Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джонатан Эдвардс (26 мамыр 1745 - 1 тамыз 1801) – американдық дінтанушы және тіл білімі маманы.
American theologian and linguist
Jonathan Edwards (May 26, 1745 – August 1, 1801) was an American theologian and linguist.
Өмір және мансап
Массачусетс шығанағындағы Нортгемптон қаласында туған ол Джонатан Эдвардс пен Сара (Пирпонт) Эдвардстың тоғызыншы баласы және екінші ұлы болды. 1751 жылы отбасы Стокбриджге (Массачусетс штаты) көшіп барды, онда ол тілдің сан алуандығымен танысты. Эдвардстың екі ата-анасы да 1758 жылы дүние салды. 1765 жылы Принстон университетін бітірген соң, Коннектикут штатының Бейтлехем қаласында Джозеф Белламиден дінтануды оқыды. Ол 1767 жылдан 1769 жылға дейін Принстон университетінде оқытушы болып жұмыс істеді, ал 1769 жылдан 1795 жылға дейін Нью-Хейвенде пастор болды, онда шіркеудегі діни көзқарастардағы келіспеушіліктерге байланысты қызметтен босатылды. Осы босатылғаннан кейін де, сол жылы оны Колебруктағы (Коннектикут штаты) тағы бір шіркеуге шақырды. 1795 жылдан 1799 жылға дейін Конектикут штатының Колебрук қаласында пастор болып қызмет еткеннен кейін, ол Нью-Йорк штатының Шенеқтади қаласына көшіп, Юнион колледжінің президенті болды. Эдвардс 1801 жылғы 1 тамызда қайтыс болды және Нью-Йорктің Шенеқтадидегі Бірінші пресвитериан шіркеуінің қорымында жерленді.
Born in Northampton, Massachusetts Bay, he was the ninth child and second son of Jonathan Edwards and Sarah (Pierpont) Edwards. In 1751, the family moved to Stockbridge, Massachusetts, where his exposure to language variation began. Both of Edwards' parents died during the year of 1758. He graduated from Princeton in 1765, after which he studied theology under Joseph Bellamy of Bethlehem, Connecticut. He was a tutor at Princeton from 1767 to 1769, and a pastor in New Haven, Connecticut from 1769 to 1795, where he was dismissed from this position due to doctrinal conflicts in the church. Despite this dismissal, he was called back to another church in Colebrook, Connecticut that same year. After serving as pastor in Colebrook, Connecticut from 1795 to 1799, he moved to Schenectady, New York to serve as the president of Union College. Edwards died on August 1, 1801, and was buried in the churchyard of the First Presbyterian Church in Schenectady, New York.
Теологияға қосқан үлесі
Теолог ретінде оның даңқы Чарльз Чонсиге барлық адамдардың құтқарылуы туралы берген жауабына, онда ол ортодоксалды евангелистік доктринаны қорғады, Самуэль Уэсттің "Еркіндік және қажеттілік туралы эсселеріне" берген жауабына, онда ол әкесінің ерік теориясын либералды интерпретация арқылы кеңейтіп өзгертті, және оның құрбандық туралы уағыздарына байланысты. Оның өмірінде Жаңа Англияда қатты діни пікір таластары болды. Оның еңбектері Андоверде екі томдық жинақ ретінде жарық көрді, кейіннен Трион Эдвардстың естеліктерімен бірге қайта басылды. Әкесі Джонатан Эдвардс құл иесі болғаннан өзгеше, кіші Джонатан Эдвардс құл саудасын және құлдықты жоюды қолдады. Оның құлдыққа қарсы көзқарасы алғаш рет 1773 жылы "Коннектикут журналы" мен "Нью-Хейвен Пост Бой" газеттерінде "Негрлердің құлдығына қатысты бірнеше байқаулар" атты мақалалар сериясын жазғанда білінді (Геймертсфелдер, 137-бет). Бұл көзқарастары 1791 жылғы "Құл саудасының әділетсіздігі мен саясатсыздығы" атты уағызында одан әрі дамытылды. Оның және Самуэль Хопкинстің еңбектері Жаңа Англия шіркеулерінен құлдардың босатылуына жасалған алғашқы тікелей шақырулардың бірі болды. Оның көп жұмысы әкесі Джонатан Эдвардс, Джозеф Беллами және Самуэль Хопкинстің еңбектерін қорғауға кеткенімен, ол 1801 жылғы Біріккен жоспардың маңызды бөлігі болды. Ол 1801 жылы қайтыс болды.
