Зоран Живкович: Жазушы, ғалым және аудармашы

Кіріспе

Зоран Живкович (серб. Зоран Живковић, 5 қазан 1948 жылы туған) – серб жазушысы, университет профессоры, эссеші, зерттеуші, баспагер және аудармашы. Живковичтің туындылары 20 тілге аударылған және ол World Fantasy Award сыйлығының иегері атанды.

Өмірбаян

1973 жылы Зоран Живкович Белград университетінің филология факультетінің салыстырмалы әдебиет кафедрасын әдебиет теориясы бойынша бітірді. 1979 жылы «Антропоморфизм және Артур Кларк туындыларындағы алғашқы байланыс мотиві» («Antropomorfizam i motiv prvog kontakta u delima Artura Klarka») тақырыбындағы жұмысымен магистр дәрежесін, ал 1982 жылы сол университеттен докторлық дәрежесін алды. Оның диссертациясы «Ғылыми фантастиканың көркем проза жанры ретінде қалыптасуы» («Nastanak naučne fantastike kao žanra umetničke proze») болды. Жетпісінші жылдардың ортасынан тоқсан жылдардың басына дейін Живкович ғылыми фантастикамен тығыз айналысты. Екі диссертациясынан өзге, ол баспагер (Polaris баспасын құрып, екі жүзден астам кітап шығарды), аудармашы (көптеген кітаптарды, негізінен ағылшын тілінен 70-тен астам кітапты аударды), эссеші (осы кезеңде Живковичтің төрт эссе кітабы жарық көрді), зерттеуші (үлкен, көрнекті суреттермен безендірілген, екі томдық ғылыми фантастика энциклопедиясын жасады) және тележүргізуші (ғылыми фантастика киносы туралы телесериал жазып, жүргізді) болды. Тоқсан жылдардың ортасынан бастап Живкович ғылыми фантастикамен айналысуын тоқтатып, жанрлық шектеусіз көркем әдебиетке толыққандай көшті. (Ол өзін «ешқандай префиксі жоқ жазушы, прозаның ежелгі және асыл өнерінің қарапайым шебері» деп сипаттайды.) Оның алғашқы агенті Живковичке АҚШ-та оның туындыларын сатуды жеңілдету үшін «Дональд Ливингстон» деген атпен жариялауды ұсынды, бірақ Живкович бұл ұсыныстан бас тартты. 1993 жылдан 2016 жылдың басына дейін ол 21 көркем туынды жазды, олар 81 шетелдік басылымда, 20 тілде және 23 елде жарық көрді. Живкович көркем әдебиеті үшін бірнеше әдеби сыйлықтарға ие болды. 1994 жылы оның «Төртінші шеңбер» романы «Милош Крнянски» сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы Живковичтің «Кітапхана» романы «Дүниежүзілік фантастика сыйлығы» сыйлығына ие болды. 2007 жылы «Көпір» романы «Исидора Секулич» сыйлығын жеңіп алды. 2007 жылы Живкович әдебиеттегі өмірлік жетістіктері үшін «Стефан Митров Любиша» сыйлығын алды. 2014 және 2015 жылдары Живкович фантастика әдебиетіне қосқан үлесі үшін үш сыйлыққа ие болды: «Art Anima», «Станислав Лем» және «Алтын Дракон». 2005 жылы Белградтағы Studio B телеарнасы Живковичтің «Он екі жинақ» романы негізінде «Жинаушы» (Sakupljač) телесериалын жасады. 2007 жылы белгілі серб кинорежиссері Пуриша Джорджевич Живковичтің көркем тақырыптарына негізделген «Екі» (Dva) фильмін түсірді. Живковичтің екі әңгімесі BBC радиосында жарық көрді: «Поезд» (2005) және «Түндегі түймелі сағат» (2007). АҚШ-тың беделді әдеби журналы World Literature Today 2011 жылғы қараша-желтоқсан айларында Живковичтің туындыларына арналған арнайы бөлімді жариялады. 2007 жылдан 2017 жылға дейін Живкович Белград университетінің филология факультетінде профессор болып жұмыс істеді, онда шығармашылық жазудан сабақ берді. 2011 жылы «Причарт» (Radionica kreativnog pisanja „PričArt”) шығармашылық жазу шеберханасын ұйымдастыруға бастама көтерді. 2019 жылы оның жинақталған туындылары АҚШ-та ағылшын тілінде жарық көрді. 2020 жылдың мәліметі бойынша оның туындылары 20 тілге аударылды.

