Кіріспе

Бангладеш фотожурналисі Шахидул Алам (1955 жылы туған) – бангладештік фотожурналист, публицист, әңгімеші, жазушы, куратор, блогер және педагог. Институттарды құрушы Алам 1989 жылы Drik сурет кітапханасын, 1998 жылы Pathshala Оңтүстік Азия Медиа институтын, 1999 жылы Chobi Mela халықаралық фотосурет фестивалін және 2007 жылы Majority World агенттігін құрды. Ол 90-жылдардың басында Бангладешке электрондық поштаны енгізді. Ол Бангладештің алғашқы веб-журналы мен алғашқы интернет-порталын жасады. Оның кітаптарына «Табиғаттың ашуы» (2007) және «Күзіммен көрген саяхатым» (2011) кіреді. Қырық жылдан астам уақыттан бері фотограф болып жұмыс істеп келе жатқан оның туындылары әлемнің жетекші басылымдарында жарияланып, MOMA, Centre Pompidou және Tate Modern музейлерінде көрсетілді. Ол Гарвард, Стэнфорд, Оксфорд және Кембридж университеттерінде лекция оқыды. Алам World Press Photo халықаралық қазылар алқасының құрамына кірді және алғашқы азиялық төраға болды. 2001 жылы Корольдік фотографиялық қоғамның құрметті стипендиясымен марапатталды. 2014 жылы Бангладеш президенті оған Шилпакала Падак сыйлығын, ал 2018 жылы Люси сыйлығының гуманитарлық сыйлығын табыс етті. 2018 жылы Time журналы оны «Жыл адамы» деп таныды. 2021 жылы CASE Humanitarian of the Year сыйлығын жеңіп алды. Ол – Ұлттық географиялық қоғамның ірі зерттеушісі. 2022 жылы Лондон өнер университетінің құрметті докторлық дәрежесіне ие болды.

Ерте өмір және білім

Қази Шахидул Алам 1955 жылы Шығыс Пәкістанның Дакка қаласында (қазіргі Бангладеш) дүниеге келді және Дханмондиде өсті. Ол дәрігер Кази Абуль Монсур мен бала психологы Анвара Монсурдың үш баласының бірі. Ол Фаридпур ауданындағы Раджапурдың Кази әулетінен шыққан. Бұл әулетті Шах Азимуддиннің ұлы Кази Абдур Расул құрған. Оның араб мұсылман генералы Халид ибн әл-Валидтің ұрпағы болғаны айтылады және Моғол Бенгалиясында Кази қызметіне тағайындалған. Бала кезінде ол Даканың тығыз көшелерімен кішкене бүктелетін велосипедімен жүріп өтетін. Ол Женида кадет колледжінде оқыды. Алам Ливерпуль университетінде бакалавриат білімін алды. Ливерпульде оқып жүрген кезінде ол Оңтүстік Азияның дәстүрлі киімі – лунги киіп, көшеде жүруді әдетке айналдырды. Колледжде оқыған жылдары Социалистік жұмысшылар партиясына қатысып, қоғамдық белсенділікпен танысты. Алам философия докторы дәрежесін алу үшін Лондон университетінің Бедфорд колледжіне көшіп келді. Лондонға келгеннен кейін Алам фотосуретке қызығушылық таныта бастады. Бедфордта ол фотосуреттер үшін жаңа баспа процестерін ойлап табу үшін зерттеуші-химик болып жұмыс істеді. 1983 жылы ол Лондон өнер кеңесінің Харви Харрис жүлдесін жеңіп алды, ол түсірген суреті үшін марапатталды. Бұл оның фотосуретке деген сенімін арттырды.

Мансап

1989 жылы ол Дрик сурет кітапханасын құрды, ал 1998 жылы Дакада Патшала Оңтүстік Азия фотосурет институтын (кейін Патшала Оңтүстік Азия медиа институты) құрды. Патшала "жүздеген фотографты даярлады". Алам Оңтүстік Азия медиа академиясын құрды.

