Кіріспе
Добрица Ćosić (,; 29 желтоқсан 1921 – 18 мамыр 2014) – Югославия және Сербия саясаткері, жазушы және саяси теоретик. Ćosić әдебиет саласындағы беделді NIN сыйлығымен екі рет марапатталған, сонымен қатар Пушкин медалін иеленген. Оның кітаптары 30 тілге аударылған. Ол Югославия Федеративтік Республикасының алғашқы президенті болды, оның өкілеттігі 1992 жылдан 1994 жылға дейін жалғасты. Оның қазіргі серб саясатына және 1980-жылдардың соңындағы ұлттық жаңару қозғалысына тигізген әсеріне байланысты, жақтастары оны «Ұлт атасы» деп атайды, ал қарсыластары бұл атауды ирониямен қолданады.
Dobrica Ćosić (, ; 29 December 1921 – 18 May 2014) was a Yugoslav and Serbian politician, writer, and political theorist. Ćosić was twice awarded the prestigious NIN award for literature and Medal of Pushkin for his writing. His books have been translated into 30 languages. He was the first President of the Federal Republic of Yugoslavia with his tenure lasting from 1992 to 1994. Admirers sometimes refer to him as the Father of the Nation due to his influence on modern Serbian politics and the national revival movement in the late 1980s while his opponents use that term in an ironic manner.
Ерте өмір және мансап
Ćosić Dobrosav Ćosić 1921 жылы 29 желтоқсанда Сербияның Трстеник қаласының жанындағы Велика Дренова ауылында туды. 1944 жылдың қазан айында Белградтың босатылуынан кейін ол коммунистік басшылық қызметтерде белсенді болып, Сербия республикалық агитация және пропаганда комиссиясында жұмыс істеді, содан кейін туған жерінен халық өкілі болып сайланды. 1950 жылдардың басында ол Югославия билігінің Коммунистік партияның саяси оппозициясын түрмеге қамаған Голи-ото́к саяси түрмесіне барды. Ćosić коммунистік жүйені жақсырақ түсіну үшін солай істегенін айтты. Ćosić өзінің алғашқы романы «Daleko je sunce» («Күн алыс») атты туындысын 1951 жылы жазды. Роман сәтті болды және оны танымал етіп, революциялық идеалдарын жеткізе алатын әдеби мансабына жол ашты. Ол сол кезде Коммунистік партиядағы жұмысынан бас тартқан еді. 1956 жылы ол Венгриядағы төңкеріс кезінде Будапешт қаласында болды. Ол революция басталған күні социалистік елдердің әдеби журналдары редакторларының кездесуіне келді және 31 қазанға дейін онда болды, содан кейін Югославия Қызыл Кресінің көмегімен Белградқа ұшақпен жеткізілді. Бұл жай ғана кездейсоқтық па, әлде ол Югославияның құпия агенты ретінде жіберілген бе, әлі де белгісіз. Дегенмен, ол Будапештте төңкеріс тарапынан сөз сөйледі және оралғаннан кейін осы мәселе бойынша егжей-тегжейлі баяндама жазды, бұл кейбір пікірлерге сәйкес, Югославияның ресми тұжырымына зор әсер етіп, жағдайға қатысты көзқарасын қалыптастырды. Кейін оның естеліктері мен ойларының бір бөлігі «Будапешттегі жеті күн» деген атпен жарияланды. 1956 жылдың соңында Ćosić Коммунистік партияның жаңа бағдарламасын жасауға қатысу үшін таңдалды. Тито мен Эдвард Кардель екеуі де оны басқа белгілі югослав коммунистерімен бірге комиссия мүшелігіне таңдады. 1958 жылы бағдарлама аяқталғаннан кейін Ćosić оның бір бөлігін, соның ішінде «Әлеуметтік-экономикалық жүйе» тарауын өзі жазғанын мәлімдеді. Ćosić бағдарламада мәдениетке көңіл жеткіліксіз бөлгеніне алаңдады және социализмде мәдениеттің рөліне көбірек назар аударуды талап етті, бірақ соңғы шешімді қабылдаған Кардель бұл алаңдаушылықтарға жауап бермеді.
