Кіріспе

«Жібек құрт» – Дж. К. Роулингтің 2014 жылғы қылмыстық романы, ол Роберт Гэлбрейт псевдонімімен жарияланған. Бұл Корморан Страйк детективтік романдар сериясының екінші кітабы, одан кейін 2015 жылы «Зұлымдықтың мансабы», 2018 жылы «Өлімге әкелетін ақ», 2020 жылы «Торғалған қан» және 2022 жылы «Қара сиялы жүрек» кітаптары жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бірнеше ай бұрын Лула Лэндри ісін шешкен соң, Корморан Страйкқа Леонора Куин күйеуі Оуэнды табуды сұрайды. Оуэн – өзінің алғашқы романының сәттілігін қайтаруға тырысқан, даулы тұлға. Оуэн соңғы романы «Бомбикс Мори» жарық көргенге шамамен бір уақытта жоғалып кеткен. Романда жыныстық зорлық-зомбылық, азаптау және каннибализм сияқты құбылыстар мен Оуэннің өміріндегі адамдарды жамандау бейнелері болғандықтан, оны жариялау мүмкін емес деп танылды. Страйк қолжазбада бейнеленген басқа адамдармен – Оуэннің сүйіктісі Кэтрин Кент пен оның қамқоршысы Филипп «Пиппа» Мидгли (екеуі де жазушы болуды армандайтын), Куиннің агенті Элизабет Тассель, редактор Джерри Уолдегрейв, баспагер Дэниел Чард және Куиннің бұрынғы досы, белгілі автор Майкл Фанкортпен әңгімелеседі. Бірақ күдіктілер бір-бірін Оуэнды өлтіргені үшін және «Бомбикс Мори» романын жазғаны үшін айыптауға бастайды. Тергеу барысында Страйктің көмекшісі Робин Эллакоттпен қарым-қатынасы шиеленіседі, себебі ол өзін ұмытылғандай сезінеді, ал ол Робинды жұмысы мен күйеуі Мэтью арасында таңдау жасауға мәжбүрлейтін жағдайға қоюға құлықсыз. Жағдайды жұмсарта түскенде Страйк Оуэннің денесін табады – оны қиып, қышқылға малып, «Бомбикс Мори» романының соңындағы басты кейіпкер өлтірілгендей етіп қойған. Кейін Метрополитен полициясы Леонораны кісі өлтіргені үшін ұстайды, бұл Страйкті оның атын тазалауға итермелейді. Робиннің Мэтьюмен қарым-қатынасы оның анасы қайтыс болғаннан кейін күрделенеді, олардың тойы кейінге жылдырылады, ал ол Страйкке көмектесу үшін анасының жерлеу рәсіміне баруға шамалы қалды. Кейін ол Страйкпен оның ниеті туралы сөйлеседі, бірақ ол тергеуші болса, Мэтью ұнатпайтын нәрселерді істеуге тура келетінін ескертеді. Леонораға қарсы айғақтар жиналған кезде Страйк Фанкортқа назар аударады, өйткені оның қолжазбадағы кейіпкері дұрыс емес және Оуэнмен арақатынасына қайшы келеді. Бірнеше жыл бұрын Фанкорттың әйелі Элспет сыншылар сынаған роман жазғаннан кейін, анонимді пародианың жарық көргені оны өзіне-өзі қол жұмсауға итермелейді. Фанкорт Оуэнды пародианың авторы деп айыптаса, Тассел оған оған мүмкіндік бергенін айтады. Страйк көп ұзамай «Бомбикс Мори» романы басқа біреудің өміріне метафора екенін, оны басқа біреу жазғанын және Оуэннің романы деп саналғанын түсінеді, содан кейін ол кісі өлтірушіні ұстау жоспарын құрады. Ағасы Александрдың көмегімен ол тойда Фанкортқа жақындап, жеке сөйлесуді сұрайды. Тассел оларға қосылғанда, Страйк Тасселдің жалған «Бомбикс Мори» романын жазғанын және Оуэнды өлтіргенін білетінін айтады. Оуэн оны Эльспет романының пародиясын жазғаны үшін жиырма жыл бойы шантажлап келген, ал ол өзі де сәтсіз автор болған. Ол оған «Бомбикс Мори» романының тұжырымдамасын ұсынған кезде Тассел күрделі жоспар құрады. Ол Оуэнмен бірге оның жоғалуын сахналады, «Бомбикс Мори» романын қайта жазып, Оуэнды өлтіріп, Леонораны қылмысқа кінәлі етті. Тассел қашуға тырысады, бірақ Страйк, Робин және Александр жасаған жоспарға түсіп, ұсталады. Келесі аптада Леонора түрмеден босатылады, Фанкорт түпнұсқа «Бомбикс Мори» қолжазбасының әдеби құндылығын мойындайды және оны жариялау үшін кіріспе жазуды жоспарлайды, ал Страйк Робинге оны Рождестволық сыйлық ретінде тергеушілердің оқу курстарына жазғанын айтады.

