Кіріспе

Индинавир (IDV; саудалық атауы Crixivan, Merck компаниясы) – ВИЧ/ЖҚТБ-ны емдеу үшін жоғары активті антиретровирустық терапияның құрамына кіретін протеаза ингибиторы. Ол ерігіш ақ ұнтақ түрінде, басқа вирусқа қарсы препараттармен бірге ауызға қабылданады. Препарат протеазаның қалыпты жұмыс істеуін бөгеп, ВИЧ вирустарының көбейе алмауына және вирустық жүктеменің төмендеуіне әкеледі. Саудада сатылатын индинавир – сусыз индинавир, яғни гидроксиэтилен тізбегінде қосымша амин қосқан индинавир. Бұл оның ерігіштігі мен ауызға қабылдағандағы сіңу қабілетін жақсартады, соның салдарынан қолданушыларға қабылдау оңайырақ болады. Ол ВИЧ вирусының протеазасын тежеу мақсатымен синтезделген. Қазіргі таңдағыда, жанама әсерлеріне байланысты ЖҚТБ/ВИЧ емдеуінде қолдануға ұсынылмайды. Сонымен қатар, оның дамуынан бастап қолданылуына дейін көптеген себептерге байланысты даулы мәселе болып табылады. 1991 жылы патенттелген және 1996 жылы медициналық қолдануға бекітілген.

Медициналық қолданыстар

Индинавир ВИЧ/СПИД-ті емдей алмайды, бірақ аурудың прогрессирлеуін баяулату арқылы адамның өмірін бірнеше жылға ұзарта алады. Merck компаниясы шығарған және кеңінен қолданылатын түрі – индинавир сульфаты. Дәрі таблеткалары сульфат тұздарынан жасалады және 100, 200, 333 және 400 мг индинавир дозаларында сатылады. Әдетте, ол АИТВ вирусына қарсы үштік комбинациялық терапияда қолданылатын үш препараттың бірі болып табылады. Индинавирдің әсері дозадан кейін тез тобылады. Күшейтілмеген индинавирді қабылдағанда, ВИЧ-тың басқа протеаза ингибиторларына төзімділік тудыратын мутациялардың пайда болуын болдырмау үшін әр сегіз сағат сайын 400 мг дозаны қатаң сақтап алу қажет. Күшейтілген индинавирді қабылдау үшін күніне екі рет 400 мг индинавирден екі капсуламен бірге 100 мг ритонавирден 1-2 капсула қабылдау керек. Екі жағдайда да, дәріні тамақтанғаннан кейін бір-екі сағаттан соң көп сумен ішу қажет. Препаратты қабылдау кезінде күніне кемінде 1,5 литр су ішу ұсынылады. Индинавирдің нашар ерігіштігі оның кристалдануына себеп болуы мүмкін болғандықтан, препаратты қабылдаушылар су ішу мөлшерін едәуір арттыруы керек. Күшейтілмеген индинавирмен емделу кезінде қандай тағамдарды қолдануға болатынына шектеулер бар. Сонымен қатар, таблеткалардың көптігі және бүйрек тастарының пайда болу қаупіне байланысты, АҚШ-та бастапқы емдеу үшін қолдану ұсынылмайды.

Химиялық қасиеттері

Индинавир – ақ түсті кристалды ұнтақ. Ол суда және метанолда өте жақсы ериді. Әрбір капсула құрамында сусыз лактоза және магний стеаратымен қатар сульфат тұзы бар. Капсула қабығы желатин мен титан диоксидінен жасалған. Оның балқу температурасы немесе ыдырау температурасы 150–153 °C, осы температурада азот оксидтері мен күкірт оксидтері сияқты улы булар бөлінеді. Бірнеше айдан кейін, 1987 жылдың қаңтар айында Эмилио Эмини, Джоэл Хафф және Ирвинг Сигалдан құралған зерттеушілер тобы өз жобаларын протеаза ферменті – ренинге қатысты бұрынғы зерттеулерге негіздеп зерттеулерін бастады. Олар протеаза ингибиторларын зерттеу және әзірлеу процесін, сондай-ақ оның вирустық инфекциямен байланысын бастады. Бір жылдан кейін, 1988 жылдың шілдесінде Нэнси Коль, Эмилио Эмини және тағы басқалар Ұлттық ғылым академиясының еңбектерінде протеазаны тежеу идеясы туралы жариялады. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ең тиімді ем – үш препаратты қолдану. 24 апталық емнен кейін үш препаратпен емделген 28 науқастың 24-інің вирустық жүктемесі 500 дана/мл-ден аспады. Индинавирмен монотерапия алған 28 науқастың 12-сінде вирустық жүктеме 500 дана/мл деңгейіне жетті, ал AZT және ламивудин тобындағы 30 науқастың ешқайсысының көрсеткіші 500 данадан төмен болған жоқ. 38 аптадан кейін үш препаратты қолданған топтағы адамдардың 6%-ы, ал екі препаратты қолданған топтағы адамдардың 11%-ы қайтыс болды. Үш препаратты қолданған топтағы пациенттерде CD4 клеткаларының саны жоғарырақ және вирустық жүктеме төмен болды, бұл үш препаратты қолданудың екі препаратты қолданудан тиімді екенін дәлелдейді.

Тарату

Жеткізу көлемі шектеулі болғандықтан, Merck компаниясы индинавирді тек бір фармацевтикалық бөлшек сауда компаниясына ғана жіберуді көздейтін, жалғыз дистрибьюторлық жүйеге көшуге шешім қабылдады. Олар оны Штадталдердің дәріханасына сатты, сондай-ақ ардагерлер әкімшілігінің ауруханаларына және кейбір басқарылатын медициналық қызмет көрсету ұйымдарына шектеулі мөлшерде жеткізді. Бұл бағаның өсуіне және бұл, мүмкін өмірді сақтап қаларлық дәріге қол жеткізе алатын адамдар санын азайтуға себеп болды.

Бағасы

Индинавирдің тәуліктік дозасы шамамен 12 долларға тұрады, бұл Invirase-ге қарағанда 24%-ға, ал Norvir-ге қарағанда 33%-ға арзан. Компания өз дәрілерін сату үшін бір дистрибьюторлық жүйе қолданғандықтан, оны сатқан дәріхана бөлшек сауда бағасын 37%-ға қымбаттатқан. Осы қымбат бағаға жауап ретінде Merck компаниясы дәріні зерттеу және жасауға көп шығын кеткенін, сондай-ақ дәріні қалыпты дистрибьюторлық жүйе арқылы сатуға жеткілікті қоры болмағанын мәлімдеді. Белсенділер бұл бағаға қарсы наразылық білдірді, себебі бұл дәріге қол жеткізуді қиындатты.