As a theologian, his fame rests upon his reply to Charles Chauncy upon the salvation of all men, in which he defended the orthodox evangelical doctrine, his reply to Samuel West's Essays on Liberty and Necessity, in which he largely modified his father's theory of the will by giving it a liberal interpretation, and upon his sermons on the atonement. A great deal of religious controversy raged in New England during his lifetime. His works were published at Andover in two volumes, and were later re published together along with a memoir by Tryon Edwards. Unlike his father, who was a slave owner, Jonathan Edwards the younger supported abolition of the slave trade and of slavery. His anti slavery viewpoint was first evidenced in 1773, when he wrote a series of articles entitled “Some Observations upon the Slavery of Negroes” in the Connecticut Journal and the New Haven Post Boy (Gamertsfelder, p. 137). These views were further articulated in his 1791 sermon, "The Injustice and Impolicy of the Slave trade." It was his work and some of Samuel Hopkins's which were among the first direct appeals to the freedom of slaves from the New England ministry. While much of his work was spent defending the works of his father Jonathan Edwards, Joseph Bellamy, and Samuel Hopkins, he was a key part of the 1801 Plan of Union. He died in 1801.
Тіл біліміне қосқан үлесі
Эдвардс Солтүстік Американың түпкілікті тілдерінің тарихи лингвистикасының негізін қалаушы болды. Ол Массачусетс штатының Стокбридж қаласында өсті, онда мохикан тілінде сөйлейтін үндістер көпшілікті құрады, және бала кезінде сол тілді еркін меңгерді. 1755 жылы Эдвардстың әкесі оны болашақта миссионерлік жұмысқа дайындау мақсатымен ирокездер қоныстанған Онохоквагаға жіберді. Осы тәжірибе арқылы Эдвардс ирокез және алгонкин тілдерін тікелей білуге мүмкіндік алды. 1787 жылы Эдвардс мохикан тілі туралы зерттеме жариялады. Онда ол Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы алгонкин тілдерінің байланыстылығы және көршілес ирокез тілдерінен өзгешелігі туралы дәлелдер келтірді. Эдвардстың Жаңа әлем тілдерін жіктеу жөніндегі жұмысы, оның замандасы Уильям Джонстың үнді-еуропа тілдері жөніндегі жұмысына паралель болды. "Мухеканев үндістерінің тіліне қатысты байқаулар" атты есебінде Джонатан Эдвардс мохикан тілінде "есімдер мен есімдіктерде гендерлік айырмашылық жоқ" екенін атап өтті. Ол сондай-ақ мохикан тілінде көпше түрін жасау үшін жекеше түріне қосымша морфема қосу арқылы қолдануға болатынын байқады. Мысалы, "бала" деген сөздің жекеше түрі – "пенумпауфу", ал көпше түрі – "пенумпауфук". Мохикан тілінде сөңдер жоқ, олардың орнына сапаларды білдіру үшін бейтарап етістіктер қолданылады.
Edwards was a pioneer in the historical linguistics of Native North America. He was raised in the community of Stockbridge, Massachusetts, where Native American speakers of the Mohican language were the majority, and he became fluent in that language as a child. In 1755, Edwards's father sent him to stay in the Iroquois settlement of Onohoquaga, with the purpose of training him for future missionary work. Through this experience, Edwards acquired first hand knowledge of both Iroquoian and Algonquian languages. In 1787, Edwards published a study of the Mohican language. In it, he presented evidence for the relatedness of Algonquian languages throughout northeastern North America and their distinctness from the neighboring Iroquoian languages. Edwards' work on New World linguistic classification paralleled that of his contemporary, William Jones, on the Indo European languages. In his report, "Observation on the Language of the Muhhekaneew Indians ", Jonathan Edwards observes the Mohican language "have no diversity of gender, either in nouns or pronouns". He also observed that Mohican can also use plural forms just by adding an extra morpheme to the singular form. Such as the singular word for boy is penumpaufoo and the plural form is penumpaufoouk for boys. The Mohican language does not contain any adjectives, instead neuter verbs are used to express the qualities.