Қиылысқан атыс

"Крестный огонь" – Алам түсірген суреттер сериясы. Көрмені перулік өнер сыншысы және куратор, Аламның әріптесі Хорхе Виллакорта ұйымдастырды. Көрме 2010 жылы аяқталып, Даккадағы Дрик галереясында көрсетілді. Суреттерде Бангладештің жедел қимыл жасау батальоны (RAB) салдарынан соттан тыс өлімдер болған орындар мен заттар бейнеленген. RAB 2004 жылы көшедегі бандиттер мен қарақшылармен күресу үшін құрылған, бірақ 2007 жылдың соңында батальон 350-ден астам соттан тыс өлімге және жүздеген адамдарды азаптауға кінәлі деп айыпталды.

Қиылысқан атыс

2010 жылы RAB және жергілікті полиция соттан тыс өлім-жазалаулар тақырыбындағы "Crossfire" атты көрмені жапқаннан кейін бүкіл елде наразылықтар болды. Дриктің адвокаттары үкіметке заңды хабарлама тапсырғаннан соң полиция қойған кедергілер алынып тасталды. Соттың жауабы және одан кейінгі оқиғалар Дрикке 31 наурызда көрмені жалпы жұртшылыққа көрсетуге мүмкіндік берді.

Бангладештегі 2018 жылғы жол қауіпсіздігі наразылықтары

2018 жылдың 5 тамызында Дэвид Бергман Шахидул Аламның Дханмондидегі үйінен 30-35 азаматтық киімдегі полиция қызметкерлерімен алып кетілгенін Twitter-де жариялады. Бұл оқиға Аламның Al Jazeera телеарнасына тікелей эфирде берген сұхбатынан кейін болды, онда ол 2018 жылғы Бангладеш жол қауіпсіздігіне қатысты наразылықтарға үкіметтің күш қолдануын сынаған. Аламның "бұл наразылықтар автобус апатынан ғана емес, кең таралған үкіметтік жемқорлықтан туындады" деген сөзіне байланысты тұтқындалғаны болжамдалады. Келесі күні оны Дакка қалалық полициясы ұстады. Amnesty International және Журналистерді қорғау комитеті Бангладеш үкіметінен Аламды қандай да бір айып тақпастан дереу босатуды талап етті. Бұған қоса, Мумбай Пресс-клубы, Бомбей Жаңалықтар Фотографтары қауымдастығы, Шекарасыз репортерлер, Пулитцер дағдарыс жағдайларын хабарлау орталығы, Принц Клаус қоры және оның серіктестері, Free Press Unlimited, World Press Photo Foundation, БҰҰ адам құқықтары жөніндегі сарапшылары және Еуропалық парламент де қолдау білдірді. #FreeShahidulAlam хэштегі арқылы Аламға Нобель сыйлығының лауреаттары, жазушылар, фотографтар, суретшілер, зиялы қауым өкілдері, достары мен туыстарынан үлкен қолдау келді. Роберт Ф. Кеннеди Адам құқықтары ұйымы архиепископ Десмонд Туту, Ширин Эбади, Таваккол Карман, Ричард Брэнсон, Ричард Кертис, профессор Мұхаммед Юнус, Оскар Ариас Санчес, Хосе Мануэль Рамос-Орта және Гро Харлем Брунтланд сияқты тұлғалар қол қойған мәлімдеме жариялады. Бұл мәлімдеме Голливуд жұлдызы Шарон Стоунның бір күн бұрын Twitter-де жариялаған хатынан алынған, онда Джимми Уэйлс сияқты тұлғалардың қолдары да болған. Жетекші британдық суретшілер мен кураторлардың бірлескен мәлімдемесіне Аниш Капур, Акрам Хан және Стив Маккуин де қол қойды. World Press Photo ұйымының оның қамауда өткізген 100 күніне арналған мәлімдемесіне Ромила Тапар мен Салима Хашми де қол қойды. Үрваши Буталия, Абдул Саттар Эддидің ұлы Фейсал Эдди, Анжела Ю. Дэвис, Виджай Прашад, Арундати Рой және Ноам Чомский жеке мәлімдемелер жасады. Австралиядағы түрлі университеттерден 426 ғалым Бангладеш үкіметінен оны дереу босатуды талап етті. Даккада 16 қазан күні 100-ге жуық фотограф "Шахидул Аламның босатылуы үшін суретшілер тобы" деген ұранмен Раджу ескерткішінің алдында тізбек құрды. Алайда, Бангладеш премьер-министрі Шейх Хасинаның ұлы Сажиб Вазед Фейсбуктағы бір жазбасында Аламды қорғағандар мен оның босатылуын талап еткендерге қарсы сұрақтар қойды. Алам түрмеде отырғанда Арундати Ройге жазған ашық хатына жауабында өзінің кейбір тәжірибелерін баяндады. 107 күн қамауда отырғаннан кейін Аламға Бангладеш Жоғарғы Соты кепілдік берді және 2018 жылдың 20 қарашасында босатылды. Ол Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар туралы заңның 57-бабының заңдылығын Бангладеш Жоғарғы Сотында сынады, бірақ оның шағымы қабылданбады.