Негізгі кейіпкерлер

Корморан Страйк – Ауғанстандағы соғыстың ардагері, бомба салдасынан аяғының жартысын жоғалтқаннан кейін әскерден шығарылып, ақыл-есінен айырылып қалудан қорқып, бәрін тастап кетуді қалаған. Ол бір жағынан әйгілі рок-жұлдызы әкесінің арқасы, екінші жағынан резонансты қылмысты ашқандықтан белгілі бір деңгейде танымал. Робин Эллакотт – Страйктің көмекшісі және хатшысы, ол өмір бойы қылмыстық тергеу әлеміне құмар. Қазір Страйктің агенттігінде толық уақыт жұмыс істейді және өз бетінше тергеуші болуға ниетті.

Бомбикс Мори таңбалары

Оуэн Куин - автор, бір кездері авангард жазушысы және ертедегі "әдеби бүлікші" ретінде танылған. Ол өзінің алғашқы романы "Хобарт күнәсі" атты сәттілігін қайта құруға онжылдықтар бойы тырысты, бірақ еш нәтиже бермеді. Ол өзін-өзі қорлаушы және өте қауіпсіз емес деп саналады және тек оның жұмысындағы іске асырылмаған әлеуеттің іздері үшін ғана төзімділік танытады. Куин "Бомбикс Мори" ролінде Бомбикс ретінде көрінеді, оның дарындылығы даусыз, бағаланбайды және дәлелденбейді, бұл оны құдайларын іздеуге итермелейді, бірақ олар оны тірідей жеп үлгермес бұрын оны қорлауға тырысады. Леонора Куин - Куиннің әйелі, оның өлтірілуіне басты күдікті болып табылады. Ол барлық уақытын ақыл-ой қабілеті нашар, үлкен қыздары Орландоға қамқорлық жасауға жұмсайды. Леонора Суккуба ретінде пайда болады, ол сұм әйелдің денесіндегі жын, ол Бомбикті құлдыққа салып, оны қайта-қайта зорлайды. Кэтрин Кент - Квиннің қызы және Лондонның баспа қауымдастығы бас тартқан "фантазиялық эротика" авторы. Кэтрин Харпи ретінде көрінеді, сұлу әйел, жауыздықпен, бұл сүт безі қатерлі ісігінің қарапайым және қатыгез метафорасы. Пиппа Мидгли жас трансгендерлік әйел, туған аты Филипп, жынысын ауыстыру операциясына дайындалуда. Ол Куиннің шығармашылық жазу курсына қатысып, Пиппаның автобиографиясын оқытуға кеңес бергеннен кейін оған ғашық болды. Анасы бас тартқандықтан, Пиппа Кэтринмен Оуэнмен және әдеби мақсаттарымен ортақ байланыста болып, жақын қарым-қатынаста болды. Пиппа Харпияның асырап алған қызы Эпикоэна ретінде пайда болады, ол оның тырнағынан Бомбикспен құтылуға тырысады. Бомбикс оның өрескел дауысымен ән салғанға дейін (көктегі феминизациялау жаттығуларына сілтеме) оң жауап береді, ол қорқынышты деп санайды. Элизабет Тассель - Майкл Фанкорттың сәтсіз жазушысы және университеттегі сыныптасы, әдеби агент болды. Ол Лондонның әдеби қоғамдастығының шетінде тұрады және жұмыс істейді, оған қатты ренішпен қарайды және өз қызметкерлерін қорлау арқылы ашуын білдіреді. Тассель Бомбикстің талантын дамытып, оны тартып алу үшін паразиттік әйел - Тырыш ретінде пайда болады. Джерри Уолдегрейв - Куиннің көптен күткен редакторы, оған төзімділік танытатын аздаған адамдардың бірі. Оның беделі Куиннің мінез-құлқымен бұзылады, бұл оның некелерінің бұзылуына және алкоголизмге түсуіне әкеледі. Джерри Коттер ретінде пайда болады, ол мүйізді, тролльді жәндік, ол Бомбикстің жұмысын аяусыз жояды. Ол құрсақтағы ұрықпен бірге қанды қапшықты алып жүреді және басқа жануарларды суға батыруға тырысады. Майкл Фанкорт - Квиннің замандасы, ол бестселлер жазушысы болды. Оның пікірінше, әдебиет - өнер түрі, ал өнер тек әлеуметтік талқылауға себеп болған кезде ғана солай қарастырылуы мүмкін; алайда, бұл оның терең әйелге жек көретін пікірлерінің ақтауынан басқа ештеңе емес. Майкл атақты жазушы және Бомбикс құдайы Ваинглориус ретінде көрінеді. Ол шарлатан екені анықталады, әйелі Эфигиді өз шығармашылығын жандандыру үшін азаптап, оның азаптарын өнер ретінде өткізеді. Дэниел Чард - қазіргі әдебиетке маманданған лондондық Roper Chard баспасының президенті. Оның әлеуметтік қабілеті нашар, ал ол жабық гомосексуалист. Дэниел Фаллос Импудикус ретінде көрінеді, ол талантын ұрлау үшін әдемі жазушыны өлтіріп, кейіннен ауру пенисімен өлекселерді бұзады.

