). Голландия, Испания және Азия монеталарының түрлі-түрлері ресми және кеңінен қолданылған. 18 ғасырдың соңында VOC құлағаннан кейін аралдарды басқару Голландия үкіметіне қайта өтті, ол 1945 жылы Индонезия тәуелсіздігіне дейін күміс «Нидерландтық Үндістан» гильдерін және күміс пен мыс монеталарын шығарды.
Еуропалық байланысқа дейін
Еуропалықтар келгенге дейін архипелагтың түгелдейінде төлемнің түрлі тәсілдері болған. 9 ғасырдан бастап алтын және күміс маза мен купангтар қолданылған, бірақ кейіннен монеталардың құны төмендеді, 13 ғасырдағы күміс мазалар тек мыстан жасалса, алтын монеталар өте жеңіл болды. Мүмкін, бұл күнделікті сауда-саттықтарда төмен құнды монеталарды пайдалануға көшуді білдірген шығар. 13 ғасырдан бастап Маджапахит империясының күшеюімен маза қолданыстан мүлдем шығып, орнына 14 ғасырда Қытайда көптеп өндірілген, 100 немесе 1000 данадан тізбектелген «пици» немесе мыс қытай монеталары пайда болды. 14 ғасырғы деректерде бұл монеталардың кеңінен қолданылғаны көрсетілген, олар Суматра сияқты жақын аралдарға да тарады (бірақ мұсылмандық Ачех емес, ол өзінің араб тіліндегі алтын масы монеталарын шығарды). Қытаймен сауда келесі екі ғасырдың көп бөлігінде тыйым салынды, сондықтан жергілікті қытай саудагерлері оның жеңіл көшірмелерін жасады (көбірек қажетті мыс емес, Қытайдан әкелуге болатын қорғасын немесе қалайыдан). Палембанг ислам сұлтандығында бұл монеталар ақырында (17 ғасырдан бастап) араб жазуы бар тесік салынған «питис» монеталарына айналды.
XVI ғасыр
Еуропаның Үндістанмен саудасы 16 ғасырда басталды, онда испандық сегіз реалдық монета, немесе испан доллары – әлемдік сауданың басым монетасы ретінде Португалия экспедицияларында Шығысқа бағалы дәмдеуіштерді Еуропаға әкелу үшін қолданылды. Қытай және басқа Азия саудагерлері де күміс монеталарды пайдаланды, оның ішінде үнді рупиясы мен сегіз реалды. Аз қымбат пицидің құны өте өзгергіш болды, бірақ 17 ғасырдың басында сегіздіктің бір бөлігіне шамамен 10 000 қорғасын пици тең болды. Нақты қытай мыс пицилерінің жетіспеуіне байланысты, олар сол кезде қорғасын монетадан алты есе қымбат болды.
17 ғасыр Одақталған Шығыс Үндістан компаниясы билікті қолға алады
Голландияның екі провинциясындағы сауда компаниялары 16 ғасырдың соңында Үндістанға сауда экспедицияларын бастады және осы экспедицияларда пайдалану үшін өз сауда монеталарын шығаруға уәкілеттік алды: 1601 жылы Біріккен Амстердам компаниясы және 1602 жылы Миддельбург компаниясы. Әрқайсысы 8 Реал монетасын шығарды, ал Біріккен Амстердам компаниясы 4, 2, 1, 1/2 және 1/4 Реал монеталарын шығарды. 1601 жылғы монета Шығыс Еуропаның кез келген державасы шығарған алғашқы сауда доллары болды, бірақ таныс емес монеталар Испания мен оның иеліктерінде шығарылған, бүкіл әлемде қабылданған 8 Реал монеталарының пайдасына қабылданбады. Испания монеталары 19 ғасырға дейін Үндістанда ең көп тараған күміс (сауда) монетасы болып қала берді. 1602 жылы Нидерландыда алты сауда компаниясынан Біріккен Шығыс Үндістан компаниясы (БШК) құрылды және оған Үндістан аралдарында сауда монополиясы берілді. 1619 жылы компания өзінің астанасын Джакартада құрды, оны Батавия деп атады. Ол біртіндеп Яваға ықпалын кеңейтіп, 1667 жылы келісім бойынша Суматраға бақылау орнатты. Амстердамда отырған компанияның директорлары есептік бірлік жүйесін қабылдады, ол 20 номиналды гульдерге бөлінген номиналды гульдерге негізделген. Бұл голландтық тәжірибеге сәйкес келді және монеталардың уақыт өте келе құнсыздану бейілігін көрсетті, сондықтан күмістің берілген салмағының номиналдық құны өсті. 1606 жылы 25,7 г нақты күміс салмағы бар риксдальдер Голландияның ұлттық монетасы деп жарияланды және оның құны 47 штивер болды, 1608 жылы бұл мөлшерлемені 48 штиверге дейін көбейтті. Бір және екі штивердің күміс салмағы осы айырбастау бағамымен салыстырғанда сәл төмен болды, бұл олардың шағын ақша ретінде пайдалылығын көрсетеді. Бір гульдер бірлігіне тең күмістің салмағы rijksdaalder монетасының салмағының штивердегі құнынан алынған. Бұл есептік практика уақыт өткен сайын инфляцияны дұрыс көрсетті. Алайда БШК-ның есептік гульдері 20 штивер болып, 1608 жылы 25,7 граммдық риксдальдердің 48 штиверінде бағаланды. Іс жүзінде риксдальдер 8 испандық монетасына қарағанда аз қажет деп танылды, ал риксдальдер күмісті көп болғандықтан, олар Грешем заңы бойынша айналымнан жоғалды. Нәтижесінде, БШК испан монетасын көп мөлшерде жөнелтті, және бұл Үндістанның стандартты