Кіріспе
Пайда табу үшін қосымша төлемді көздейтін келісімшарт – шығынға қосымша төлем келісімшарты деп те аталады. Мұндай келісімшартта мердігерге барлық қабылданған шығындары мен пайда табу үшін қосымша төлем төленеді. Шығынды өтеу келісімшарттары, бағасы белгілі бір сомадағы келісімшарттардан өзгеше, онда мердігерге жұмсалған шығындарға қарамастан, келісілген сома төленеді.
A cost plus contract, also termed a cost plus contract, is a contract such that a contractor is paid for all of its allowed expenses, plus additional payment to allow for a profit. Cost reimbursement contracts contrast with fixed price contract, in which the contractor is paid a negotiated amount regardless of incurred expenses.
Тарих
Фрэнк Б. Гилбрет, өнеркәсіптік инженерияның алғашқы дамытушыларының бірі, өз құрылыс бизнесі үшін "шығынға белгілі бір соманы қосу" шартын пайдаланды. Ол бұл әдісті 1907 жылы "Industrial Magazine" журналында жариялаған мақаласында, нақты баға және кепілдік берілген максималды баға әдістерімен салыстырды. Құнына қосымша төлем жасалатын шарттар алғаш рет АҚШ үкіметі тарапынан бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде американдық компаниялардың соғыс кезеңіндегі өндірісін қолдау мақсатымен қолданылды. Мартин Кеннидің сөзіне сәйкес, бұл шарттар "сол кездегі Hewlett Packard және Fairchild Semiconductor сияқты шағын технологиялық компанияларға Қорғаныс министрлігінен зерттеу және әзірлемелер құнына төлем алуға мүмкіндік берді, оны ешбір компания өз қаражатынан төлей алмас еді. Бұл компанияларға жаңа технологиялық өнімдер жасауға және соның арқасында жаңа нарықтар мен экономикалық салалар құруға жол ашты".
Түрлері
Шығындарды өтеу шарттарының төрт негізгі түрі бар, олардың барлығы мердігерге жұмсалған барлық рұқсат етілген, бөлінетін және орынды шығындарды, сондай-ақ келісімшарт түріне қарай өзгешеленетін сыйақы немесе пайданы төлейді. "Шығынға белгілі бір ақы қосылған" (CPFF) келісімшарттары шығындармен қатар келісімшарт жасасқан кезде алдын ала келісілген ақыны төлейді. "Шығынға ынталандыру ақысы қосылған" (CPIF) келісімшарттары белгілі бір өнімділік мақсаттарына жеткен немесе одан асып түскен жағдайда, мысалы, кестеге сәйкес орындалғандығы және шығындарды үнемдегендігі үшін үлкен сыйақы қарастырады. АҚШ Бас контролері сондай-ақ, қосымша элемент пайыздық көрсеткіш ретінде емес, мердігердің шығындарының өсуімен пропорционалды түрде артатын қосымша сома ретінде көрсетілген жағдайда, бұл тиімді түрде "шығынның пайыздық үлесінен ақы" келісімшарты болып саналатынын және демек, тыйым салуға жататынын анықтады. Келісімшарт түрі АҚШ үкіметінің 2007 қаржы жылындағы шығындары: Сыйақылық келісімшарттар – 38 миллиард доллар, Ынталандырулық келісімшарттар – 8 миллиард доллар, Белгілі ақылы келісімшарттар – 32 миллиард доллар.
Қолданылуы
Шығындарды өтеу шарты мердігердің сәтті орындалу тәуекелінің бір бөлігін сатып алушыға ауыстыру қажет болғанда қолданылады. Бұл шарт ең көп қолданылатыны – сатып алынатын затты нақты анықтау мүмкін болмайтын, мысалы, ғылыми-зерттеу және әзірлеме жұмыстары немесе соңғы құнын дәл бағалауға жеткілікті мәліметтер болмаған жағдайларда.