Кіріспе

Тұрғын үй стилі

Америкалық төртбұрыш немесе америкалық төрт шаршы (American 4 Square) – 1890 жылдардың ортасынан 1930 жылдардың соңына дейін танымал болған өнер және қолөнер стиліндегі американдық үйлердің типі. 19 ғасырдың соңғы жартысында кең таралған Виктория стилі мен басқа да жаңғырту стильдерінің әшекейлі және жаппай өндірілген элементтеріне қарсы реакция ретінде пайда болған Америкалық төртбұрыш қарапайым, көбінесе қолмен жасалған "шынайы" ағаш өңдеулерімен (пошта арқылы тапсырыс каталогтарынан сатып алынбаса) ерекшеленеді. Бұл сәулеттік стиль Прерия мектебі мен қолөнер шеберлері стильдерінің элементтерін біріктіреді. Оны кейде "Көшкін кезең" деп те атайды. Бұл стильдің негізгі белгілері – негізінен шаршы пішінді, қорап тәрізді дизайн, екі жарым қабат биіктік, әдетте әр қабатта төрт үлкен бөлме (мансарданы қоспағанда, онда әдетте бір немесе екі бөлме болады), орталық люк және кең баспалдақпен алдыңғы веранда. Қорап тәрізді пішін шағын қалалық жер учаскесін тиімді пайдалану үшін максималды тұрғын алаңын қамтамасыз етеді. Басқа да көп кездесетін ерекшеліктерге қатты төбе, тұрмыстық бөлмелер арасындағы аркалы кіреберістер, кіріктірілген шкафтар және қолөнер шеберлері стиліндегі ағаш өңдеулері жатады. Типик дизайн мынадай болады: бірінші қабатта алдыңғы жағынан артқы жағына қарай бір жағында қонақ бөлмесі мен ас бөлмесі, екінші жағында кіреберіс, вестибюль, баспалдақ және ас үй орналасады. Кейде дәретхана да кіретін. Екінші қабатта алдыңғы жағынан артқы жағына қарай бір жағында жатын бөлме, дәретхана және жатын бөлме, екінші жағында жатын бөлме, баспалдақ және жатын бөлме орналасады. Жоғарғы қабаттағы дәретхана әдетте ас үйдің үстінде орналасады, бұл су құбырының тікелей қосылуына мүмкіндік береді. Жатын бөлмелері үйдің алдыңғы және артқы жағында бір-біріне жақын орналасқан шкафтармен біршама ұзын болады. Бұл өте тиімді жоспарлауды қамтамасыз етеді, әр бұрышта жатын бөлме, орталық дәретхана және баспалдақ болады. Жоғарғы қабат әдетте бір-төрт терезесі бар үлкен ашық кеңістік болып табылады, яғни мансарда, ол тұрғын үйге айналдырылған немесе айналдырылмаған. Сірәгінде үлкен табиғи конвекциялық пеш немесе қазандық орналасқан, ол үйдің ортасынан жоғары көтерілетін түтін құбырына қосылады, сонымен қатар пештен шығатын түтінді де шығарады.

Модельдер

Төртбұрышты үйлер кірпіштен және ағаш қаңқадан жасалған конструкцияларды қоса алғанда, әртүрлі материалдардан салынуы мүмкін. Кейінгі үлгілерінде кіріктірілген сөрелер және басқа да жайлылықтар кездеседі. Орта Батыстың ескі қалалық аудандарында, әсіресе трамвай бойындағы шағын қалашықтарда осы үйлердің көптеп таралғаны байқалады, бірақ бұл стиль кеңінен қолданылған. Трамвай маңындағы басқа стильдер сияқты, төртбұрышты үйлер салыстырмалы түрде тар жерлерге бейімделіп, көп қабатты болып салынған, бұл кішкентай жер учаскесінде көбірек ауданына мүмкіндік берген. Американдық төртбұрышты стиль кейде жаңа құрылыстарда қайта жаңғыртылады, бірақ оның танымалдылығы толыққанды нақты емес, көбінесе «дәстүрлі көріністі» стиль ретінде қабылданады, көбінесе екі көлікке арналған қосымша гараждар және түпнұсқада болмаған басқа да мүмкіндіктермен жабдықталады, әдетте үлкен жерлерге салынған.

Тарих

Американдық төртбұрыш немесе "Далалық қорапша" – викториандық стилден кейінгі стиль болды, ол Франк Ллойд Райт бастаған Далалық архитектурамен көптеген ерекшеліктерді бөлісті. 1900-1910 жылдары Райт тіпті төртбұрыштың өзінің жеке нұсқаларын жобалады, оның ішінде Роберт М. Ламп үйі, "5000 долларға өртке төзімді үй" және американдық жүйемен салынған үйлерге арналған бірнеше екі қабатты үлгілер бар. Осы стильдегі басқа үйлерден айырмашылығы, Райттың нұсқаларында кіреберіс, қонақ бөлмесі және асхана арасындағы қабырғаларды алып тастау немесе азайту арқылы ашық негізгі қабат жоспарларына қол жеткізілді. Ол өз кезегінде Уолтер Берли Гриффин сияқты басқа Далалық мектеп архитекторларын келесі онжылдықтарда ұқсас төртбұрыштарды жобалауға шабыттандырды. Америкалық төртбұрыштың басқа да нұсқалары 20-ғасырдың алғашқы онжылдықтарында аймақтық деңгейде пайда болды. Канзас-Ситиде "Көйлек белді" стилі пайда болды, бірінші қабаты кірпіш немесе әк таспен, ал екінші және үшінші қабаттары сайдингпен қапталған. Бұл стиль сол кездегі жоғары белді әйелдер сәнінің атынан алынған. Кейінгі төртбұрыштардың интерьері көбінесе бунгалолар сияқты, ашық еден жоспарларымен, көптеген кіріктірілген жиһазбен және каминдермен жасалған. Көптеген үлгілер плиткалы шатырлармен, карниздің жақшаларымен немесе қолөнершілік, итальяндық Ренессанс немесе Миссия архитектурасынан алынған басқа да әрлеу бөлшектерімен безендірілген.

Пошта арқылы сатып алу дәуірі

Foursquare – Калифорния бунгалосымен қатар, пошта арқылы тапсырыс беру дәуірінде кең таралған стиль болды. Оны тапсырыс берген кезде, құрастыру жөніндегі нұсқаулық кітабымен бірге жүк вагонымен жеткізілді, ал барлық бөлшектері алдын ала кесіліп, дербес құрастыру үшін нөмірленген. Мұндай үйлер осы кезеңде салынған теміржол желілеріне жақын маңайларда жиі кездеседі. Ең ірі пошта арқылы үйлерді каталогпен сататын компаниялар – Sears және Aladdin.