Кіріспе

Yeşilyurt – Түркияның Мугла провинциясындағы Ментеше муниципалитеті мен ауданындағы аудан. 2022 жылы халық саны 2272 адамды құрайды. 2013 жылғы әкімшілік реформаға дейін ол қала типтес поселке (belde) болған. Мугла қаласының орталығынан белгілі бір қашықтықта орналасқан. Мугла-Измир тас жолында Муглаға кіруге аздай қалғандағы жақын маңдағы тораптан өту арқылы қол жеткізуге болады. Поселке сол аттас жазықтың оңтүстік бөлігіндегі еңістерде жатыр.

Этимология

Қаланың ресми атауы 1961 жылға дейін Писикой болды, ал бұл атаудың қысқа түрі Писи бүкіл аймақта осы елді мекен мен оның жазығын атау үшін жиі қолданылады. Сөйтіп, қаланың тарихи аты соңғы уақытқа дейін сақталды, ал Анкарадағы орталық үкімет шешкен атау өзгертуі тұрғындар арасында әңгімелердің нысқанасы болды. Писие тарихи атауы грек тіліне дейінгі кезеңге жатады және Анатолияда кездесетін Пизидай, Пизилис және Пиза сияқты басқа да атаулармен салыстыруға болады. Түрік деректері оны Лувия немесе Хетт деректерінде айтылған "Писсуа" топонимімен байланыстырады.

География

Ешілұрт жазығы неогендегі шұңқылардан пайда болған таулармен қоршалған, ыдыс пішінді шағын жазықтардың бірінде орналасқан (жақын маңдағы басқа ұқсас құрылымдар – Мұғла, Гюлагзи, Еркесік, Аккая, Йенице, Чамкой және Ула жазықтары). Олардың ішінде Ешілұрт жазығы, сондай-ақ Чамкой мен Ула жазықтары уақыт өте келе толығымен жабық күйінде қалып қоймады, ал солтүстіктегі кішірек шұңқырдан өтетін жол арқылы Ешілұрт жазығы флювио-карст құрылымдарының ерекшеліктерін қабылдап, Айдынға жақын жердегі Мендерес өзеніне құятын Чинчай (Марсиас) өзенінің бастауына айналды. Грек мифологиясы бойынша, Марсиас өзені сол аттас сатирдің қанынан пайда болған, оны Аполлон екі музыкалық бәйгеде жеңіске жеткені үшін терісін сылып, ағашқа шегелеп жазалағандықтан, сатирдің соңғы тоқтаған жері Ешілұрт маңында болуы керек. Көкжолдар салынар алдында, ішкі Мұғла аймағының жазықтары мен жағалау аймақтары немесе ішкі орталықтар арасындағы байланыс (үш қиын жолдың бірі арқылы: солтүстік-батысқа Миласқа, солтүстікке Гөкбел аңғары арқылы Мендерес жазығына, немесе солтүстік-шығысқа Тавасқа) өте қиын болды, және аймақ тұтастай өзінің ерекшеліктерін дамытуға бейімделді.

Ерекшеліктері

Ешілұрт жібек немесе мақтадан тоқылған қолөнер бұйымдарымен танымал. Бұл дәстүрлі шаралар 1990 жылдары Түркияның алғашқы әйел губернаторы, сол кездегі Мугла провинциясының губернаторы Ләлә Айтаманның бастамасымен кооперативтік жоба аясында қайта ұйымдастырылды. Осылайша, Ешілұрт Beymen және Vakko сияқты танымал түрік брендтеріне жоғары сапалы тоқыма өнімдерін тұрақты түрде жеткізіп берушіге айналды. Ешілұртта тоқылған маталар "Жауынгер", "Гарри Поттер" және "Трой" фильмдерінде пайдаланылды, бұл фильм костюмдерін жасаушы Жееда Барфорд пен оның түрік күйеуінің көмегімен мүмкін болды. Жергілікті тұрғындар жібек, жүн және мақта маталарын өздері өндіреді. Табиғи бояулар кеңінен қолданылады. Ешілұрт маталарының екі ерекшелігі – шикізат пен түс. Дала мақтасы, оған сарғыш рең беріп, көп қолданылады. Сонымен қатар, еркек шөбінен табиғи түрде алынатын қызғылт қоңыр немесе қоңыр қызыл түс, бұл аймақта "şaşkırmızı" деп аталады, жергілікті тоқымалардың айрықша белгісі саналады. Бұл түс бұл аймақта әрқашан танымал болған, сондай-ақ Кария дәуірінен қалған көптеген артефакттарда да көрінеді.