Қарсылық
1960 жылдардың басына дейін Цосич Маршал Титоға және оның үйлесімді Югославия визиясына адал болды. 1961 жылы ол Титомен бірге президенттік яхтада (Галеб) 72 күндік сапарға шықты, осы сапарда сегіз африкалық бейтарап елді аралады. Галеб кемесіндегі сапар Цосичтің 1960 жылдардың басына дейін басшылықпен тығыз және жағымды қарым-қатынасын көрсетті. 1961 және 1962 жылдар аралығында Цосич словениялық зиялы Душан Пирьевецпен Югославиядағы автономия, ұлтшылдық және орталықтандыру арасындағы қарым-қатынас туралы ұзақ пікір таласқа қатысты. Пирьевец Словения Коммунистік партиясының пікірін білдірді, ол жергілікті автономияларды құрметтей отырып, Югославияның орталықтандырылмаған дамуын қолдады, ал Цосич федералдық биліктің рөлін күшейтуді жақтады және шеткері ұлтшылдықтың күшеюіне қарсы ескертті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Югославия Коммунистік партиясы ішіндегі әртүрлі көзқарастардың алғашқы ашық және тікелей қақтығысы болған бұл пікір талас Титоның Цосичтің аргументтерін қолдауымен аяқталды. Дегенмен, 1962 жылдан кейін қабылданған нақты саяси шаралар Пирьевецтің және словениялық коммунистік басшылығының ұстанымдарын іске қосты. 1991 жылы соғыс басталғанда ол сербтердің күш-жігерін қолдады.
Югославия ҚР Президенті
1992 жылы ол Сербия мен Черногориядан тұратын Югославия Федеративтік Республикасының президенті болды. 1993 жылдың қаңтарында, Шығыс православиелік Рождество қарсаңында Цосик серб теледидары арқылы Батыстан түскен "ұлттық капитуляция" талаптары туралы ескертіп: "Егер біз қабылдамасақ, біз концлагерге қамалып, әлемдегі ең күшті армиялардың шабуылына ұшыраймыз" деді. Оның сөзіне қарағанда, бұл сыртқы күштер "серб халқын мұсылмандық гегемонияға бағындыруға" ниетті. Оның қолдауы серб ұлтшыл көшбасшысы Слободан Милошевичтің билікке келуіне ықпал етті. Либералды сербтер Цосичті Сербияны Хорватия мен Босниядағы сербтер қоныстанған аймақтармен біріктіруді көздеген серб ұлтшылдарының "Үлкен Сербия" жобасының негізгі идеологтарының бірі деп санайтын. Кейіннен Цосик Милошевичке қарсы шығып, осы себепті қызметтен алынды. 2000 жылы Цосик Милошевичке қарсы астыртын әрекет ететін Otpor! ұйымына ашық қосылды.
Жеке өмір
1947 жылы ол Божица (туған тегі Дюлакович) әйеліне үйленді (1929–2006), олардың доктор Ана Ćосиќ Вукиќ есімді қызы болды.
Цосик пен Чомский
2006 жылы Цосик Косовоны бөлу туралы ұсынысына Ноам Чомскидің қолдауын алды. Сербия телеарнасына берген сұхбатында Чомскиге Косовоның соңғы мәртебесі үшін ең жақсы шешім қандай екені сұралды. Ол былай деп жауап берді: Мен ұзақ уақыттан бері соңғы нақты шешімнің Сербия президенті [атап айтқанда, сол кездегі Югославия президенті Добрица Цосик] 1993 жыл шамасында ұсынған бөліну екенін ойлаймын. Яғни, сербтер қоныстанған аймақтар Сербияның құрамына кірсе, қалған бөлігі олардың "тәуелсіз" деп атаған Албанияға қосылар еді. Он жыл бұрын басқа ешқандай мүмкін шешімді көре алмадым.
Өлім және мұра
Добрица Ćосић 2014 жылдың 18 мамырында Белградтағы үйінде 92 жасында дүние салды. Ол 2014 жылдың 20 мамырында әйелінің қасына Белградтың Жаңа Көперістік зиратына жерленді. 2019 жылдың наурызында Белградтағы бір көше оның атымен аталды.