Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көбелектердің түрі
Species of moth
Ascalapha odorata эребид көбелегі, көбінесе "қара сиқыршы" деп аталады, ірі, жартас тәрізді, қара түсті, түнгі көбелек. Ол әдетте Оңтүстік АҚШ-тан Бразилияға дейін таралған. Ascalapha odorata сондай-ақ Канадаға және АҚШ-тың көп штатына көшіп барады. Бұл континенттік АҚШ-тағы ең ірі ноктуид. Орталық Американың көптеген мәдениеттерінің фольклорында ол өліммен немесе қайырсыздықпен байланысты.
The erebid moth Ascalapha odorata, commonly known as the black witch, is a large bat shaped, dark colored nocturnal moth, normally ranging from the southern United States to Brazil. Ascalapha odorata is also migratory into Canada and most states of United States. It is the largest noctuoid in the continental United States. In the folklore of many Central American cultures, it is associated with death or misfortune.
Физикалық сипаттама
Аналық көбелектердің қанаттарының ені 24 см-ге жетеді. Олардың қанаттарының үстіңгі жағы алабұдыр қоңыр түсті, көкшіл және қызғылт реңдермен, ал аналықтарында ақ жолақпен кесілген. Ерекше белгісі – әрбір алдыңғы қанаттағы тоғыз немесе үтір сияқты кішкентай дақ. Бұл дақ көбінесе жасыл түсті, қызғылт сары жарқыраған нүктелермен. Аталықтары шамалы кішірек, ені 12 см-ге жетеді, түсі қараңғырақ және қанаттарында ақ жолақ жоқ. Дернәсілі – 7 см-ге дейін жететін ірі гусеница, күрделі өрнектермен, қара және жасыл қоңыр дақтар мен жолақтардан тұрады.
Female moths can attain a wingspan of 24 cm. The dorsal surfaces of their wings are mottled brown with hints of iridescent purple and pink, and, in females, crossed by a white bar. The diagnostic marking is a small spot on each forewing shaped like a number nine or a comma. This spot is often green with orange highlights. Males are somewhat smaller, reaching 12 cm in width, darker in color and lacking the white bar crossing the wings. The larva is a large caterpillar up to 7 cm in length with intricate patterns of black and greenish brown spots and stripes.
Географиялық таралу аймағы
Қара сиқыршы АҚШ-тың оңтүстігінен, Мексикадан және Орталық Америкадан Бразилияға дейін таралған, ал Гавайиге әкелінген болуы мүмкін. Қара сиқыршы көктемнің соңы мен жаз айларында солтүстікке қарай ұшады. 2020 жылдың шілде айында біреуі Супериор көлінің жағасындағы Уайтфиш Пойнт маяғындағы құстарды сақиналау жобасы кезінде ұсталды.
The black witch lives from the southern United States, Mexico and Central America to Brazil, and has apparently been introduced to Hawaii. The black witch flies north during late spring and summer. One was caught during an owl banding project at the Whitefish Point lighthouse on the shoreline of Lake Superior in July 2020.
Қонақ өсімдіктер
Ересектер жаңбырлы ормандардың тым піскен жемістерімен қоректенеді, әсіресе банандармен, ал дернәсілдер өсімдіктердің жапырақтарын жейді. Оның көптеген қоректенетін өсімдіктері – бұршақ тұқымдас өсімдіктер. Ол Акация түрлерін, Кентукки кофе ағашын (Gymnocladus dioicus) және шам бұтасын (Senna alata) ұнатады. Ол мескит пен фикусқа зиян келтіреді және ауыл шаруашылығында зиянды жәндіктердің бірі болуы мүмкін.
Adults feed on overripe rainforest fruit, especially bananas, and larvae consume the leaves of plants. Most of its host plants are legumes. It favors Acacia species, Kentucky coffeetree (Gymnocladus dioicus), and candle bush (Senna alata). It attacks mesquite and ficus, and can be an agricultural pest.