үлкен монетасы болды, ресми мәмілелерде пайдаланылды және 48 штивер тең бағамен берілді. Жергілікті пайдалану үшін арналған кішкентай ақшалай қаражатты Үндістаннан тыс жерде қабылдаудың қажеті жоқ еді, сондықтан 1 штивер, 2 штивер (дуббелдже, "уанг" деп аталады) және 6 штивер (шиллинг) голландтық күміс монеталар импортталды. Бағасы төмен қорғасын пици ақшасы айналымда болды. Бұларға қажетті материалдарды голландтықтар ұсынды. Алайда олардың ресми айырбас құны болған жоқ. 1633 - 1640 жылдар аралығында 411 тонна қорғасын жеткізілген, тек сол кезеңде кем дегенде бір миллиард монета шығарылды (бірінің салмағы 0,7 г ғана, бастапқы қытай ақшасында 3,5 г мыс болған). Өнімнің артық болуына байланысты олардың өндірісі пайдасыз болды, бірақ кейін қайтадан жалғастырылды. Бұл монеталар 18-ші ғасырдың ортасына дейін сұраныста болды, ал өндіріс тек 1763 жылы ғана тоқтады. БШК қызметкерлері ірі күміс монеталардың айналыстан алынып, экспортталып жатқанын анықтады, бұл Азиядағы күмістің жоғары бағасын (20% -ға жуық) көрсетеді деп сенді. Нәтижесінде 1640 жылы риксдальдер (Нидерландыда 50 штивер) мен испандық 8 реалдың құны 60 штивер монетасына дейін көтерілді, осылайша кішкентай ақшаны үлкен монеталарға айырбастау пайдасыз болды. 1644 жылы БШК Батавияның қытай тұрғыны Коньокқа жарты және ширек штиверлік монеталарды жезден соғып, аз мөлшерде ақшаның жетіспеушілігін жоюды тапсырды. Нидерландыдағы БШК әкімшілері осы тығындауды бес аптадан кейін тоқтатуды бұйырды, сондықтан көптеген монеталар шығарылмады. Алғашқы БШК күміс монеталарын 1645 жылы голландтық алтын шебері Ян Ферман мен Коньок 48, 24 және 12 штивер номиналымен шығарды, басқаша айтқанда Батавиялық тәж, жарты және төрттен бір тәж деп аталады. Бұл үлкен күміс монеталардың жетіспеушілігін жою үшін жергілікті тұрғындар пайда үшін қытай саудагерлеріне үлкен голланд күміс монеталарын сату үшін жапон күміс тақташаларынан жасалған. Коронаның салмағы голландтық арыстан талерының 7/8-і болатын, ол сол кезде 48 штиверге тең болатын. Жалған ақшаның пайда болуына байланысты монеталар екі жылдан кейін, 1647 жылы шығарылды. Бұл монеталар БШК монограммасын алғаш рет және 1724 жылға дейін соңғы болып саналған, қазір өте сирек кездеседі. Амстердамдағы БШК директорлары риксдальдер мен 8 Реал монеталарының құнының жоғарылатылуына наразылық білдірді, және ол 1651 жылы тоқтатылды. Батавиялық әкімшіліктер оны қорғауды жалғастырды, және 1655 жылы 25% девальвация қайта орнатылды. Алайда Амстердам кішкентай монеталарды 25%, ал үлкен монеталарды 20% девальвациялауды бұйырды (Нидерландыда 8 Реал 50 штиверге тең болған жағдайда). Үндістанда голландтық штивер монетасы осылайша 1,25 штиверге тең болды, ал риксдальдер мен Сегіз Реал 60 штиверге тең болды. Үндістан штиверін бөлу үшін 1658 жылы ларидің ресми шығарылымы, Таңс деп белгілі – Оңтүстік Азияда қолданылатын ақшаға негізделген, мыстан жасалған «балық тырнағы» монеталарына тырысты. Таңс «Үнді штиверінің» төрттен біріне тең болды, бесеуі голландтық штивер монетасына тең болды. Таңстарды қырқуды болдырмау үшін ресми түрде мөрлеуге тиіс болды, бірақ мыс өңдеуге тым қатты болғандықтан бұл сәтсіз аяқталды. 1660 жылы қалайыдан өндіріс рұқсаты берілді. Тек бір дана сақталғандықтан, бұл сәтті шығарылым болмаған сияқты көрінеді. Батавиялық шенеуніктер 1658 жылы штивер монетасы мен Сегіз Реал монетасы арасындағы 60:1 арақатынасын қалпына келтірді, «жеңіл» және «ауыр» штивер тұжырымын енгізді. Сегіз Реал «ауыр» штивердің алпысына тең болды және штивер монетасы бір «ауыр» штиверге тең болды, ал «жеңіл» штиверде бәрі 25% жоғары бағаланды, сондықтан штивер монетасы 1,25 «жеңіл» штиверге тең болды, ал риксдальдер 75 «жеңіл» штиверге тең болды. Бұл тұжырымдар Амстердам әкімшілігінің алдауы болды, Батавиялық шенеуніктерге БШК есебінен жеке пайда табуға мүмкіндік берді. БШК шенеуніктер жүйені манипуляциялады, Батавияда «жеңіл» ақша төлеп, Амстердамда «ауыр» ақша алды, БШК есебінен. Бұл жүйе үлкен жаңсақтық тудырды, бірақ «жеңіл» ақша жергілікті жерде 1742 жылға дейін, ал БШК есептерінде 1766 жылға дейін жойылмады. Три екі штиверлік монеталар Сегіз Реалдан көбірек күміс қамтығандықтан, екі штиверлік монеталар пайда табу үшін балқытылып, айналымнан жоғалып кетті. 