Скафтафетль – Исландияның Ораефи аймағындағы табиғат сақталған аймақ. Бұрынғы ұлттық саябақ, қазір Ватнайокюдль ұлттық саябағының бөлігі. Табиғат, туризм.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Skaftafell – Исландияның оңтүстік-шығысындағы Орефи аймағындағы сақталған жер. Бұл жер бұрын ірі шаруашылық болған, кейіннен ұлттық парк мәртебесіне ие болды. Алғашқыда Skaftafell ұлттық паркі деп белгіленген, бірақ кейін жақын орналасқан басқа аймақтармен бірігіп, ірі Vatnajökull ұлттық паркін құрады.
Skaftafell is a preservation area in Öræfi, southeast Iceland. It was once a major farm, later being named a national park. Originally known as Skaftafell National Park, it was subsequently joined together with other nearby regions to form the larger Vatnajökull National Park.
Скафтафелл ұлттық паркі
Skaftafell ұлттық паркі – Исландияның оңтүстігіндегі Киркюбэйярклаустур (көбінесе Клаустур деп аталады) және Хёфн қалалары арасында орналасқан ұлттық парк. 2008 жылдың 7 маусымында ол ірі Ватнайёкюдль ұлттық паркінің құрамына енді. Парк 1967 жылдың 15 қыркүйегінде құрылып, кейін екі рет кеңейтілді. Ватнайёкюдль ұлттық паркіне қосылғанға дейін оның ауданы шамамен 4807 км² (2884 миль²) құрады, бұл оны Исландияның екінші ірі ұлттық паркіне айналдырды. Онда Морсардалур аңғары, Кристинартиндар тауы және Скафтафелсьёкюдль мұздығы (Ватнайёкюдль мұз қалпағының бір тармағы) орналасқан. Ландшафты кейбір Альп тауларына өте ұқсас, бірақ ол мыңдаған жылдар бойы Орефайёкюдль жанартауының атқылаулары сияқты өрт пен Скейдарарьёкюдль және Скафтафелсьёкюдль мұздықтары сияқты судың әртүрлі әсерлерінен қалыптасқан. Скейдара, Морса және Скафтафелсья өзендері. Мұздық астындағы жанартаулық жарылыстар Скейдара өзенін күрт көтеретін мұздық су тасқынына (jökulhlaup) әкелуі мүмкін. Мұздық пен теңіз арасындағы құмды шөлді жер jökulhlaup салдарынан пайда болады және жергілікті жерде sandur деп аталатын типтік су ағызу жазығы болып табылады. Соңғы ірі jökulhlaup 1996 жылы болды. Skaftafell Исландияда қолайлы климатымен және Исландияның оңтүстігінде сирек кездесетін жазғы күннің шуақты күндерімен танымал. Мұнда табиғи қайың орманы – Bæjarstaðarskógur, сондай-ақ көптеген құс түрлері мен арктикалық түлкілер мекендейді. Svartifoss (Қара сарқырамасы) шамамен 20 метрлік биіктіктен құлайды. Оның аты оның артындағы қара базальт бағаналарынан шыққан. Орта ғасырларда осы аймақта бірнеше ірі шаруашылықтар болған, бірақ екі жанартаудың атқылауынан және одан кейін мұздықтардың жылжуынан кейін олар тасталып кеткен. Қазіргі кезде сақталған екі шаруашылық та көбінесе туризмнен табыс табады. Паркте сондай-ақ ақпараттық орталық пен кемпинг те бар. Аймақты кесіп өтетін көптеген жаяу жолдары бар. Жақын маңдағы елді мекендерге Киркюбэйярклаустур, Свинафелл, Хоф және Кальфафелл жатады.
Skaftafell National Park was a national park, situated between Kirkjubæjarklaustur, typically referred to as Klaustur, and Höfn in the south of Iceland. On 7 June 2008, it became a part of the larger Vatnajökull National Park. It was founded on September 15, 1967, and enlarged twice afterwards. Before its inclusion into Vatnajökull National Park, it measured about 4807 km2 (2884 mi2), making it Iceland's second largest national park. It contains the valley Morsárdalur , the mountain Kristínartindar and the glacier Skaftafellsjökull (a spur of the Vatnajökull ice cap). The landscape is very similar to some of the Alps, but it has been formed over thousands of years by different influences of fire (volcanic eruptions of Öræfajökull) and water (the glaciers Skeiðarárjökull and Skaftafellsjökull), the rivers Skeiðará, Morsá und Skaftafellsá Volcanic eruptions under the ice cap can give rise to jökulhlaups (glacial floods) which swell the Skeiðará river massively. The sandy wasteland between the glacier and the sea caused by jökulhlaups is called Skeiðarársandur, and is a typical outwash plain known locally as a sandur The last large jökulhlaup occurred in 1996. Skaftafell is renowned in Iceland for its agreeable climate and the sunny days in summer, uncommon in the south of Iceland. There is a natural birch wood, Bæjarstaðarskógur , as well as many species of birds and Arctic foxes. The waterfall Svartifoss (Black Fall) flows over a step of about 20 metres. Its name comes from the black basalt columns behind it. In the Middle Ages there were a number of large farms in this area, but they were abandoned after two volcanic eruptions and the ensuing glacier runs. The two surviving farms now mostly make a living from tourism. The park has also an information centre and a campground. There are many hiking trails crossing the area. Nearby hamlets include Kirkjubæjarklaustur, Svínafell , Hof, and Kálfafell.
