Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сербия философы (1858–1902)
Serbian philosopher (1858–1902)
Любомир Недич (25 сәуір 1858 – 29 шілде 1902) – сербиялық философ және әдеби сыншы. Лейпциг университетінде философия саласында академиялық білім алған Недич 1885 жылдан бастап Белград жоғары мектебінде сабақ берді, бұрын Сэр Уильям Гамильтонның логикасы бойынша докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін. 1890-жылдары Недич философиядан бас тартып, әдеби сыншы ретінде мансап бастады. Оның сын-пікірлері сол кезде көп дау тудырды және Йован Йованович Змай, Лаза Костич және Милан Миличевич сияқты көптеген беделді серб жазушыларын сынады. Недич әдеби туындыларды олардың туындаған биографтық және әлеуметтік жағдайларға ең аз назар аудара отырып түсіндіруді жақтады. Серб әдебиетіне инновациялық және заманауи көзқарас әкелгенімен, Недич әдеби сын саласында академиялық дайындығының жетіспеуі, сондай-ақ оның әлеуметтік консервативті саяси көзқарастарының ықпалымен субъективті және шамадан тыс сыншыл бағалары үшін сынға ұшырады. Серб жазушыларының жаңа буынына жол ашу мақсатын 1902 жылы Недич қайтыс болғаннан кейін Богдан Попович орындады.
Ljubomir Nedić (; 25 April 1858 – 29 July 1902) was a Serbian philosopher and literary critic. Having received academic training in philosophy at the University of Leipzig, Nedić taught at the Belgrade Higher School beginning in 1885, after having defended his doctorate thesis on Sir William Hamilton's logic. During the 1890s, Nedić left philosophy and began his career as a literary critic. His criticisms were controversial during his time and targeted many highly respected Serbian writers such as Jovan Jovanović Zmaj, Laza Kostić and Milan Milićević. Nedić advocated an interpretation of literary works with minimal attention to biographic and social circumstances in which they arose. Despite his innovative and modern approach to Serbian literature, Nedić has been criticized for his lack of academic training in literary criticism, as well as his subjective and overly critical assessments of his political opponents, influenced by his staunch social conservative political views. His goal of clearing the path for a new generation of Serbian writers was carried out by Bogdan Popović soon after Nedić's death in 1902.
Ерте өмір және білім
Любомир Недич 1858 жылдың 25 сәуірінде Белградта дүниеге келген. Бастауыш және орта білімін туған қаласында аяқтаған. Жастық шағында Недич табиғаттану ғылымдарына қызығушылық танытып, бірнеше қысқа жұмыстарды аударған, сондай-ақ Джеймс Куктың саяхаттары туралы неміс тілінен аударма жасаған. 1878 жылы Германияда медицина факультетіне түскен. Кейін медицинаны тастап, физиология мен психологияға ауысып, 1882 жылы Лейпциг университетінде философия мамандығы бойынша бітірген. Недич 1885 жылы Лейпциг университетінде заманауи британдық логика бойынша докторлық диссертациясын қорғаған, негізінен сэр Уильям Гамильтонның логикасына баса назар аударған. Бір жыл Лондон қаласында оқығаннан кейін, Вильгельм Вундттың жетекшілігімен "Die Lehre von der Quantification des Prädikats in der neueren englischen Logik" ("Жаңа ағылшын философиясындағы предикаттың сандығы туралы ілім") тақырыбында докторлық диссертациясын аяқтаған.
Ljubomir Nedić was born in Belgrade on 25 April 1858. He finished his primary and secondary education in his hometown. As a young man, Nedić was interested in the natural sciences, translating several short works, as well as providing a translation of an account of the travels of James Cook from German. He enrolled in medical school in Germany in 1878. He later abandoned medicine for physiology and psychology, and finally graduated in philosophy at Leipzig University in 1882. Nedić defended his doctoral thesis on contemporary British logic in 1885 at Leipzig University, primarily focusing on the logic of Sir William Hamilton. Having spent a year in London, he completed his doctorate titled Die Lehre von der Quantification des Prädikats in der neueren englischen Logik (The Doctrine Concerning the Quantification of the Predicate in Recent English Philosophy) under the mentorship of Wilhelm Wundt.