8 Реалдан басқа, тағы бірнеше үлкен монеталар қолданыста болды. Оларға голландтық күміс дукаты (1659 жылдан бастап риксдальдерді алмастырды, 8 Реалдан сәл аз күміс қамтыды, бірақ осылай бағаланды), голландтық арыстан талеры және крест талеры және дукатон кірді. Алтын монеталарға голландтық алтын дукаты, сондай-ақ жапондық кобан алтын тақтасы және ичи бу алтын монетасы кірді – барлығы 17 ғасырдың соңында әртүрлі уақытта мөрленді, сапалы, жоғары сапалы монеталарды қолдануды қамтамасыз етуге арналған шара, бірақ мөрлерді да жалғандауға болатындықтан барлығы тоқтатылды. 17 ғасырдың соңғы онжылдығында голландтар Үндістанға үнді күміс рупиін енгізді, олар бастапқыда (1693 жылдан бастап) монеталарды мөрлеп, оларды 11,44 грамм күміс салмағын ескере алмай, 30 штиверге бағалады, бұл көптеген рупийлердің импортталуына әкелді. Басқа 17 ғасырдың соңындағы мөрлеу әрекеттеріне 1686 жылы импортталған дукатонды (осылайша оларға жоғары құн берілді), риксдальдерлерді және жарты дукатонды мөрлеу кірді. Бұл шара 1692 жылы аяқталды. Тағы бір мөрлеу шарасы Зеланд күміс штивер монеталарын мөрлеу болды, ол 1687 жылдан бірнеше жыл бойы мөрленді.
1724 жылы валютаны енгізу
VOC мыс монетасын енгізуді қалаған, пицилерді алмастырған (жапондықтар оның жеткізілуін тоқтатқан), және 1724 жылы Голландия провинциясынан голландтық дуйтті импорттауды бастады. Бұл монеталар 4 дюйге тең болатын (яғни голландтық штивер монетасы), бұл олардың Нидерландыдағы құнынан екі есе жоғары. Бұл айқын арбитраж мүмкіндігін тудырды және монеталар 1725 жылы айналымнан алынды. Голландияның екі провинциясы 1624 жылы VOC компаниясына Батавия атынан монеталар соғуға рұқсат бергенімен, Голландия Парламенті бұған келісім бермеді, сондықтан мұндай VOC монеталары 1726 жылға дейін соғылмады. Онда екі түрлі дуйт болды: Нидерландыда айналымдағысы 1/8 штиверге, ал Үндістанда айналымдағысы 1/4 штиверге бағаланды. "VOC" монограммасы бар дуйттер ғана Үндістанда заңды төлем құралы болады деп жариялау арқылы VOC бұл монеталарға (күдіксіз жоғары табысты) монополиясын сақтай алды, бірақ дуиттердің ішкі құнына қатысты жоғары құны Үндістанда дуиттердің жалғандарын жасау жиі кездесетінін білдірді. Голландия мен Зеландия өздерінің гербтерін бейнелейтін алғашқы VOC мыс дуиттерін соқты, ал бұл екі провинция Батыс Фризеландпен бірге VOC дукатондарын (бір унция күміс монеталар) соқты. Голландия Парламенті дизайнды мақұлдамағандықтан дукатонға қарсылық білдірді және әр дукатон үшін 1000 дукатон айыппұл салумен қорқытты. Провинциялар шегінді, ал барлық үлгілер балқытылды. Содан кейін VOC дукатондарының жаңа дизайны ұсынылды және мақұлданады, алғашқы VOC дукатондары 1728 жылы VOC компаниясын құрайтын алты провинцияның әрқайсысының гербімен соғылды. VOC дукатондары 1728 және 1751 жылдар аралығында осы алты провинцияның бірі немесе бірнешеуімен соғылды. Жалпы алғанда, бірнеше миллион монета соғылды. Одан да көп VOC дуиттері соғылды. Дукатон сияқты, олар да Үндістанға алғаш жіберілген голландтық дуиттерден үлгіленді, бірақ 1726 жылғы дукатоннан айырмашылығы, олар қайта шақырылмады, сондықтан алғашқы VOC дуиттері сол жылдан басталады. Дуиттерді Утрехт (1742 жылдан 1794 жылға дейін), Голландия (1726 жылдан 1793 жылға дейін), Гелдерланд (1731 және 1732 жылдары, содан кейін 1771 жылдан 1794 жылға дейін), Зеландия (1726 жылдан 1794 жылға дейін) және Батыс Фризеланд (1729 жылдан 1794 жылға дейін) соқты. Әр монетаның бетінде тиісті провинцияның тәжді гербі, VOC монограммасы, күні және тиісті монета таңбасы болды; дуиттердің дизайнына шығарылу кезеңінде шағын өзгерістер енгізілді. Күміс және алтын презентациялық монеталар да бар. Жарты дуит монеталары, бірдей дизайнмен (Утрехттің монетасынан басқа, онда Утрехт гербіндегі арыстанның тіреулері болмады), бірақ салмағы жартысы болғандықтан, өте аз танымал болды және тек Утрехт (1752 және 1770 жылдар аралығында), Голландия (1749-1754 және 1769-1770), Гелдерланд (1788 және 1789), Зеландия (1770-1772 және 1789) және Батыс Фризеланд (1769 және 1770) соқты. Екі еселенген дуиттер соғылмады. Импортталған дуиттермен бірге 1764, 1765 және 1783 жылдары компанияның өкілеттігімен Явада дуиттер соғылды, олардың бір жағында "DUYT JAVAS [date]", ал екінші жағында араб тілінде дәл сол мәтін жазылған. Бұл монеталарда VOC монограммасы мен гербі болмады. Дуит 18 ғасырда біртіндеп танымал болды. Тек 1770 жылдары 10 миллион монета Үндістанға жіберілді. Олар пицимен бірге 18 ғасырдың басым бөлігінде айналымда болды, ал 1800 жылға қарай дуит Явадағы ыңғайсыз пицилерді алмастырды. XVIII ғасырдың екінші жартысында ескі қиылған күміс штиверлердің бағасы 4 дуит, ал жаңалары 5 дуит болды.