Тұрғызу тарихы
Исландия қоныстанғаннан кейін көп ұзамай Skaftafell ірі шаруашылыққа айналды және оның жерінде аймақтық жиналыстар (þing) өткізілді. 1362 жылы болған қатаң Öræfajökull жанартаудың атқылауы жергілікті тұрғындардың барлығын жойды, содан бері бұл аймақ Öræfi, яғни "шөл" деп аталады. Skaftafell және көптеген басқа шаруашылықтар жақын арада қайта жанданды, бірақ сол кезде климат суыта бастады, шаруашылықпен айналысып күнкөріс табу қиын болды. Grímsvötn жанартауының жиі атқылаулары jökulhlaup құбылысын тудырып, шөп шабындықтарын су басып, күл мен құммен жауып тастады. 1988 жылы Skaftafellде дәстүрлі шаруашылық тоқтатылды. Дегенмен, бұрын фермерлер қой өсірумен қатар, жағалауға барып, есті суға аң ауып және жұмыртқа жинап азықтанған. Құлаған кемелер түрлі заттар жасауға қажетті керемет материалдарды ұсынып, Skaftafell шаруаларының кейбіреулері қолөнер шеберлігімен танымал болды. Ескі заманда шаруашылық таудың етегінде орналасқан, онда қираған ғимараттардың қалдықтары әлі де көрініп тұр. Gömlutún Скейдара өзені шаруашылыққа жақындап, егістік жерлерді бүлдірді, бірақ 19 ғасырдың басында шаруашылық тау беткейіне көшіріліп, үш үйге бөлінді. Олардың бірі – Sel 1946 жылы тасталып қалған, бірақ содан бері Ұлттық мұражай оны қалпына келтіріп, келушілерге ашық етті.
Soon after Iceland was settled, Skaftafell became a major farm, and area meetings (þing ) were held on its land. The disastrous Öræfajökull eruption of 1362 wiped out the entire local community and the district has been named Öræfi, the "wasteland", ever since. Skaftafell and many other farms were soon re established, but at that time the climate was also starting to cool down, making it increasingly difficult to live from farming. The frequent Grímsvötn eruptions triggered jökulhlaups which flooded over hayfields, covering them with ash and sand. In 1988, traditional farming was discontinued at Skaftafell. In earlier times, however, the farmers had supplemented sheep farming by trips to the coast, where they hunted seals and collected eggs. Stranded ships provided excellent material for making various items, and some of the Skaftafell farmers became well known for their crafting talents. In earlier centuries, the farmstead stood just below the slopes, where some of the ruins still remain visible at Gömlutún Skeiðará river began flowing closer to the farm and destroyed the fields, until in the early 19th century when the farm was moved onto the mountain slopes and divided into three households. One of them, Sel , was abandoned in 1946 but has since been restored by the National Museum and made accessible for visitors.
