Кіріспе

Витиг химиялық реакциясының түрі Хорнер-Уодсворт-Эммонс (HWE) реакциясы – органикалық химияда негізінен E алкендерін алу үшін альдегидтермен (немесе кетондармен) тұрақтандырылған фосфонат карбаниондарының химиялық реакциясы. 1958 жылы Леопольд Хорнер фосфонат тұрақтандырылған карбаниондарды қолдана отырып, Витиг реакциясының өзгертілген нұсқасын жариялады. Уильям С. Уодсворт және Уильям Д. Эммонс бұл реакцияны одан әрі дамытты. Витиг реакциясында қолданылатын фосфоний илидтерінен өзгеше, фосфонат тұрақтандырылған карбаниондар күштірек нуклеофилді, бірақ әлсіз негізді болады. Сондай-ақ, фосфонат тұрақтандырылған карбаниондар алкилденуге жатады. Фосфоний илидтерінен айырмашылығы, диалкилфосфат тұзының қосалқы өнімі сулы экстракция арқылы оңай шығарылады. Бұл реакция бойынша бірнеше мақала жарияланды.

Реакция механизмі

Хорнер-Уодсворт-Эммонс реакциясы фосфонаттан протонды алып тастау арқылы фосфонат карбанионы 1 түзілуімен басталады. Карбанионның альдегидке 2 (немесе кетонға) нуклеофилді қосылуы – 3a немесе 3b түзілетін, реакция жылдамдығын шектейтін қадам. Егер R2 = H болса, онда 3a және 4a аралық заттары, сондай-ақ 3b және 4b аралық заттары бір-біріне айналуы мүмкін. 4a және 4b оксафосфетандарының соңғы жойылуы (E) алкен 5 және (Z) алкен 6 түзеді, ал қосалқы өнім – диалкил фосфат. 5 және 6 алкен изомерлерінің арақатынасы бастапқы карбанион қосылуының стереохимиялық нәтижесіне және аралық заттардың тепе-теңдікке жету мүмкіндігіне тәуелді емес. Фосфонатқа жақын альфа-позициядағы электронды қабылдаушы топ (EWG) соңғы жойылу үшін қажет. Электронды қабылдаушы топ болмаған жағдайда, соңғы өнім – β-гидроксифосфонат 3a және 3b. Дегенмен, бұл β-гидроксифосфонаттарды диизопропилкарбодимидпен реакция арқылы алкендерге түрлендіруге болады.

Стереоселективтілік

Хорнер-Уодсворт-Эммонс реакциясы (E) алкендердің түзілуіне көбірек жағдай жасайды. Әдетте, аралық өнімдердің тепе-теңдігіне қол жеткізу жоғары болған сайын, (E) алкендердің түзілуіне таңдамалылық та артады.

Кетондарды олефинациялау

Кетонның Хорнер-Уодсворт-Эммонс реакциясының стереоселективтілігі нашар немесе орташа деңгейде болады.

Базаға сезімтал субстраттар

Көптеген субстраттар натрий гидридіне тұрақты емес болғандықтан, жұмсақ негіздерді қолданатын бірнеше әдістер әзірленді. Масамуне және Рауш литий хлориді мен ДБУ қолданып, жағдайды жеңілдетті. Ратке бұл әдісті литий немесе магний галоидтарымен триэтиламинге дейін кеңейтті. Тағы да бірнеше негіздердің тиімді екені анықталды.

Дамуды өзгерту

В. Кларк Стилл және К. Геннари Z алкендерді өте жақсы стереоселективтілікпен алуға мүмкіндік беретін жағдайларды жасады. Электронды тартып алатын топтары бар (трифлюороэтил) фосфонаттарды, күшті диссоциацияланатын жағдайлармен (KHMDS және THF-те 18-крона-6) бірге қолданғанда, Z алкендерді дерлік толығымен алуға болады. Андо электрон тапшылығы бар фосфонаттарды қолдану оксафосфетан аралықтарының ыдырауын үдетуге көмектеседі деп ұсынды.