Алтын жавандық дукат
Батавиялық монета жасау зауыты 1744 жылы Матарамның бірінші Сусухунаны Пакубувоно II-мен жасалған келісімшарт бойынша ашылды, бұл VOC-ға алғаш рет монета соғу құқығын берді. Дегенмен, 1744 және 1808 жылдар аралығында монеталардың жалпы өндірісі шамамен 4 миллион флоринді құрады. Зауыттың алғашқы өнімі – 1744–1746 жылдары соғылған Яван алтын дукаттары немесе дирхамдары болды, олардың құны төрт күміс рупияға тең болды және 4,3 грамм таза алтыннан жасалды, жазу тек араб тілінде болды. 1746–1748 жылдары қос дукаттар (сонымен қатар алтын) соғылды, олардың саны өте аз болды. 1748 жылдан кейін Яван дукатын соғу тоқтатылды, себебі олардың жалғандары пайда болды. 1753 жылдан бастап импортталған голландиялық алтын дукаттар Батавияда араб әріптерімен «ДЖАВА» деп мөрлене бастады, олардың құны 6 флорин мен 12 стюйверге бағаланды, мөрленбеген монеталар үшін 6 флоринге қарсы – бұл жеке импортты/экспортты шектеу мақсатында жасалған шара еді. 1761 жылы мөрленген монеталардың жалған екендігі анықталғаннан кейін мөрлеу тоқтатылды.
Күміс жаван рупиясы
Күміс үнді рупиясы жергілікті жерде танымал монета болғандықтан (1735 жылы құны 30-дан 27 стуйверге дейін төмендетілді), оның жергілікті нұсқасы 1747 жылы арабша мәтінімен (ондағы мәтінде "Голланд компаниясының дирхамы [ақша]" және "Ұлы Ява аралы үшін") және тек рим жазуындағы күні, құны 30 стуйвер, салмағы бойынша Моғол империясының Сурат рупиясына ұқсас. Бұл 1750 жылға дейін жалғасты, өйткені ол көп пайда әкелмеді. Кейіннен, импорттық алтын монеталар сияқты, кейбір импорттық рупиялар 1753 және 1761 жылдар аралығында қарсы мөр басылды және 30 стуйвер құны берілді. Батавиялық монетахана 1764 жылдан 1767 жылға дейін күміс рупияны тағы да 30 стуйверге бағалады, бірақ 1768 жылдың басында жеткілікті күміс монеталар өндірілгендіктен өндіріс тоқтатылды. 1783 жылдан 1789 жылдың басына дейін, 1795 жылдан 1798 жылға дейін өндіріс қайтадан басталды. Еуропалық алтын дукатонды қарсы мөртабандау сәтті болмады, сондықтан 1766 жылы 4, 8 және 16 грамм 20 каратты алтыннан жасалған алтын бір, екі және төрт рупия шығарылды. Олар қазіргі күміс рупиялар жасалатын металлдан жасалған. Алайда, жалған ақшаның пайда болуына байланысты 1768 жылы бұл монеталар айналыстан шығарылды. Монеталар "төртінші", "жартылай" және "толық" рупия деп аталды, өйткені 16 күміс рупия "толық" рупияға тең болды, дәл сол сияқты 16 күміс үнді рупиясы 1 алтын мохурға тең болды. 1783–1785 жылдары толық және жарты алтын рупиялар шығарылды, әр номиналдағы бірнеше мың дана. 1796–1798 жылдары толық және жарты рупиялар өндірісі қайтадан басталды. 1800 жылы VOC мемлекеттендірілсе де, күміс пен алтын рупияның өндірісі жалғасты. 1800–1803 және 1807 жылдары жартылай алтын рупиялар, ал күміс рупиялар 1800–1808 жылдары, жартылай күміс рупиялар 1805 және 1806 жылдары шығарылды.
Қағаз ақша
VOC 1752 жылы депозиттік (De Bank Courant, 1752 жылы құрылған) және несиелік банктерді (De Bank van Leening, 1746 жылы құрылған) біріктіріп, De Bank Courant en Bank van Leening деп атады. Олар риксдальдермен есептелетін қағаз ақша шығара бастады және ай сайын 1/4% мөлшерінде пайыз алатын болды (кейін 1/8% және содан кейін 1/12% дейін төмендетілді). Бұл банкноттар қолдануына ыңғайлы болғандықтан танымал болды. Голландия мен Англия арасындағы соғыс салдарынан Ост-Индияда күміс тапшылығы туып, VOC 1782 жылы несие қағаздарын шығара бастады. Бұл несие қағаздары банкноттарды кепілдікке алу үшін қолданылды, бірақ монета жетіспеуіне байланысты қағаз ақша құнын жоғалтты және 1789 жылға қарай 20% құлдырады. Банк, міндеттемелерін орындау үшін жеткілікті капиталдың болмауына байланысты, 1794 жылдың 7 сәуірінде VOC тарапынан жабылды, барлық банкноттар 2 ай ішінде айырбасталуға тиіс еді.