Басқа таңбалар

Мэтью Канлифф – Робиннің күйеуі, ол оның Страйкпен жұмыс істеуін бекітпейді. Бұл тудырған керістің нәтижесінде Робин өмір бойғы арманы – детектив болу туралы оған айтады, және Мэтью оған рұқсат береді, бірақ бұл оған ұнамайды. Ричард Анстис – Страйктің аяғына келген оқиғаға қатысқан полиция қызметкері. Страйк оны қабілетті тергеуші деп санайды, бірақ қиялы жетіспейді. Орландо Куин – Куиннің зиякерлік қабілеті шектеулі қызы. Ол Куиннің өміріндегі «Бомбикс Мори» қолжазбасында көрсетілмейтін жалғыз адам және оның шынайы қамқорлық көрсететін жалғыз адамы деп есептеледі. Люси – Страйктің анасының жағынан туған қарындасы және оның отбасымен үнемі байланыста болатын жалғыз мүшесі. Ол кішкентай қарындасы болғанына қарамастан, оны аналық қамқорлықпен қарастырады, тұрақтап, отбасын құруға шақырады, бұл Страйкті қатты мазалайды. Александр "Ал" Рокеби – Страйктің әкесінің жағынан туған ағасы және оның әкесінің туыстарының арасында байланысы бар жалғыз адам. Нина Ласселлз – «Ропер Чард» баспасының кіші редакторы, Страйкке «Бомбикс Мори» қолжазбасын алуға көмектеседі. Ол оған ғашық болып, романтикалық қарым-қатынас құруға тырысады, бірақ ол оған жауап қайтармайды. Джо Норт – американдық жазушы және Куин мен Фанкорттың досы. Ол аурумен күресіп жатқанда қайтыс болды. Норт қайтыс болған үйі 20 жыл бойы тасталып, Куиннің өліміне байланысты оқиға орнына айналды. Кристиан Фишер – «Бомбикс Мори» қолжазбасын жариялаған баспаның редакторы. Доминик Калпеппер – байлар мен билік иелерінің құпияларын ашу үшін Страйкті жалдаған мүмкіндікті пайдаланатын таблоид журналисі. Ол Страйктің ақпарат алу үшін телефондарды бұрмаламағанына таңғалады. Шарлотта Кемпбелл Росс – Страйктің бұрынғы сүйіктісі, олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін ол басқа еркекке үйленді, бірақ Страйкті алыстан әзілдеуін тоқтатпайды.

Қабылдау

"Күкі шақыруы" сияқты "Жібек құсы" да сыншылардың жоғары бағасына ие болды және алғашқы апталарында алдыңғы кітабынан көп сатылды. The Guardian газетінен Вэл Макдермид романға жағымды пікір білдірді, бірақ Лондонның әртүрлі жерлерін сипаттауды артық деп сынады: "Ол көп кітаптар бойы тек өзі білетін әлемді сипаттағандықтан, бізге баршамызға жеткілікті белгілі әлем туралы тым көп айтуға бейімделген сияқты". Роман сондай-ақ 2015 жылғы Қылмыс жазушылар қауымдастығының "Алтын қамыс" сыйлығына үміткер болды.

Теледидар

2014 жылдың 10 желтоқсанында романның BBC One телеарнасы үшін "Күкі шақыруы" сериясымен телесериалға бейімделетіні жарияланды. Роулинг өзінің Brontë Film and Television атты продюсерлік компаниясы арқылы сериалды продюсерлік етті. 2016 жылдың қыркүйегінде Том Бёрк Корморан Страйк рөлін ойнайтыны, ал 2016 жылдың қарашасында Холлидей Грейнджер Страйктің көмекшісі Робин Эллакотт рөліне таңдалғаны хабарланды. Бейімделудегі қосымша актер құрамы: Мэтью Канлифф рөлінде Керр Логан, Леонора Куин рөлінде Моника Долан, Элизабет Тассель рөлінде Лия Уильямс, Оуэн Куин рөлінде Джереми Свифт, Кэтрин Кент рөлінде Дороти Аткинсон, Джерри Уолдегрейв рөлінде Доминик Мафхам, Дэниел Чард рөлінде Тим МакИннерни, Майкл Фанкорт рөлінде Питер Салливан, DI Ричард Анстис рөлінде Саргон Елда, Орландо Куин рөлінде Сара Горди және Шарлотта Кэмпбелл рөлінде Наташа О’Киф. "Жібекқұрт" сериалының екі бөлімі алғаш рет 2017 жылдың қыркүйегінде көрсетілді.