Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың Арден шайқасының бір бөлігі

Лосхайм ойысы шайқасы Бельгияның шығысындағы Арден аймағында одақтастар мен нацистік Германия арасында болды, бұл Арден шайқасының бір бөлігі еді. Бұл неміс шабуылының алғашқы шайқасы және бағытталған ұшы болды, ол американдықтарға ауыр шығын келтірді және майдан желісінде дүрбелең тудырды. Ол Арден аймағының тереңіне неміс шабуылының жолын ашты. Америкалықтар көп шығынға ұшырады, бірақ оларды толықтыра алды. Ал немістер өз әскерлерін толықтыра алмады, себебі барлық резервтері қарсы шабуылға жұмсалды. Бұл неміс әскерінің сол кездегі нашар күйін көрсетті, бұл келесі шайқастар үшін үлгі болды.

Өмірбаян

1944 жылдың соңына қарай нацистік Германия қиын жағдайға түсті. Германияның өзі өзімен теңесе алмайтын алыптарға қарсы екі фронтта соғыс жүргізіп жатты. АҚШ және Ұлыбритания батыста, ал Кеңес Одағы шығыста болғандықтан, Гитлер Шығыс Бельгияның тым орманды аймағы – Арденн арқылы соңғы шабуыл жасауды жоспарлады. Ол одақтастардың нашар қорғалған желісін бұзып, танктерін Бельгияның ашық кеңістігіне шығарып, одақтастардың негізгі жабдықтау порты – Антверпенді басып алуды көздеді. Бұл британдық және американдық күштерді екіге бөліп, дерлік Дюнкерк сияқты эвакуацияға ұшырататын еді. Содан кейін Гитлер қаруды тоқтатуға келісе алатын болды. Міне, жоспар осылай еді. Алайда, 1944 жылдың қыркүйегінде Гитлер жоспарын генералдарына жеткізгенде, олар оның негізсіздігіне таң қалды. Жоғарғы Бас Штаб бастапқыда үмітсіздікке толы болды, себебі бұл соғыстың соңына таяу Гитлердің отырыққан және іллюзиялық хал-ахуалының көрінісі еді. Олар кішігірім шабуыл ұсынды, бірақ Гитлер өз жоспарынан бас тартпады және Арденн шабуылын бастады. Көптеген генералдар Гитлердің жағына шығуының себебі соғыстың осы сатысында жеңілісшілдік, яғни соғыстың жеңіліспен аяқталады дегенді мойындау, оларды лауазымынан алуға әкелетін еді.

Іс-қимыл жоспары

1-ші СС танк дивизиясының басшылығымен олар 2-ші және 99-шы жаяу әскер дивизияларына шабуыл жасауды жоспарлады, мақсаты – Лосхаймерграбенді басып алып, солтүстік және батысқа қарайғы маңызды жол желісіне қол жеткізу, бұл оларға маңызды Антверпен портын басып алуға мүмкіндік берер еді. Есептелген тәуекелдің нәтижесінде одақтастар кең аумақта аз ғана әскерді тым жұқақ жайғастырған еді. Ланзерат, шамамен 15 үйден тұратын ауыл, Лосхаймның батысында орналасқан. Ол АҚШ-тың VIII корпусының оңтүстігінде және АҚШ-тың V корпусының арасындағы шекарада жатқан. Оны 18 сарбаздан тұратын жалғыз барлау-тыңшылық взводы және 55 сарбаздан тұратын X тобы – танктерді жоятын взвод қорғап тұрды. Неміс күштері Лосхайм ойысының шығыс жиегінде, Лосхаймда және одан шығысқа қарай орналасқан. Олардың арасындағы Зигфрид желісі Лосхайм ойысын бөліп тұрды. СС Oberstgruppenführer Сепп Дитрихтің жоспары бойынша 6-шы СС танк армиясы Ланзерат және Бухольц станциясы арқылы солтүстік-батысқа қарай жылжып, содан кейін Хонсфилд пен Бюллингенге қарай өтуі керек еді. Жаяу әскер Лосхаймерграбен арқылы солтүстікке қарай жылжып, 2-ші және 99-шы дивизияларды ығыстырып шығаруға жалғастыратын. Бұл 12-ші СС танк дивизиясына батысқа қарай Трои-Понтс деп аталатын ауылдар тобына қарай, Бельгияның N 23 ұлттық тас жолына қосылып, Мез өзенін кесіп өтуге мүмкіндік берер еді. Содан кейін Антверпенге дейін тағы 85 шақырым (53 миль) болатын.