Күміс VOC монетасы
VOC дуйтының көптеген түрлерімен қатар, 18-ғасырдағы Ост-Индия монеталарының тағы бір маңызды дамуы 1786 жылдан басталды, осы жылы еуропалық елдер отарлық күміс монеталарды көбірек шығара бастады, нәтижесінде жергілікті сұраныс толық қанағаттандырылды (бұл үлкен және кіші күміс монеталардың, сондай-ақ күміс пен мыс арасындағы құнының ауытқуына себеп болды). Монеталардың номиналы 10 стуйвер (1/2 гульдер), 1 гульдер және 3 гульдер болды. Соғымдар 1786 жылдан 1791 жылға дейін сақталған. Голландия дукатоны 80 стуйверге, түрлі үнді және жергілікті рупия 30 стуйверге, ал 8 реал 64 стуйверге бағаланды.
Мыспен қапталған құрт
1796 жылдан бастап Батавиядағы монета қадау орны Жапониядан импортталған ұзын мыс таяқшалардан жасалған, номиналы мен шығу жылы қадалған ауыр "мыс бонк" (бонк – голланд тілінде "ірі монета") монеталарын шығара бастады. Монеталардың салмағы айтарлықтай өзгеше болды және олар дөңгелектеп жасалған. Номиналы 1 және 2 стуйвер болды, салмағы тиісінше шамамен 23 және 46 граммды құрады (бұл 4 және 8 жеке дуйттың салмағымен тең). Цейлон үшін жасалған ұқсас ақшалардан айырмашылығы, оларда VOC монограммасы болмады.
Стайвер монеталары
Батавиялық монета жасау орталығы 1799 жылы балқытылған зеңбіректерден алынған қорғасын қорытындасынан жасалған, салмағы шамамен 12 г болатын 1 стуйвер монетасын өндіруді бастады. Олар 1799 және 1800 жылдары шығарылды.
Батавия Республикасы
VOC 1800 жылы Нидерланды (Батавия Республикасы) мемлекеттік меншікке алынды және оны басқару үшін Шығыс иеліктер кеңесі құрылды. Индияда мыс монеталардың үлкен тапшылығы болғандықтан, дуиттарды қайта қадау Нидерландыдағы төрт қадауханада жаңартылды. Олардың үшеуі 1802 жылдан 1806 жылға дейінгі жаңа даталармен ескі VOC дизайнын пайдаланды, ал төртіншісі, Энхуизендегі жаңа Республиканың орталық қадауханасы, VOC монограммасы болған жерде «INDIA BATAV» деген жазуды, ал жеке провинцияның гербінің орнына тәжді мемлекеттердің гербін алды. Бұл монеталар құндылықты білдірді: 5 [1/2 дуит монетасы тең] жарты дуит – ƒ1/32, ал 5 [тең] дуит – ƒ1/16. Монеталар бастапқыда Жақсы Үміт мүйісінде қолдануға арналған, бірақ аталған колонияның жоғалғандығына байланысты, онда дуит жоғары бағаланған, олар Индияға жіберілді, ал бастапқы құны ƒ1/16-ға 6 тең болды. Осы соңғы дуиттер 1802–1809 жылдары шығарылды. Батавиялық Шығыс Үндістанның күміс монеталарының барлығы 1802 жылғы, олар ƒ1/16, ƒ1/8, ƒ1/4, ƒ1/2 және ƒ1 құндылығында болды – штивер енді тек мыстан жасалған. Дуит монеталарынан басқа, Батавия Республикасы кезеңінде мыс бонк штиверін өндіру жалғасты, бірақ 1803 жылы штивердің салмағы 19 граммға дейін азайтылды, осылайша штивердің құны ƒ1/20-дан ƒ1/24-ке төмендеді. Сондай-ақ 1803 жылы 8 штивер бонктары, ал 1804 және 1805 жылдары 1/2 штивер бонктары шығарылды, соңғысы 1805 жылы мыс мазмұнының аздығына байланысты, жоғары номиналды кесу арқылы жасалған жалған монеталардың пайда болуына себеп болды. 1806 жылы құрылған жекеменшік кәсіпорын тағы да көптеген VOC таңбалы дуиттерді шығарды, олардың бір жағында монограмма, екінші жағында JAVA сөзі және күні болды.
Голландия Корольдігі
Нидерландыдағы Батавия Республикасы құлағаннан кейін, Людовик Наполеон билігімен Голландия Корольдігінің жаңа әкімшілігі Герман Виллем Дэнделсті генерал-губернатор етіп тағайындады. Дэнделс 736 000 риксдальдер көлемінде несиелік қағаз түрінде қарыз алды. Бұл қарыздар жеткілікті күміспен қамтамасыз етілмеді және ақша айналымын арттырды. Ескі De Bank Courant en Bank van Leening 1809 жылы қайта ашылды. Дэнделс 1808 жылы жеке Javan duit шығарумен айналысатын кәсіпорынды иеленді, VOC монограммасын бірте-бірте "LN" әріптерімен ауыстырды. 1808–1810 жылдары екі түрлі дуит соғылды, ал 1811 жылғы дуиттерде тек LN монограммасы болды. Дуиттерден басқа, 1810 және 1811 жылдары мыстан 1/2 стуйвер және стуйвер монеталары жергілікті жерде соғылды, ал көптеген шетелдік монеталарға LN мөрі басылды. Осы кезеңде Голландиядан тек "INDIA BATAV" үлгісіндегі 1/2 дуит және дуит монеталары әкелінді. Шетелдік монеталарға басылған мөрлер 1900 жылдардың басында жасалған жалған монеталар.