Бейнелеу және геология
Skaftafell маңындағы пейзаж қарама-қайшылықтарға толы. Әртүрлі мұздық тілдері тік жарлы таулармен шектеледі, ал ең биік шыңы – Хваннадалшнюкюр мұздықпен жабылған. Мұз бен өзендердің эрозиялық әсерінен пайда болған іздер көптеп кездеседі. Ең алғашқы сагалар дәуірінен бастап, бұл мұз әртүрлі уақытта алға жылжып немесе кері шегінген, шамамен 1890 жылға дейін ең алысқа жеткен, содан бері кері шегінуде. Одан ағатын өзендер жазық жерлерде ағып, Скейдарсарсандурдың кең құмдарын құрайтын материалдарды қалдырған. 1974 жылға дейін No.1 тас жол ел айналасында толық шеңбер құрамай келді, осы жылы көлікті тоқтатып тұрған Скейдара өзеніне көпір салынды. Дегенмен, 2009 жылы Скейдара өзені көпір салынған жерде ағысын тоқтатты, орнына мұздықтың алдынан Гигюквисли өзеніне қарай батысқа ағып кірді, сондықтан бұрынғыға қарағанда шығыстағы ұзын Скейдара көпірінің астындағы өзенде су азырақ ағады. Skaftafell аймағының тау жыныстарының геологиясы егжей-тегжейлі зерттелген, ал 2007 жылы аймақтың тау жыныстарының картасы жарияланды. Оны Skaftafell ұлттық паркінің келушілер орталығынан және Рейкьявик қаласындағы кітап дүкендерінен алуға болады. Skaftafell геологиясы туралы веб-сайт (skaftafell.org) аймақтың әртүрлі тау жыныстарының түрлерін сипаттайды. Skaftafell-дегі ең көне тау жыныстары шамамен 5 миллион жылға дейін барып жетеді. Skaftafell стратификациясы мұздық және мұз аралық жағдайлардың жиі ауысуын жақсы көрсетеді. Аймақтағы ең көне тиллит 4 миллион жыл бұрын пайда болған. Skaftafell маңындағы аудандағы жанартаулық белсенділік жоғары, 1362 жылғы Эрафёкюдль жанартау жарылысы Исландиядағы кез келген жанартаудан ең көп күлді шығарды, ал 1727 жылы тағы бір, кішірек Эрафёкюдль жарылысы болды. 2011 жылы көрсетілгендей, Гримсветн су астындағы жанартауы елдегі ең белсенді жанартау болып табылады, сонымен қатар одан пайда болатын үлкен jökulhlaups немесе мұздық су тасқынымен де әйгілі.
The scenery around Skaftafell is full of stark contrasts. The various glacial tongues are flanked by jagged mountains, with the glacier topped peak of Hvannadalshnjúkur rising highest. Evidence abounds of the erosive forces exerted by glacial ice and rivers. From the time of the first sagas, this ice has variously advanced or retreated, reaching farthest around 1890, since when it has retreated. The rivers running from it have flowed back and forth over the lowlands, depositing the material that forms the wide sands of Skeiðarársandur. Road No. 1 did not become a complete circle around the country until 1974, when the last of the rivers barring transportation, the Skeiðará, was finally bridged. Even so, in 2009 Skeiðará stopped flowing where it had been bridged, running instead westwards directly in front of the glacier to the river Gígjukvísl , so that the river under the long Skeiðará bridge to the east carries very little water compared to before. The bedrock geology of Skaftafell has been mapped in detail and a bedrock map of the area was published in 2007. It is available at the Skaftafell national park visitor center as well as in book stores in Reykjavik. A web site on the geology of Skaftafell (skaftafell. org) describes the varied rock types of the area. The oldest rocks in Skaftafell are about 5 million years old. Skaftafell strata display well the frequent shifts between glacial and inter glacial conditions. Tho oldest tillite in the area is about 4 million years old. The Skaftafell vicinity has experienced considerable volcanic activity, with the 1362 Öræfajökull eruption producing the most ash of any Icelandic volcano since the settlement and another, smaller Öræfajökull eruption occurring in 1727. As shown once again in 2011, the subglacial volcano Grímsvötn is the country's most active volcano, and is also famous for the huge jökulhlaups or glacial floods that originate from it.
Өсімдіктер мен жануарлар дүниесі
Көптеген оңтүстік жағалау аймақтарымен салыстырғанда, Скафтафеллдің климаты жұмсақ және жағымды, көбінесе Öræfajökull мұнарасының қорғауынан пайда көреді. Төменгі беткейлердің бай өсімдігін қайың ағаштары және кейде талдар жабады, ал Bæjarstaðarskógur ормандығындағы қайың ағаштары басқа жергілікті қайыңдардан гөрі биік өседі. Мұнда Шығыс Исландияға тән бірнеше гүлді өсімдіктер көптеп кездеседі: қоңыраугүл, сары саксифрег және пирамида тәрізді саксифрег. Скафтафеллде қой шабуын тоқтатқаннан бері өсімдіктер жақсы өзгерістерге ұшырады және Skaftafellsjökull алдындағы және Морсардalur аңғарындағы мұздық шөбіне жылдам еніп жатыр. Бақша анжеликасы, жабайы анжелика, теңіз бұршағы және арктикалық өзен сұлуы сияқты түрлер жайылымдарда сирек кездеседі, бірақ қазір кеңінен таралған. Қайың мен талдар да жерді мекендеуді бастады. Skaftafell ормандығында қызылқұйрық, қызылқос және торғай жиі кездеседі, ал шұбар, қарлы тауқұсы, алтын құс және далалық торғай биік беткейлерде көбірек кездеседі. Басқа жиі кездесетін құстар: қарға, жалман, көкқұйрық және қарлы құс. Тек арктикалық түлкі, норка және дала тышқаны ғана емес, жергілікті жәндіктер фаунасы да Исландияның көп бөлігімен салыстырғанда әртүрлі деп есептеледі.