In 1973, Zoran Živković graduated in literary theory from the Department of Comparative Literature in the Faculty of Philology at the University of Belgrade. He received his master's degree in 1979 with the work “Anthropomorphism and the motif of the first contact in the works of Arthur C. Clarke” ("Antropomorfizam i motiv prvog kontakta u delima Artura Klarka") and his doctorate in 1982 from the same university. His dissertation was "The Appearance of Science Fiction as a Genre of Artistic Prose" ("Nastanak naučne fantastike kao žanra umetničke proze"). From the mid seventies to the early nineties Živković was widely involved with science fiction. Apart from his two theses, he was a publisher (founding the Polaris imprint, through which he released over two hundred books), a translator (translating more than 70 books, mostly from English), an essayist (four of Živković's books of essays appeared in this period), a researcher (producing a large, richly illustrated, two volume Encyclopedia of Science Fiction) and a TV host (he wrote and hosted a television series about science fiction cinema, titled The Starry Screen). From the mid nineties onward, Živković discontinued his engagement in SF and turned entirely to writing non generic fiction. (In this capacity he defines himself as "a writer without any prefixes – a humble practitioner of the ancient and noble art of prose.") An early agent of his suggested Živković publish under the name "Donald Livingston," to make his work more marketable in the U. S., a suggestion which Živković rejected. Between 1993 and early 2016 he wrote 21 books of fiction which were published in 81 foreign editions, 20 languages and 23 countries. Živković has won several literary awards for his fiction. In 1994 his novel The Fourth Circle won the "Miloš Crnjanski" award. In 2003, Živković's mosaic novel The Library won a "World Fantasy Award" for Best Novella. In 2007 his novel The Bridge won the "Isidora Sekulić" award. In 2007 Živković received the "Stefan Mitrov Ljubiša" award for his life achievement in literature. In 2014 and 2015 Živković received three awards for his contribution to the literature of fantastika: "Art Anima", "Stanislav Lem" and "The Golden Dragon". In 2005, Belgrade TV station Studio B produced The Collector (Sakupljač) TV series, based upon Živković's mosaic novel Twelve Collections. In 2007, notable Serbian film author Puriša Đorđević directed the film Two (Dva), based on Živković's fictional themes. Two of Živković's stories were produced as radio broadcasts by the BBC: "The Train" (2005) and "Alarm Clock on the Night Table" (2007). The prestigious US literary magazine World Literature Today brought a special section on Živković's writing in the November/December 2011 issue. From 2007 to 2017, Živković was a professor in the Faculty of Philology at the University of Belgrade where he taught Creative Writing. He was initiator of the Workshop for Creative Writing (Radionica kreativnog pisanja „PričArt”) in 2011. In 2019 his collected works have been published in English in the USA. As of 2020 his works have been translated to 20 languages.

Көркем әдебиет

Төртінші шеңбер (Четврти круг, 1993). Уақыт сыйлықтары (Временски дарови, 1997). Жазушы (Писац, 1998). Кітап (Књига, 1999). Мүмкін емес кездесулер (Немогући сусрети, 2000). Музыканың жеті тиісі (Седам додира музике, 2001). Кітапхана (Библиотека, 2002). Тұман арқылы қадамдар (Кораци кроз маглу, 2003). Жасырын камера (Скривена камера, 2003). Вагон (Вагон, 2004). Соңына дейін төрт әңгіме (Четири приче до краја, 2004). Он екі жинақ және шайхана (Дванаест збирки и Чајџиница, 2005). Көпір (Мост, 2006). Тамара ханым, Оқырман (Читатељка, 2006). Амаркорд (Амаркорд, 2007). Соңғы кітап (Последња књига, 2007). Эшердің тізбектері (Ешерове петље, 2008). Жазып беруші (Писац у најам, 2009). Дунайдың бес ғажайыбы (Пет дунавских чуда, 2011). Үлкен қолжазба (Нађи ме, 2012). Өлгендер жинағы (Зборник мртвих, 2015). Суреттерді түсіндіруші (Тумач фотографија, 2016). Ақ бөлме (Бела соба, 2021). Фёдор Михайловичтің төрт өлімі және бір қайта тірілуі ("Четири смрти и васкрсење Фјодора Михајловича", 2023).

Шығармашылық емес

Артур Кларктың ғылыми-фантастикалық туындыларындағы алғашқы байланыс мотиві, Зоран Живковичтің «Фантастикалық метрополис» журналындағы магистрлік диссертациясынан алынған үзінді. Артур Кларктың «Балалық шақтың соңы» романындағы утопия, «Фантастикалық метрополис» журналында.