Британдық билік
Голландиялық әкімшілік, 1810 жылдан бастап генерал-губернатор Ян Виллем Янссенс басқарған, 1811 жылы Жаваға британдықтардың басып кіруінен кейін және Стемфорд Раффлз генерал-губернатор болып тағайындалғаннан кейін алмастырылды. Раффлс бастапқыда 8 реальды (риксдальдердің орнына) стандартты монета ретінде қайта орнатты, күміс үшін 8,5 миллион риксдальдерлік банкноттарды қайтарып алды. 1812 жылы испан долларымен шығарылған банкноттар пайда болды. Кейіннен британдықтар бұрынғы шығарылымдармен бірдей салмақтағы (әлі де 30 stuiver немесе 120 duit құнды) күміс рупиялар мен жарты рупияларды шығарды, соңғысы төлем үшін ыңғайлы жаңа номинал ретінде қарастырылды. Бұл монеталар 1811 жылдан 1817 жылға дейін яван және араб тіліндегі мәтінмен, сондай-ақ күндермен шығарылды, ал 1813–1816 жылдары алтын жарты мохурлар (рупиялар) да шығарылды. Нидерланды билігіне оралғаннан кейін бұл іс-әрекет тағы бірнеше жыл жалғасты. Рупия енгізілгеннен кейін британдықтар реальдың орнына жаван рупиясының банк қағаздарын шығара бастады.
Мыс валютасының жетіспеушілігі анықталды; 1811–1812 жылдары британдық Ост-Индия компаниясының ‘VEIC’, ‘JAVA’ белгісі мен шығарылған жылы бар мыс дуиттер шығарылды. Шикі мыстың жетіспеуі салдарынан балқытылған зеңбіректермен тәжірибе жасауға тырысты, бірақ бұл тәжірибе тек қалыптарды бүлдіруге әкеп соқты. Раффлз Калькутта монета зауытына 50 миллион дуит жасау туралы өтініш білдірді, бірақ ол орындалмады, сондықтан британдықтар 1813 және 1814 жылдары мыс дуиттердің салмағының шамамен жартысына тең 50 миллион қалайы дуит жасады. Бұл монеталар кеңінен қабылданбады және миллионнан астам монета қайтарылып алынды. Голландия билігіне қайта оралғаннан кейін голландиялықтар бұл монеталарды мойындаудан бас тартты. Мыс үш және алты stuiver монеталарын жасау туралы өтініш монета зауытының мүмкіндіктерінің жеткіліксіздігіне байланысты орындалмады, оның орнына stuiver (1814 және 1815) және мыс жарты stuiver (1811–1815) шығарылды.
Нидерланд билігі (қайта қалпына келтірілді)
Голланд билігі 1814–1816 жылдары Нидерланд пен Ұлыбритания арасындағы келісім нәтижесінде бұрынғы голланд иеліктерін қайтарды. Алғашқы монеталар Сурабаяда соғылды: «INDIA BATAV» дизайнындағы дуит (1814–1826) және жарты дуит (1814–1822). Жарты дуиттер 1822–1826 жылдары 1/8 ST (стуйвер) деп жаңартылды, ал 1/4 ST монеталары 1822–1826 жылдары соғылды. Қазіргі заманғы үлгідегі қос дуит болмағандықтан, ол монета тек 1818–1828 жылдары 1/2 ST ретінде пайда болды. 1822 жылдан бастап барлық монеталарда «INDIA BATAV» орнына «NEDERL INDIE» жазылатын болды. 1815 жылы Ост-Индия үкіметі ƒ1, ƒ5, ƒ10, ƒ25, ƒ50, ƒ100, ƒ300, ƒ600 және ƒ1000 номиналындағы қағаз ақша шығарды. Капиталы жетіспейтін De Bank Courant en Bank van Leening 1817 жылы мемлекеттендірілді. Голландтар 1818 жылы банкты жапты, банкноттарын айырбастауға халыққа алты ай уақыт берді. Ост-Индияда мыс монеталардың тапшылығы ұзаққа созылды, сондықтан қытай және жапон мыс монеталары кеңінен қолданылды. 1811 жылы француз центиме монеталары импортталды, бірақ кейіннен алынып тасталды. 1818 жылы тапшылықты жою үшін мыс бондар қайтадан 1/2, 1 және 2 стуйвер номиналымен шығарылды. Олардың құны 400 000 фунтқа жеткенімен, стуйверге 15 грамм мыс қосылып, құны төмендеп, 1826 жылы айналымнан алынды. 1828 жылы жабылып қалған Сурабая монетаханасы, Егіншілік жүйесінен туған монеталарға деген жоғары сұранысқа байланысты қайта ашылды. 1833–1841 жылдары дуит және қос дуит монеталары соғылды, олардың номиналы 1 цент және 2 цент болды. Барлығы шамамен бір миллиард 1 цент және жарты миллиард 2 цент монеталары соғылды. Бұған қоса, 1827, 1834, 1835, 1840, 1841, 1842 және 1843 жылдары «Утрехт» VOC дуиттері (жергілікті жерде соғылған, себебі VOC дуиттері халық арасында танымал болды, 18 ғасыр үлгісіндегі импортталған штамдар қолданылды, бірақ әртүрлі монета белгілерімен) соғылды. 1790 жылғы жалғыз VOC қос дуиттері 1840–1843 жылдары соғылды. Сұраныс толыққаннан кейін 1843 жылы Батавия және Сурабая монетаханалары жабылды, ал барлық келесі Ост-Индия монеталары импортталды. Колония үшін алғашқы күміс монеталар 1821 жылы Утрехтте соғылған 99 000 фунттық монеталар болды (1839 және 1840 жылдары тағы бірнеше миллион монета соғылды). ƒ1/4 және ƒ1/2 монеталары 1826 және 1827 жылдары миллионнан астам данада соғылды, ал біріншісі 1840 жылы да соғылды. 1854 жылы монета жүйесі толыққанды ондық жүйеге көшті, мыс 1/2 цент, 1 цент және 2 1/2 цент, күміс ƒ1/20, ƒ1/10 және ƒ1/4 монеталары шығарылды (бірақ 1821–1840 жылдарығы монеталар айналымда болды). Жаңа монеталарда голланд тілімен қатар араб жазуы да болды, бұл бұрынғы голланд монеталарында болмаған. ƒ1/20 ыңғайлы болмағандықтан тек 1954 және 1955 жылдары шығарылды, ал қалған номиналдар 1945 жылға дейін шығарыла берді, мыс 1914 жылдан бастап қолаға ауысты, 1943 жылы күміс ƒ1 және ƒ2 1/2 монеталары қосылды (бұрынғы жылдары Ост-Индия монеталарымен қатар голланд ƒ1/2, ƒ1 және ƒ2 1/2 монеталары қолданылды) және 1913, 1921 және 1922 жылдары мыс-никель 5 цент монетасы шығарылды. 1861 және 1881 жылдар аралығында ешқандай монета соғылмады. Соңғы монеталар 1941–1945 жылдары АҚШ-та соғылды, Голланд Екінші дүниежүзілік соғыста болғанда және Жапония Ост-Индияны билегенде.