Фольклор және мифология
Мексика және Кариб бассейндеріндегі фольклорда қара сиқыршы өлімнің жаршысы саналады. Көптеген мәдениеттерде үйге ұшып келген осы көбелек жаман сәттілікке ие деп есептеледі: мысалы, Мексикада, егер үйде ауру болса және осы көбелек кірсе, науқас адамның өледі деп сенеді, бірақ осы тақырыптың басқаша нұсқасы (Техас штатының Рио-Гранде аймағында) көбелек кіріп, үйдің төртеу бұрышына қонса ғана өлім орын алады (Мезоамерикада, испан отарлау дәуірінен бұрынғы және қазіргі уақытқа дейін көбелектер өліммен және сан төртпен байланысты). Мексиканың кейбір аймақтарында адамдар оның басына қонса, шашы түседі деп әзілдейді. Ямайкада "duppy bat" деген атпен қара сиқыршы жоғалған жанның немесе тыныштық таппаған жанның бейнесі ретінде қарастырылады. Ямайка тілінде "duppy" сөзі тірілерге зиян келтіру үшін оралған зұлым рухтармен байланысты, ал "bat" сөзі құс емес, ұшатын кез келген жануарды білдіреді. "Duppy" (сондай-ақ "duppie") сөзі Батыс Үндістанның басқа елдерінде де қолданылады, көбінесе "пері" деген мағынаны білдіреді. Бразилияда оны "mariposa bruxa", "mariposa negra", "bruxa negra" және "bruxa" деп атайды, сонымен қатар, оның үйге кіргені жаман ниеттің белгісі болып саналады, ол үйдің тұрғынының өлімін білдіреді. Эквадордың таулы аймақтарында оны Tandacuchi, ал Перуде Taparacuy немесе Taparaco деп атайды. Бұл елдерде осы көбелек, өлімнің хабаршысы, үйге келсе, жақын арада біреудің өледі деген сенім бар. Гавайиде қара сиқыршы туралы мифология өліммен байланысты болғанымен, одан да жақсы жайт бар: егер жақында жақындарыңыздың біреуі қайтыс болса, көбелек оның жанының қоштасу үшін келгенін көрсетеді. Багам аралдарында оны жергілікті тұрғындар "money moth" немесе "money bat" деп атайды, аңыз бойынша, егер ол сізге қонса, сіз ақша табасыз, сондай-ақ Оңтүстік Техаста, егер қара сиқыршы сіздің есігіңіздің үстіне қонса және біраз уақыт сол жерде тұрса, сіз лотереяда жеңіп аларсыз. Парагвай мен Аргентинада бұл жәндік көбінесе "ura" деп аталады, және оның адамдар мен жануарлардың терісіне зәр тастап, құрттарды қалдырады деген кең таралған сенім бар. Алайда, теріге жұмыртқа салып, личинкалары етке енетін жәндік - colmoyote немесе винтқұрт (Dermatobia hominis). Испан тілінде қара сиқыршы "mariposa de la muerte" (Мексика және Коста-Рика), "pirpinto de la yeta" (Аргентина), "tara bruja" (Венесуэла) немесе жай ғана "mariposa negra" (Колумбия) деп аталады; науатль (Мексика) тілінде "Miquipapalotl" немесе "Tepanpapalotl" (miqui = өлім, қара + papalotl = көбелек); кечуа (Перу) тілінде "Taparaco"; майя (Юкатан) тілінде "X mahan nah" (mahan = қарыз + nah = үй). Көбелектердің басқа да аттары: papillion devil, la sorcière noire, аза тұту көбелегі немесе қайғы көбелегі.
The black witch is considered a harbinger of death in Mexican and Caribbean folklore. In many cultures, one of these moths flying into the house is considered bad luck: e. g., in Mexico, when there is sickness in a house and this moth enters, it is believed the sick person will die, though a variation on this theme (in the lower Rio Grande Valley, Texas) is that death only occurs if the moth flies in and visits all four corners of one's house (in Mesoamerica, from the pre Hispanic era until the present time, moths have been associated with death and the number four). In some parts of Mexico, people joke that if one flies over someone's head, the person will lose his hair. In Jamaica, under the name duppy bat, the black witch is seen as the embodiment of a lost soul or a soul not at rest. In Jamaican English, the word duppy is associated with malevolent spirits returning to inflict harm upon the living and bat refers to anything other than a bird that flies. The word "duppy" (also: "duppie") is also used in other West Indian countries, generally meaning "ghost". In Brazil it is called "mariposa bruxa", "mariposa negra", "bruxa negra", and "bruxa", and it is also believed that when a moth of this type enters the house it can bring some "bad omen", signaling the death of a resident. In the Ecuadorian highlands they are called Tandacuchi and in Peru Taparacuy or Taparaco. These countries share the belief that if this moth, a messenger of death, appears in your home, someone will die very soon. In Hawaii, black witch mythology, though associated with death, has a happier note in that if a loved one has just died, the moth is an embodiment of the person's soul returning to say goodbye. In the Bahamas, where they are locally known as money moths or money bats, the legend is that if they land on you, you will come into money, and similarly, in South Texas, if a black witch lands above your door and stays there for a while, you will supposedly win the lottery. In Paraguay and Argentina, this insect is mostly known as "ura", and there is a popular belief that this moth urinates and leaves worms on the skin of people and animals. However, the insect that lays eggs in the skin and whose larvae become embedded in the flesh is the colmoyote or screwworm (Dermatobia hominis). In Spanish, the black witch is known as "mariposa de la muerte" (Mexico and Costa Rica), "pirpinto de la yeta" (Argentina), "tara bruja" (Venezuela) or simply "mariposa negra" (Colombia); in Nahuatl (Mexico) it is "Miquipapalotl" or "Tepanpapalotl" (miqui = death, black + papalotl = moth); in Quechua (Peru) it is "Taparaco"; in Mayan (Yucatán) it is "X mahan nah" (mahan = to borrow + nah = house). Other names for the moth include the papillion devil, la sorcière noire, the mourning moth or the sorrow moth.
Танымал мәдениетте
"Қойлардың үндемеуі" романында "Быффало Билл" атты серийлі кісі өлтірушінің құрбандарының аузына қара сиырқанат құйрықтары салынған. Фильмде олардың орнына өлім баслы сұрғыл құйрықтары қолданылды.
Black witch moth pupae were placed in the mouths of victims of serial killer 'Buffalo Bill' in the novel The Silence of the Lambs. In the movie adaptation, they were replaced by death's head hawkmoth pupae.