Профессорлық қызмет
Докторлық дәрежесін аяқтағаннан кейін көп ұзамай Недич Білград жоғары мектебінде профессорлық қызметке тағайындалды, бұл тағайындамаға Білім министрі Алимпие Васильевич қолдау көрсетті. Недичке алғаш рет 1884 жылы орынбасарлық ұсынылды, ал 1886 жылы толық профессор атанды. Ол Джордж Генри Льюис, Юген Дюринг және Фридрих Уэбервегтің еңбектеріне негізделіп философия тарихын оқытты. Оның ізашарлары Милан Куюнджич Абердар мен Алимпие Васильевич сияқты, оның логика курсы Джон Стюарт Милл мен А. В. Бенннің еңбектеріне сүйенді. Слободан Жунжичтің сөзіне сәйкес, Недич сэр Уильям Гамильтонның формалды логикасын ынталы түрде қолдаушы болған жоқ, керісінше, Джон Стюарт Миллдің индуктивті логикасын жақтады. Білград жоғары мектебіндегі оқытуы осы мәселеге өте салмақты көзқарас танытты. Ол екі түсіндіруді де курстарында баяндады, ал студенттері оның жазбаларын 1880-ші жылдардың соңында жариялады. Жунжичтің мәліметінше, ол екі ұстанымның бірін де толығымен қабылдамады, бірақ кейде логиканы түсінуін Гамильтонның формалды және "таза кеңейтімді" көзқарасынан гөрі кеңірек деп сипаттады. 1880-ші жылдардың аяғында Недич «Гипнотизм туралы» (O hipnotizmu), «Ұйқы және армандар туралы» (O snu i snovima) (1888) және «Софизмдер туралы» (O sofizmima) (1889) сияқты танымал философиялық еңбектер жариялады. Философияны оқытуға деген қызығушылығын жоғалтып, оның бір себебі денсаулығының нашарлауы болғандықтан, Недич әдеби сын мен саясатқа көбірек ден қойды. Бұл оның философия тарихы пәніндегі оқытушылық қызметтен босатылуына әкелді, ал 1889 жылы оның орнын Михаило Шлужич иеленді. Шлужич 1895 жылы Недичтің логика курсын жалғастырды, содан кейін Недич 1899 жылы профессорлық қызметінен айрылды.
Soon after completing his doctorate, Nedić obtained a professorship at the Belgrade Higher School grande école, with the support of Minister of Education Alimpije Vasiljević. Nedić was first offered the position of substitute in 1884, becoming a full professor in 1886. He taught history of philosophy based on the writings of George Henry Lewes, Eugen Dühring and Friedrich Ueberweg. Similarly to his predecessors Milan Kujundžić Aberdar and Alimpije Vasiljević, his course on logic was based on John Stuart Mill and A. W. Benn. According to Slobodan Žunjić, Nedić was not purely an ardent supporter of Sir William Hamilton's formal logic, as opposed to John Stuart Mill's inductive logic. His teachings at the Belgrade Higher School reflect a very balanced approach to the subject. He outlined both interpretations in his courses, from which notes were published in the late 1880s by his students. Also, according to Žunjić, he did not fully commit to either position, but he did at times describe his understanding of logic as broader than Hamilton's formal and "purely extensional" perspective. During the late 1880s, Nedić would go on to publish a few works of popular philosophy such as O hipnotizmu (On Hypnotism), O snu i snovima (On Sleep and Dreams) in 1888 and O sofizmima (On Sophisms) in 1889. Losing interest in teaching philosophy, in some part because of his progressing illness, Nedić ventured more deeply into literary criticism and politics. This led to his dismissal from his teaching position at the subject of the history of philosophy, where he was succeeded by Mihailo Šljivić in 1889. Šljivić would take up Nedić's course on logic in 1895, after which Nedić lost his tenure in 1899.