De Javasche Bank (Жаваш банкі)
Нидерланд королі Вильгельм I 1826 жылы Индияда банк құруға құқық берді. "De Javasche Bank" (DJB) деп аталатын банк 1828 жылғы 24 қаңтарда Батавияда ашылды, ол 10 жыл бойы, 1837 жылғы 31 желтоқсанға дейін жұмыс істеудің эксклюзивті құқығымен ашылды. Авторизацияланған капитал 8000 акцияны құрады, әрқайсысы 500 фунттан, төрт траншпен сатылатын 2000 акциядан. Оның алғашқы банк қағазы 1828 жылғы 11 наурызда жасалды, банк 2043 акцияға алтын мен күміс түрінде жазылым алғаннан кейін. Банкноттар 25-ден 1000 фунтқа дейін болды (банк 10 фунттан төмен банкноттар шығаруға құқығы жоқ), барлығы 1,12 миллион фунт стерлингтік қағаз шығарылды. Банк 1829 жылы Семаранг және Сурабаяда филиалдар ашты. Алтын-көмір қорларының жетіспеушілігіне байланысты, алғашқы құқықтардың мерзімі аяқталар алдында "kopergeld", яғни мыс ақша ноталары шығарылды. Бұл ақшалар "tegen honderd duiten de gulden" немесе 100 дуйтқа 1 гульден есебімен айырбасталатын. Банктің құқықтары 1838 жылдан бастап тағы он жылға ұзартылды, акциялардың екінші траншы сатылды. 1842-1845 жылдары мыс банкноттар шығарылды. Айналымдағы күміс монеталардың жетіспеушілігіне байланысты күміске арналған "рецепттер" сериясы шығарылды, олар үшін мыс банкноттары 6 мыс гульденінен 5 рецепс гульденіне айырбасталды. Рецепттер басқа коммерциялық қағаздармен де айырбасталатын, бірақ заңды төлем құралы емес (банктың 1828 жылғы банкноттары ғана заңды төлем құралы болды). Банктің құқықтары 1848 жылдан 1858 жылға дейін қайта жаңартылды, қосымша капитал алынбады. 1854 жылғы 8 мамырда үкімет голланд валютасының (1847 жылдан бастап) Индияда заңды төлем құралы екенін жариялады. Банк құқықтары 1860 жылғы 31 наурызға дейін уақытша ұзартылды, ал күміс рецепттері кез келген жарамды төлем құралымен алмастырыла алады деп саналды. Банкке төртінші эксклюзивті құқықтар 1860 жылдан 1870 жылға дейін берілді, банк капиталын толық 4 миллионға дейін арттырды, банкке Явадан тыс филиалдар ашуға мүмкіндік берді және банк қағаздарының диапазонын 10 гульденге дейін кеңейтті, сондай-ақ үлкен номиналдарға рұқсат берді. Банк өз банкноттарының құнының үштен екісін жарамды төлем құралдарымен кепілдікке беруі тиіс. Осылайша, банкноттардың екінші сериясы 1861 жылы 10, 25, 50, 100, 500 және 1000 гульден номиналында шығарылды, ал 1846 жылғы күміс рецепттер алынып тасталды. DJB Падангта (1864 жылғы тамыз), Суракартада (1867 жылғы қараша), Макассарда (1864 жылғы желтоқсан), Чиребонда (1866 жылғы тамыз) және Пасурауда (1867 жылғы қараша) филиалдар ашты. 1864 жылы жаңа банкноттар дизайны енгізілді, оның ішінде жаңа 5, 200 және 300 гульден номиналдары. Банк құқықтары 1870 жылдан 1881 жылға дейін қайта жаңартылды, ал капитал алты миллион гульденге дейін арттырылды. 1878 жылы Йогьякартадағы филиал ашылды. Банктің құқықтары 1881 жылдан 1891 жылға дейін ұзартылды, ал ол 1881 жылы алты миллион гульдендік капиталмен жаңа компания ретінде қайта құрылды. Банк құқықтары 15 жылға 1891 жылдан 1906 жылға дейін ұзартылды, бұл кезде Амстердамда кеңсе ашылды (1891 жылы). 1897 жылдан бастап JP Coen бейнеленген жаңа банкноттар дизайны енгізілді. Банк құқықтары 1906 жылдан 1921 жылға дейін қайтадан ұзартылды. Металлмен қамтамасыз ету мәселелеріне байланысты үкіметке бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазынашылық банкноттарын (номиналы 5 гульденнен төмен, олар орталық банктің эмиссиясында болды) шығаруға рұқсат берілді, ол 1919 жылы жасалды. 1940 жылы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1/2, 1 және 2 1/2 гульден төмен бағалы банкноттармен металлмен жабдықтау мәселесі туындады. 