Соғыс

Бұлж шайқасы кезінде немістердің ең үздік бөлімдері, немістер өздерінің қару-жарақтары мен әскерлерін көбінесе бір жолақты ауылдық жолдар арқылы оңтүстікке қайта бағыттауға мәжбүр болды, бұл олардың алға жылжу жылдамдығын және күштерін шектеулі американдық қорғанысқа шоғырландыру мүмкіндігін күрт шектеді. Оңтүстікте 5-ші танк армиясына Сент-Витті және маңызды жол және теміржол желісін басып алу міндеті тапсырылды. Генерал-майор Гюнтер Хоффманн Шонборн басқаратын 18-ші халықтық гренадерлік дивизиясы Шне-Эйфель аймағында күзетуге бекітілді. 16 желтоқсанда сағат 4:00-де олар Мэндерфилдке қарай Оур өзенінің аңғарымен өтетін жиырма екі футтық макадамды жолды басып алды. Бұл маршрут Сент-Вит қаласындағы бірнеше маңызды жол торабында аяқталды. 5-ші танк армиясы Сент-Витті солтүстікке айналып өтуді жоспарлады.

Алдын ала кешіктірілді

Германияның Зигфрид сызығының германдық жағында неміс әскері мен бронетранспортты құралдары Лосхайм ауылының маңында және шығысында орналастырылды. 1944 жылғы 16 желтоқсанда сағат 05:30-да немістер 80 мильдік (129 км) майдан бойында 1600 артиллериялық құралдарды қолданып, 90 минуттық артиллериялық оқшашу жасады. 9-шы парашютшілер полкінің жаяу әскері, 3-ші парашютшілер дивизиясы Лосхайм қапшығы арқылы бастап келе жатып, негізгі қарсылық желісі бойындағы американдықтардың қарсылығын жою міндеті қойылды. Бронетранспортты құралдарды сақтау үшін олар Дитрихтің 6-шы танк армиясының алғы шебі, SS Standartenführer Йоахим Пейпердің 1-ші SS танк дивизиясының алдында жұмыс істеді. Жаяу әскері содан кейін Лосхаймерграбен маңындағы шабуыл бағытының оң жақ фланкін қамтамасыз етеді. 12-ші халықтық гренадерлік дивизиясы Лосхаймнан шығысқа қарай сағат 07:00-де Лосхаймерграбенге жетті, ал Пейпер тобы сағат 08:00-де Лосхаймерграбенге жетеді деп күтілді, бірақ танктар 16 желтоқсанның таңертеңгі көп бөлігінде атты артиллерия, жаяу әскер және көптеген басқа көліктермен қабаттасқан Бланкенхайм-Шнид жолында тоқтап қалды. Пейпердің өзі жол айырылысындағы кептелісті реттеуге тырысты. Белгісіз себептермен неміс инженерлері Лосхайм-Лосхаймерграбен жолындағы теміржол өткелінің біріншісін түскі уақытқа дейін жөндеуге кіріспеді, ал екіншісі желтоқсанның 17-сіне дейін жөнделмеді. Пейпер өткелдің оның шабуылына уақытында жөнделмейтінін естігенде, Ланзерат арқылы батысқа қарай жылжуды жөн көрді. Ол 9-шы парашютшілер полкінің жол таза екенін хабарламағанына ашуланды. 3-ші парашютшілер дивизиясының 9-шы парашютшілер полкінің 1-ші батальонының 500 сарбазы Ланзерат биіктігінде 394-ші жаяу әскер полкінің, 99-шы жаяу әскер дивизиясының 18 адамымен күнінің көп бөлігінде тоқтап қалды. 18:00-де Пейпер ауылдың қауіпсіздігі қамтамасыз етілгенін білді. Оның 117 танк, 149 жартылай гусеницалық машина, 18 105 мм және алты 150 мм зеңбірек, барлығы 600 көліктен тұратын колоннасы, ақыры алға жылжыды. Оның танктары өздерінің екі миналық даласына тап болғанда, инженерлер миналардан тазартқанша алға жылжуды баяулатты. Пейпер түнгі уақытта Ланзератқа жетіп, жаяу әскердің түнгі жатқан жерін көрді. Ол сөйлескен әрбір офицердің айтуынша, орман американдықтар мен танктерге толы болған. Ол жаяу әскер офицерлерін сұраққа тартып, орманға кез келген барлау тобы жіберілген-жіберілмегенін білуге тырысты және ешкімнің аймақты жеке бақыламағанын білді. Ашуланған Пейпер 9-шы парашют полкінің командирі, полковник Гельмут фон Хоффманнан танкілерін сүйемелдеу үшін парашютшілер батальонын беруді талап етті. 17 желтоқсанда сағат 04:30-да, жоспардан 16 сағаттан астам уақыт кешігіп, 1-ші SS танк дивизиясы бір батальон парашютшілермен бірге Ланзераттан шығып, Бухольц станциясына қарай шығысқа бет алды.