Арундати Рой Шоби меласында

2019 жылдың 4 наурызында Дака қалалық полициясы Шоби Мела халықаралық фотосурет фестивалінің 10-шы шығарылымы аясында Арундати Ройдің сөйлеуге шақыруын кері қайтарды. 24 сағаттық беймәлімдіктен кейін, Шоби Мела ұйымдастырушылары оның Шахидул Аламмен бірге басқа жерде лекциясын өткізді.

"Ағымдағы фотосурет үшін биеннале 2024"

2023 жылдың 21 қарашасында Германияның Маннхайм, Людвигсхафен және Гейдельберг қалаларының билігі 2024 жылдың наурыз айында өтуі жоспарланған «Биеннале фюр актуальная Фотография» фотосурет көрмесінің 10-шы шығарылымын тоқтатты, себебі Аламның Израиль оккупациялық күштерінің Газадағы палестиналықтарға жасаған шабуылын сынауы «антисемитизм» деп бағаланды. Биеннале кеңесі және үш қаланың мәдениет істері жөніндегі әкімдері, ұзақ жылдар бойы бас демеушілік етіп келе жатқан BASF компаниясымен келісімде, Аламның 2023 жылдың 7 қазанынан бергі әлеуметтік желідегі белсенділігі Биенналенің өткізілуіне мүмкіндік бермейтінін шешті. Алам өзінің әлеуметтік желідегі қызметін «антисемитизммен» қате теңегенін мәлімдеді. «Үкіметті және халықты сынау арасындағы айырманы жасаусыздық жауапкершіліксіз және қоғамдық пікірдің адалдығына зиян келтіреді», – деді ол. Алам «Аль-Жазираға» берген сұхбатында: «Мен антисионистпін, яғни отаршылдыққа, қоныс аударушылық отаршылдыққа, расизмге, апартеидке және геноцидке қарсымын. Мен антисемит емеспін, Германияның екеуін шатастыруы өте өкінішті, [мұндай әрекет] ақ нәсілшілдік идеологияны қолдайды және оны ілгерілетеді». Биенналенің тоқтатылуы Германиядағы жаңа репрессия дәуірінің бастамасы болды.

Автор

Табиғаттың ашуы. Гибрида; Лондон: Concern Worldwide, 2007. Мәтін ағылшын және урду тілдерінде. Міндеттемелердің суреттері. ЮНЭЙДС, 2009. Куәгер ретіндегі саяхатым. Скира, 2011. Редакторы: Роза Мария Фальво. 2012, Кочи Музирис биенналесі, Керала, Үндістан.

Куратор

2010 жылы, «Үш арман қиылысқан жер» Уайтчепель галереясы, Лондон.