1922 жылы De Javasche Bank заңы арқылы эксклюзивті құқықтар сериясы аяқталды және банктің капиталы 50% -ға дейін 9 миллионға дейін арттырылды. Банкке 5 гульденнен төмен банкноттарды шығаруға тыйым салынды, ал барлық банкноттардың дизайны ресми түрде жариялануға тиіс еді. Барлық ескі банк қағаздарын қайта жаңғыртқан жаңа банкноттар сериясы шығарылды. Бұл жазбаларда тағы да JP Coen суреті бар. Олар 5-ден 1000 гульденге дейін болды және 1925 жылдан 1931 жылға дейін шығарылды. Ваянг билерін бейнелейтін жаңа банкноттар 1934 жылдан бастап 5 және 10 гульден номиналымен, ал 1939 жылдан 1939 жылға дейін 5-тен 1000 гульден номиналымен шығарыла бастады, бірақ сол кездегі экономикалық жағдайларға байланысты жоғары номиналдарының аз бөлігі ешқашан шығарылмаған. 1942 жылы жапондықтар табысты түрде Индияға басып кірді, олар өздерінің басып алу флотымен бірге 1c, 5c және 10c, 1/2, 1, 5 және 10 гульден номиналдарында гульденнің өз нұсқасын әкелді. 1944 жылы олар Азия ұлтшылдығын ұжымдастырудың бақылауда болудың кілті болатынын шешті және голланд стиліндегі гульден банкноттарын Индонезия тіліндегі гульден нұсқасы – Нидерланд Индиясы рупиясымен ауыстырды. Голланд үкіметі эмиграцияда Индонезияға оралғанда шығару үшін банкноттарға тапсырыс берді, олар 1942 жылы АҚШ-та басылды, 1943 жылмен даталанды. Олар 1944 жылдан 1945 жылға дейін архипелагтың шығыс аралдарында (голландтар ерте басып алған) шығарыла бастады. Голландтардың соғыстан De Javasche Bank-ке келген зиян туралы қорқыныштарына байланысты, олар голланд үкіметінің өкілеттігімен шығарылды, сондықтан олар "NICA гульдені" (Нидерланд Индиясы Азаматтық Әкімшілігінің гульдені) деп белгілі болды. Ява және Суматрада индонезиялық ұлтшылдар көтеріліс жасады, ал голландтар бастапқыда тек бірнеше қалалармен шектелді. Екі аралда да жапондық басып алу ақшасы индонезиялықтар мен голландтар арасында айналымда болды, қорлар таусылғанша. 1946 жылы Джакартадағы уақытша Республикалық үкімет тарапынан шығарылған алғашқы индонезиялық рупия бәсекелес валюталар мен әкімшіліктер арасында қақтығысқа әкелді. Голланд ақшасы индонезиялық ұлтшылдар тарапынан қабылданбады, олар тек индонезиялық ақшаны пайдалануды талап етті. 1946 жылдан кейін De Javasche Bank банкнот өндірісін қайта бастады, 5, 10 және 25 гульден банкноттарымен. Бұл банкноттарда индонезия тілінде "рупия" деген сөз жазылған. NICA гульдені, екінші жағынан, голланд королевасының суретін бейнеледі және ұлтшыл сезімдерге мүлдем сезімтал емес еді. 10 және 25 сен номиналындағы қосымша банкноттар 1947 жылы шығарылды. 1946 жылдан 1948 жылға дейін голландтар бақылауындағы аумақты кеңейтуге сәттілікке жетті, бірақ халықаралық сезім оларға қарсы болды, сондықтан 1949 жылдың қарашасында бейбіт келісімге қол жеткізілді. Шарттардың бірі "De Javasche Bank" жаңа "Republik Indonesia Serikat" (Біріккен Индонезия Штаттары) мемлекетінің орталық банкі ретінде қалатын болды. Осылайша, жаңа Индонезия мемлекетінің халықаралық деңгейде танылған алғашқы валютасында әлі де "гульден" және "De Javasche Bank" сөздері болды, 1946 жылғы (тіпті күнін сақтап) De Javasche Bank банкноттарын қайта пайдалана отырып, тек түсін өзгертті және 50, 100, 500 және 1000 гульден номиналы қосылды. De Javasche Bank банкноттарының жаңа дизайнымен 1948 жылмен даталанды, 1/2, 1 және 2 1/2 гульден номиналында, сондай-ақ Индонезия тәуелсіздігі кезінде шығарылды, Rp5 және Rp10 (гульден емес) номиналындағы жаңа "Republik Indonesia Serikat" банкноттарымен бірге. "Индонезияландыру" сезімі күшті болды, сондықтан De Javasche Bank 1951 жылдан 1953 жылға дейін ұлттандырылды және "Bank Indonesia" деп аталды, ал Bank Indonesia рупия банкноттары 1953 жылдан бастап гульденді алмастыра бастады.