Хуннингенге қарай алға жылжу

Бухольц станциясында АҚШ 394-ші жаяу әскер полкінің 3-ші батальоны күтпеген шабуылға ұшырап, штаб-пәтердің радио операторынан басқа барлығы дерлік тұтқындалды. Ол жердегі жертөледе жасырынып, дивизия бас штабына хабар беріп, соңында тұтқындалды. Батыс-солтүстік-батыс бағытта қозғалған неміс әскері Хонсфельдке енді, онда 99-шы дивизияның демалыс орталықтарының біріне тап болды, ол шатасқан американдық әскерлермен толы еді. Олар көптеген американдықтарды өлтіріп, бірнеше американдық бронетехникасын және көліктерін жойды. Пайпер қаланы оңай басып алып, көліктері үшін 50 000 галлон отынға ие болды. Одан кейін ол Бюллингенге қарай жылжыды, батысқа қарай жылжу жоспарына сәйкес, қаланы дерлік басып алғанын білмей және екі жақтан қоршап, 2-ші және 99-шы дивизияны тұтқынға алу мүмкіндігін пайдаланбады. Пейпер кенеттен оңтүстікке бұрылып, Хюннингенді айналып өтті, ол тек өз тағайындалған Rollbahn-іне қайтуға мүдделі болды. Бірнеше күннен кейін Kampfgruppe Peiper Малмеди қырғыны деп белгілі болған оқиғада АҚШ әскери тұтқындарын өлтіргені үшін жаман атымен танылды.

Лошамерграбен шабуыл

99-шы дивизияны жеңу міндеті 12-ші СС танк дивизиясына қосымша Panzergrenadier және Volksgrenadier дивизияларымен күшейтіліп тапсырылды. 17 желтоқсанда неміс инженерлері Лосхайм-Лосхаймерграбен жолындағы теміржол үстіндегі көпірлердің бірін жөндеді, содан кейін 12-ші дивизияның неміс бронетехникасы Лосхаймерграбендегі маңызды жол торабына және Рошерат пен Кринкельт егіз ауылдарына қарай жылжуды бастады. Бірақ он күннен астам дауылды шайқастан кейін олар американдықтарды Элсенборн қырқасынан ығыстыра алмады, онда Бірінші АҚШ армиясының V корпусының бөлімдері неміс күштерінің батысқа қарайғы жол желісіне жетуіне тосқауыл қойды. Неміс әскерінің алға жылжуы бастапқы кешігуден ешқашан қалпына келмеді, ал Алтыншы танк армиясы Ла Глайзеге ғана жетіп, Меза өзеніне дейінгі жолдың жартысынан да аспай тоқтап қалды. Қалған сарбаздар өздерінің күштерімен шығысқа қайтуға мәжбүр болды.