Тарих

Кез келген қазба жұмыстары жүргізілмеген. Ежелгі қоныстың қалдықтары, атап айтқанда Писи Асар деп аталатын акрополь, Ешилюрттен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан, ал солтүстікке қарай Арсланлы деп аталатын жер, негіздері мен қабырғаларының іздерімен, бүгінге дейін жер бетінде көрініп тұр. Арсланлы (аты "арстанның орны" деген мағынаны білдіреді) елді мекені, қала орталығынан солтүстікке қарай орналасқан, қала әкімдігі ғимаратының жанында қойылған арыстан мүсіні және көптеген керамикалық бұйымдар табылған. Арсланлыда тас өңдеудің қосымша іздері де байқалады және ежелгі Пизе екі бөлек қоныстан тұрған деген болжам бар. Арыстан мүсінінен басқа, бірқатар қосымша табылған заттар қалалық саябақты көркейтіп тұр, ал кейде бірнеше ескі үйлер мен ескі мешіттің құрылысында да көне материалдарды кездестіруге болады. Эпиграфикалық деректер Пизенің ежелгі тұрғындарының ықпал аймағын теңіз жаққа қарай кеңейтуге бейім екендігін көрсетеді, өйткені жағалау оңтүстік-шығысқа қарай шамамен жиырма шақырым қашықтықта орналасқан. Б.з.д. 3 ғасырдың ортасында (б.з.д. 275-225 жылдар аралығында) Пизе Керме шығанағындағы Акбүк шығанасына жақын орналасқан Пладаса халқының бір бөлігімен бірігіп, жаңа құрылымда өздерінің жеке есімдерін сақтайтын симполитея құрды. Осы одақтың атауы б.з. 1 ғасырына дейін сақталған. Бұл одақ, мүмкін, Пладасаның б.з.д. 4 ғасырдың соңындағы қаржылық қиындықтарымен байланысты болды, бұл Пизенің порты болуына мүмкіндік берді және бұл Пизенің Колонэйс және Лондейс есімді екі басқа құрылымды толық сіңіріп алуының жалғасы болуы мүмкін, олардың аумақтары Пизе мен Пладаса арасында жатқан. Пизе туралы тағы бір мәлімет б.з.д. 196 жылы жазылған, онда Родос қолбасшысы Ниагорастың Пизені (Идима және Килландис қалаларымен бірге теңізге дейін) Македония патшасы Филипптен қайтарып алғаны айтылған. Родос үстемдігі кезінде Анатолия құрлығындағы "Родос Пераясы" аймағының барлық аумағы Стратоникея мен теңіз арасындағы буферлік аймақ құрады, онда Пизе маңызды рөл атқарды. Марсиас өзенінің аңғарымен Идимадағы теңізге дейінгі негізгі жол және қазіргі Картал Дереси (немесе Кокачай) өзенінің аңғарымен қазіргі Сарнышқа және қазіргі Акбүк теңізіне дейінгі балама жол (Идимадан батысқа қарай) қатар бойында қамалдармен жабдықталған, ал Пизе осы екі жолдың қиылысқан жері болды. Аймақтағы түріктердің қоныстануы ментеше дәуірінде Кютахия-Тавас бағыты бойынша көші-қон арқылы жүзеге асты. Қаланың көптеген отбасыларының түбі Конья облысының Бозкыр ауданынан бастау алады. Сонымен қатар, Осман империясының құлдырауымен Балқан және Криттен келген көптеген түрік көшіп келушілер осында қоныстанды. Ешилюрттағы зираттың ерекшелігі – оның түрік стилінде болуы және төбеде орналасқандығы, төмендегі жазыққа көрініс ашады. Зиратта Писили Хока есімді дананың қабірі бар, және Сулейман Шығар Родосты жаулап алуға бара жатқанда Писили Хокаға барып, оның дұғасын қабыл алғаны айтылады. Бүгінде бұл қабір жергілікті тұрғындар үшін маңызды қасиетті орын болып табылады, оны зиярат етушілер дұға оқып, құрбан шалады.