Кіріспе

Саяси жағдай: үкіметтердің халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін заңдар қабылдау мүмкіндігінің болмауы. Саясатта, тұйықталу, тоқтап қалу немесе саяси дағдарыс – халықтың қажеттіліктерін қанағаттандыратын заңдарды қабылдау қиынға түскен жағдай. Үкімет тұйықталып қалған деп есептеледі, егер қабылданылған заңдар мен заң шығарушы органның күн тәртібі арасындағы қатынас төмендесе. Тұйықталу екі заң шығарушы палатаның немесе атқарушы билік пен заң шығарушы органның әртүрлі саяси партиялармен басқарылуы немесе келісе алмауы салдарынан туындауы мүмкін. "Тұйықталу" сөзі мұнда метафора ретінде қолданылады – бұл тығынның салдарынан қозғалыс толығымен тоқтаған кездегі көлік тоқтауымен байланысты.

Пропорционалдық өкілдік

Пропорционалды өкілдік жүйесі бар елдерде коалициялық немесе консенсустық үкіметтер құрылуы кең таралған. Вето ойыншысы теориясы көппартиялық үкіметтердің жұмысының тоқтап қалуы мүмкін екенін болжайды, бірақ басқа зерттеулер мұндай тоқтап қалудың нақты дәлелдерін көрсетпейді.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ саясатында тосқауыл жиі Өкілдер палатасы мен Сенатты әртүрлі партиялар баскаратын немесе президенттің партиясынан өзге партия баскаратын жағдайларды білдіреді. Тосқауыл Сенатта да болуы мүмкін, егер ешбір партияның филибүстерге қарсы жеткілікті дауысы болмаса. Нед Витингтің «Саяси тоқырау» атты еңбегі АҚШ-тағы тоқыраудың көптеген себептерін анықтап, үкіметті қайта жұмыс істеуге бағытталған жолдарды ұсынады. Санфорд Левинсон және Адриан Вермеул сияқты заң профессоры, сондай-ақ Мэтью Иглесиас және Дебби Паркс сияқты саяси комментаторлар АҚШ Конституциясы мен Сенаттың дауыс беру ережелерін заң шығару процесінде тосқауыл тудыруға мүмкіндік беретіні үшін сынға алды. Осыған байланысты Стэнфорд университетінің саяси ғылымдар профессоры Дэвид Брейди және Вирджиния университетінің мемлекеттік саясат және саясат профессоры Крейг Волден тосқауылды түсіндіру үшін өзара байланысты екі факторға назар аударады: біріншіден, «Конгресс мүшелерінің нақты саясаттарға қатысты пікірлері» және екіншіден, «жоғары көпшілік дауыс талап ететін институттар – Сенаттағы филибүстер және президенттік вето». Олардың пікірінше, тосқауыл партиялық бақылаудан емес, керісінше, қазіргі саясат пен конгресс өкілдерінің жеке пікірлері арасындағы өзара әрекеттесуден туындайды. Олар «Конгресс мүшелерінің орташа немесе ортаға жақын пікірлері саясаттың нәтижелерін анықтайтын маңызды факторлардың бірі» екенін айтады. Висконсин университетінің (Милвоки) саяси ғылымдар профессоры Маркус Этридж 2011 жылы либертариандық Cato институты жариялаған саясатты талдауында АҚШ Конституциясының «саясаттың тар, ұйымдасқан топтардың емес, кең, ұйымдаспаған мүдделерін бейнелеу мүмкіндігін арттыру үшін» тосқауылды ынталандыратынын мәлімдеді. Этридж өзінің талдауының кеңейтілген нұсқасын «Тосқауылдың жақтасы: демократия, ұйымдасқан билік және американдық үкіметтің құқықтық негіздері» (2010) еңбегінде ұсынды, онда «прогрессивті реформаторлар ерекше мүдделердің күшін шектеу үшін саясатты қалыптастыру билігін заң шығару саласынан атқарушы бюрократияға ауыстыруға тырысты», бірақ бұл стратегия «мүдделік топтардың бюрократияға еніп, өз мүдделерін ілгерілетуге қабілеттілігінен, көбінесе реформаторлардың ниеттеріне қайшы келетін тәсілдермен» және «Конгрестің топтардың ықпалын жеңіп, саясатты өзгертуге қабілеттілігінен» күйрегенін дәлелдеді. Осыған қарсы тұру үшін Этридж «конституциялық принципке» оралуды ұсынады, онда ерекше мүдделер заң шығару форумында бәсекелесуі керек. Дэвид Р. Джонс сияқты зерттеушілер «партиялық поляризацияның жоғарылауы тосқауылға ұшырау ықтималдығын арттырады» деп мәлімдейді. АҚШ саясатындағы поляризация көрсеткіштерін қарастырғанда, «партиялық қарсылық соңғы екі онжылдықтағы кез келген кезеңнен гөрі терең және кеңінен таралған», республикашылардың 92% орташа демократтан оң жақта, ал демократтардың 94% орташа республикашыл сайлаушыдан сол жақта орналасқан. Бұл заманауи поляризация бүгінгі партиялық дауыс беру емес, Берк өкілдігінің қағидаларына негізделген жүйемен үйлесімді, көрінетіндей, тосқауылға әкеледі.

Вестминстер жүйелері

Вестминстер жүйесіне негізделген парламенттік жүйелерде сайлау нәтижесінде ең ірі саяси партиялардың ешқайсысы немесе бірі де үкімет құруға қажетті дауысқа ие болмағанда, немесе парламенттің төменгі палатасындағы дауыстар тым жақын болғандықтан үкімет заңдарын қабылдауға сенімді бола алмайтын жағдайларда, немесе егер қарсы партия (әдетте оппозициялық партия деп аталады) жоғарғы палатада көпшілік дауысқа ие болса, парламенттік тұйыққа ұшырау мүмкін. Жақындағы жаңалық – жоғарғы палатаның қаржыландыруды және басқа да кейбір заң жобаларын тоқтату өкілеттігінен айырылуы. Австралия Конституциясы парламенттің екі палатасы арасындағы тұйыққа шешім беру үшін екі рет тарату механизмін көздейді, ал егер тұйыққа әлі де шешілмесе, екі палатаның бірлескен отырысын өткізуге мүмкіндік береді.