Кіріспе
Гипурикемия немесе гипурикемия – қан сарысуындағы несеп қышқылы деңгейінің қалыпты көрсеткіштен төмен болуы. Адам организмінде бұл қан компонентінің қалыпты диапазоны 2 мг/дл-ден 4 мг/дл-ге дейін төменгі шекте, ал жоғарғы шекте әйелдер үшін 530 мкмоль/л (6 мг/дл), ал ерлер үшін 619 мкмоль/л (7 мг/дл) құрайды. Гипурикемия көбінесе қауіпсіз, кейде медициналық проблеманың белгісі болуы мүмкін.
Асқынулар
Әдетте қатерсіз болса да, идиопатиялық бүйрек гипоурицемиясы жаттығу кезінде туындайтын жедел бүйрек жеткіліксіздігі қаупін арттыруы мүмкін. Гипоурицемияның ревматоидты артрит сияқты ауруларды нашарлататынына қатысты да мәліметтер бар, әсіресе С витаминінің сіңуі төмен болғанда, бос радикалдардың зиянынан туындап.
Себептер
Гипурицемия көбінесе қауіпсіз және медициналық жағдай емес, бірақ пайдалы медициналық белгі болып табылады. Ол кейде бүйрек медиуласының гипертониясының төмендеуіне байланысты несептің концентрациялану қабілетін төмендетуге алып келуі мүмкін, сондай-ақ басқа да қауіп факторлары бар болғанда гипотензияға әсер етуі мүмкін. Бүйрек медиуласының гипотониясы ұрықта және нәрестелерде ақуыз мөлшерінің аз болуынан туындаған гипурицемияға байланысты қалыпты жағдай саналады. Гипурицемия көбінесе дәрі-дәрмектер мен уытты заттардың салдарынан, кейде диета немесе генетикалық факторларға байланысты пайда болады, және сирек жағдайларда, жасырын медициналық проблеманың белгісі болуы мүмкін.
Дәрі-дәрмектер
Гипурицемияға себеп болатын дәрілердің көпшілігі – зәр қышқылының қаннан зәрге шығарылуын арттыратын зәр қышқылын шығаруға көмектесетін дәрілер. Басқаларына зәр қышқылының өндірісін азайтатын дәрілер жатады: ксантин оксидазасының ингибиторлары, урат оксидазасы (расбуриказа) және севеламер.
Диета
Гипурицемия вегетариандық және вегандық диеталарды ұстанатындарда кең таралған, себебі көптеген вегетариандық диеталарда пурин мөлшері төмен болады. Вегетариандық тамақтану сарысудағы зәр қышқылының деңгейін 239 мкмоль/л (2,7 мг/дл) дейін төмендетуі мүмкін. Вегетариандық диета әдетте подагра сияқты ауруларға қатысты пайдалы деп есептелсе де, парадоксальды түрде, толық парентеральді тамақтану гипурицемияны тудырып, одан кейін жедел подаграға алып келуі мүмкін, бұл жағдай әдетте гиперурицемиямен байланысты. Мұның себептері әлі анықталған жоқ.
Генетика
Гипурицемияға себеп болатын екі түрлі генетикалық мутация белгілі: ксантин оксидазасының жетіспеушілігін тудыратын мутациялар, бұл зәр қышқылының өндірісін азайтады; және зәр қышқылының шығарылуын арттыратын бүйрек функциясының бұзылуына себеп болатын мутациялар. Соңғы мутациялар жиынтығы отбасылық бүйрек гипурицемиясы деп аталады және олардың екі түрі бар: пресекреторлық және постсекреторлық реабсорбцияның бұзылуы. Далматин тұқымдас иттердегі генетикалық мутация зәр қышқылының қайта сіңуіне кедергі келтіретін бүйрек ақауынан гипурицемияны тудырады. Ұқсас мутация адамдардағы бауыр мен қарындас арасында да анықталған. Адамдарда URAT1 геніндегі функциялық мутациялардың жоғалуы пресекреторлық реабсорбцияның бұзылуымен байланысты.
Диагностика
Сонымен қатар, зәр қышқылының клиренсін анықтау қажет. Клиренстің жоғарылауы бүйректің проксимальды түтікшелеріндегі ақауларды көрсетеді, ал қалыпты немесе төмендеген клиренс ксантин оксидаза ферментінің бұзылуын білдіреді.
Емдеу
Идиопатиялық гипурицемия көбінесе емдеуді қажет етпейді. Кейбір жағдайларда гипурицемия – емдеуді талап ететін жасырын жағдайдың медициналық белгісі болуы мүмкін. Мысалы, егер гипурицемия зәрмен зәр қышқылының жоғары шығарылуын (гиперурикозурия) және оның нәтижесінде зәр қышқылының нефролитиазы даму қаупін көрсететін болса, онда гиперурикозурияны емдеу қажет болуы мүмкін.
Ауру таралуы
Бір зерттеуде гипурицемия ауруханаға жатқызылған әйелдердің 4,8%-ында және еркектердің 6,5%-ында кездесті. (Бұл көрсеткіш әйелдер үшін 0,14 ммоль/л-ден, ал еркектер үшін 0,20 ммоль/л-ден төмен деп белгіленді.)