Кіріспе
Хорват жазушысы Мирослав Крлежа (; 7 шілде 1893 – 29 желтоқсан 1981) – югослав және хорват жазушысы, 20 ғасырдың ең ұлы хорват жазушысы деп кеңінен танылған. Ол поэзия (1936 жылғы «Петрика Керпутеннің балладалары»), театр («Глембай мырзалар», 1929), әңгімелер («Хорват құдайы Марс», 1922), романда («Филип Латиновичтің оралуы», 1932; «Ақыл-естің шегінде», 1938) және жеке күнделіктер сияқты барлық әдеби жанрларда көрнекті туындылар жазды. Оның шығармаларында Австрия-Мажарстан мен Югославия Корольдігіндегі буржуазиялық екіжүзділік және сәйкестік тақырыптары жиі кездеседі. Крлежа өнер, тарих, саясат, әдебиет, философия және әскери стратегия мәселелері бойынша көптеген эсселер жазды және ғасырдың ең ірі polemistтерінің бірі ретінде белгілі болды. Оның стилі көркем поэзиялық тіл мен сарказмды үйлестіреді. Крлежа Хорватия мен Югославияның мәдени өміріне жарты ғасыр бойы үлкен ықпал етті.
Miroslav Krleža (; 7 July 1893 – 29 December 1981) was a Yugoslav and Croatian writer who is widely considered to be the greatest Croatian writer of the 20th century. He wrote notable works in all the literary genres, including poetry (Ballads of Petrica Kerempuh, 1936), theater (Messrs. Glembay, 1929), short stories (Croatian God Mars, 1922), novels (The Return of Philip Latinowicz, 1932; On the Edge of Reason, 1938), and an intimate diary. His works often include themes of bourgeois hypocrisy and conformism in Austria Hungary and the Kingdom of Yugoslavia. Krleža wrote numerous essays on problems of art, history, politics, literature, philosophy, and military strategy, and was known as one of the great polemicists of the century. His style combines visionary poetic language and sarcasm. Krleža dominated the cultural life of Croatia and Yugoslavia for half a century.
Өмірбаян
Мирослав Крлежа Загреб қаласында дүниеге келген. Ол Печ қаласындағы (қазіргі Венгрия) дайындық әскери мектебіне түсті. Сол кезде Печ пен Загреб Австро-Венгрия империясының құрамында болды. Кейіннен ол Будапешттегі Людовицеум әскери академиясына оқуға түсті. Ол Сербияға қашып кетті, бірақ тыңшылық күдігімен қызметтен босатылды. Осы кезеңде Хорватияның ірі мемлекеттік баспасы Nakladni zavod Hrvatske оның жинақталған шығармаларын жариялады. Титоның қолдауымен 1950 жылы Крлежа Югославия лексикография институтын құрды және өмірінің соңына дейін оның директоры болды. Институт қайтыс болғаннан кейін оның атымен аталып, қазір Мирослав Крлежа атындағы лексикография институты деп аталады. 1950 жылдан бастап Крлежа белгілі жазушы және зиялы ретінде өмір сүрді, көбінесе Титомен тығыз байланыста болды. 1958-1961 жылдары ол Югославия жазушылар одағының президенті қызметін де қысқа мерзімге атқарды. 1962 жылы "Заставе" ("Тулар") романы үшін NIN сыйлығын, ал 1968 жылы Гердер сыйлығын алды. 1980 жылы мамыр айында Титоның, 1981 жылы сәуір айында Бела Крлежаның қазасынан кейін Крлежа өмірінің соңғы жылдарын денсаулығы нашарлағандықтан өткізді. 1981 жылы Халықаралық Ботев сыйлығының лауреаты атанды. Ол 1981 жылғы 29 желтоқсанда Загребтегі Вилла Гвоздта қайтыс болды және 1982 жылғы 4 қаңтарда Загребте мемлекеттік жерлеу рәсімі өтті. 1986 жылы Вилла Гвозд Загреб қаласына сыйға тартылды. Ол 2001 жылы жұртшылыққа ашылды, бірақ 2020 жылғы Загреб жер сілкінісінің зардабынан 2021 жылдан бері уақытша жабық.
Поэзия
Крлежаның лирикалық поэзиясы жоғары бағаланғанымен, сыншылардың көпшілігі оның ең көрнекті поэзиялық туындысы – бес ғасырдан астам кезеңді қамтитын және хорват Тилл Эуленспигельі Петрика Керпенпұлының плебей пайғамбар бейнесіне орталастырылған «Петрика Керпенпұлы балладалары» екенін мойындайды.
Романдар
Крлежаның романдық шығармашылығы төрт туындыдан тұрады: Филип Латиновичтің оралуы, Ақыл-ой шегінде, Блитвадағы той және Тулар. Біріншісі – суретші туралы роман. «Ақыл-ой шегінде» және «Блитвадағы той» – сатиралық туындылар (соңғысы ойдағы Балтық мемлекетінде өрбітеді және саяси поэма деп аталады), кең тараған тоталитаризмнің атмосферасымен толы.
Пьесалары
Крлежаның негізгі көркемдік қызығушылығы драмаға қадалатын. Ол Адам мен Ева және Микеланджело Буонарроти сияқты тәжірибелік экспрессионистік пьесалармен бастады, онда батыр тұлғалардың күшті сезімдерін бейнелеуге тырысты, бірақ кейіннен көбірек дәстүрлі натуршылдық пьесаларды жазуға көшті. Ең белгілісі – "Господа Глембаеви" ("Глембайлар"), буржуазиялық отбасының ыдырауы туралы айтатын пьесалар циклы. "Гологафа" тағы бір пьеса, ол саяси мазмұнға ие.
Күнделіктері мен естеліктері
Крлежаның естеліктері мен күнделіктеріне «Давни дани» (Ескі күндер) және «Джетйнжство у Аграму» (Загребтегі балалық шақ) кіреді. Басқа еңбектерінің ішінде «Дневники» (Күнделіктер) мен өлімінен кейін жарияланған «Записи из Тржича» (Тржичтен жазбалар) көптеген әсерлерді баяндайды.