Compared to many south coast areas, Skaftafell has a mild, pleasant climate, often benefiting from the towering shelter of Öræfajökull. Birch trees and occasional rowans cover the rich undergrowth of the lower slopes and the birch trees in Bæjarstaðarskógur grow higher than most other native birch. Several flowering plants distinctive to East Iceland are common here: the harebell, yellow saxifrage, and pyramidal saxifrage. Since sheep stopped grazing at Skaftafell, the vegetation has undergone great changes and is quickly making inroads on the glacial deposits in front of Skaftafellsjökull and in Morsárdalur valley. Species such as garden angelica, wild angelica, sea pea and arctic river beauty, are hardly ever found on grazing land, but have now become common. Birch and willows are also starting to colonise land. Down in the Skaftafell woods, the redwing, redpoll, and wren are common, while the snipe, ptarmigan, golden plover, and meadow pipit, appear more frequently higher up the slopes. Other birds seen frequently include the raven, merlin, wheatear, and snow bunting. Although the sole wild mammals are the Arctic fox, mink and field mouse, the local insect fauna is considered quite diverse compared to most of Iceland.
Ұлттық парк және туризм
2008 жылдың жазында Ватнайокуль ұлттық паркі құрылған кезде бұрынғы Скафтафелл ұлттық паркі оның құрамына енді. Скафтафелл 1967 жылдан бері қорғауға алынған, мақсаты – оны көпшілікке ашу, сонымен бірге оның флорасы мен фаунасын, ландшафтын және мәдени ескерткіштерін сақтау. Жыл бойы ашық болатын Скафтафелл келушілер орталығы Ватнайокуль ұлттық паркінің оңтүстік аймағына қызмет көрсетеді және парк пен оның айналасы, жолдар, табиғат және тарих, сондай-ақ басқа да демалыс және қызметтер туралы ақпарат ұсынады. Орталықта орналасқан ақпараттық тақталар Скафтафеллдегі адам мен табиғаттың байланысты тарихын көрсетеді. Скафтафеллде түрлі жаяу серуендеу жолдары бар, ал кең кемпинг алаңында шатырлар, тіркемелі кемпингтік үйлер мен кемпингтік көліктерге арналған жағдайлар жасалған. Кемпинг 1 мамырдан 30 қыркүйекке дейін ғана ашық, ал басқа мезгілдерде парктің қызметкерлерінен рұқсат алғаннан кейін кемпингке баруға болады. Соңғы онжылдықтарда Скафтафелл және Өрафи ауданы қой шаруашылығынан ірі туризмге көшті. Скафтафелл мұздық туризмінің ең танымал орындарының біріне айналды, көптеген турлар жақын жердегі Свинафелльсйокулль (2018 жылға дейін) және Фалльйокулль (2018 жылдан кейін) мұздықтарында өткізіледі. 2018 жылдың ортасына қарай төрт ірі және бірнеше шағын ұйым мұздықтарға турлар ұйымдастырды. Жаз айларында парктің күзетшілері экскурсиялар өткізеді, сондай-ақ лекциялар мен балаларға арналған түрлі шаралар ұйымдастырылады.
When Vatnajökull National Park was founded in the summer of 2008, the former Skaftafell National Park became part of it. Skaftafell has been protected since 1967, with the aim of opening it up to the public while also conserving its flora and fauna, landscape and cultural remains. Open all year, the Skaftafell Visitor Centre serves the Southern Territory of Vatnajökull National Park and provides information on the park and its environs, trails, nature and history, as well as on other recreation and services. Display boards at the Centre describe the intertwined history of people and nature at Skaftafell. Skaftafell has a selection of hiking trails, and the spacious campground has facilities for tents, folding camping trailers and camping vehicles. While the campground only stays open from 1 May to 30 September, camping in other seasons is possible after obtaining permission from park personnel. In recent decades, Skaftafell and the Öræfi district has shifted from a dependence on sheep farming to large scale tourism. Skaftafell has emerged as one of the most popular locations for glacier tourism with most tours run on the nearby Svínafellsjökull (pre 2018) and Falljökull (post 2018). As of mid 2018, four large and several smaller organisations were running tours on the glaciers. In the summertime, park rangers offer guided walks and various additional events are also offered, such as lectures and children's activities.