Әдеби сын
Өзінің замандастарынан өзгеше, Людвиг Борнеден шабыттанған Светслав Вуловичтің «табиғи сын» тәсілі және ерте социалист Светозар Марковичтің пайдалы және саяси сын-тәсілдеріне қарамастан, Недич шығарманы «өзінің» ішінде сын тұрғысынан қарастырды, оның жазылуына себеп болған өмірбаяндық және саяси жағдайлардан гөрі стиль мен шығарманың психологиялық талдауына назар аударды. Оның объективті эстетикалық нормаларға берілгендігі, сондай-ақ қатаң әлеуметтік және саяси консерватизмі Недичті серб жазушыларын, мысалы, Йован Йованович Змай, Лаза Костич, Любомир Ненадович және Милан Миличевичті қатаң сынауға итерді. Оның сын-пікірлері өз кезінде қатты дау тудырды, себебі салыстырмалы түрде жас серб әдеби қауымдастығын ең жоғары мақтаудан басқаша бағалауға рұхсат берілмеді. Олардың орнына Недич Воислав Иличтің лирикасын жоғары бағалады. Алғашқыда ол Đura Jakšić-ті мақтағанмен, кейіннен оны Светозар Марковичтің социалистік қозғалысына қолдау көрсеткені үшін айыптады. Осы кезеңде Недич консервативті Прогрессивті партияның мүшесі болды. 1890 жылдары серб әдебиет сыншылығында екі топ пайда болды: біреуін Недич жетекшілік етсе, екіншісі әдеби журнал «Дело» айналасында біріккен сыншылар тобы еді. Недич «Srpski pregled» (Серб шолуы) журналының редакторы қызметін атқарды. Журнал 1895 жылы жарық көрген, саяси консервативті бағытталған басылым еді. Өзінің журналынан басқа, Недич 1894 жылы «Red» және 1899-1901 жылдары «Zora» журналдарында бірнеше мақала жариялады. 1898 жылы ол «Уэйкфилд викарийі» романын серб тіліне аударды. Недичтің ең маңызды еңбектері – 1893 жылы жарық көрген «Iz novije srpske lirike» (Жаңа серб лирикасынан таңдамалар), 1901 жылы жарық көрген «Noviji srpski pisci» (Жаңа серб жазушылары) және 1910 жылы жарық көрген, өлімінен кейін басылған «Kritičke studije I» (Сындық зерттеулер. 1-том) кітаптары болды. Жован Скерлич Недичті батыл, зиялы және талғампаз сыншы ретінде жоғары бағалады, ол қалыптасқан нормаларды бұзуға және серб әдебиетін еуропалық әріптестерінің деңгейіне көтеруге ұмтылды. Ол оны қатаң әлеуметтік дәстүрлілігі мен саяси консерватизмі, академиялық білімі жетіспеуі және саяси қарсыластарына қатысты өзінің эстетикалық нормаларынан бас тартуы үшін сынға алды. Скерличтің пікірінше, Недичтің сын-пікірлері соңында өте құрылымды бұзушы және цинизмге толы болғанымен, Сербияда әдеби сынның жаңа және заманауи дәуірін ашты. Жован Деретич көбінесе осы пікірмен келісті және Недичтің Змайды талдауын, оның екі саяси идеологияның қақтығысының әсерімен жасалғанын айтқандығы үшін ерекше сынға алды.
In contrast to his contemporaries, the "natural criticism" of Svetislav Vulović inspired by Ludwig Börne and the utilitarian and political criticism of the early socialist Svetozar Marković, Nedić advocated a style of criticism of a work "in itself", devoid of biographical and political circumstances that led to its writing, focusing instead on style and a psychological analysis of the work. His stern belief in objective aesthetic norms, as well as his hard line social and political conservatism, led to Nedić publishing a sharp critique of highly lauded Serbian writers, such as Jovan Jovanović Zmaj, Laza Kostić, Ljubomir Nenadović and Milan Milićević. His criticism was very controversial during his time, when evaluating the relatively young Serbian literary community with anything but the highest praise was taboo. In their stead, Nedić highly valued the lyricism of Vojislav Ilić. Initially, he praised Đura Jakšić, later condemning him for his solidarity with Svetozar Marković's socialist movement. During this time, Nedić was a member of the conservative Progressive Party. In the 1890s, two groups emerged in Serbian literary criticism: one led by Nedić, and the other by the critics gathered around the literary journal Delo. Nedić served as editor of the periodical Srpski pregled (Serbian Review). The journal was politically conservative and was published during 1895. Beside his own journal, Nedić published several articles in the journals Red in 1894 and Zora from 1899 to 1901. In 1898, he translated the novel The Vicar of Wakefield into Serbian. Nedić's largest works were his published books – Iz novije srpske lirike (A Selection from Recent Serbian Lyricism) in 1893, Noviji srpski pisci (Recent Serbian Writers) in 1901 and the posthumously published Kritičke studije I (Critical Studies Vol. 1) in 1910. Jovan Skerlić applauded Nedić as a brave, intelligent and unrelenting critic who worked to tear down established norms and strived for a Serbian literature up to par with its European contemporaries. He criticized him for his rigid social traditionalism and political conservatism, his lack of academic training, and his departures from his own aesthetic norms against writers who were his political adversaries. According to Skerlić, Nedić's criticism was, in the end, highly destructive and cynical, at the same time inaugurating a new and more modern era in literary criticism in Serbia. Jovan Deretić was mostly in agreement with this view, and was particularly critical of Nedić's analysis of Zmaj, which he had claimed was particularly under the influence of the two's opposing political ideologies.
Өлім және мұра
Недич 1902 жылғы 29 шілдеде Белградта қайтыс болды. Серб әдебиетінің жаңа деңгейін белгілеуге жасаған тытысы келесі онжылдықтарда жас сыншы Богдан Попович тарапынан іске асырылды.
Nedić died in Belgrade on 29 July 1902. His attempt at setting a new standard of Serbian literature was carried out during the following decades by a younger critic, Bogdan Popović.