Кіріспе

1958 жылғы фильм

"Барбарий мен гейша" (жұмыс атаулары: "Таунсенд Харрис тарихы" және "Барбарий") – Джон Хьюстон режиссерлік еткен, Джон Уэйннің басты рөлде ойнаған 1958 жылғы американдық оқиғалық фильм. Фильм көбінесе Жапонияда түсірілді. Таунсенд Харрис Жапониядағы алғашқы Бас консул болып тағайындалады. Жапонияға келгеннен кейін Харрис жапондықтардың барлық шетелдіктерге күдікпен қарастыратынын байқайды, тіпті Жапония мен АҚШ арасындағы екі жылдық шартқа қарамастан. Харрис бірте-бірте жергілікті губернатордың құрметіне және халықтың сеніміне қол жеткізеді, соңында Жапонияның әскери диктаторы – сёгунмен кездесуге мүмкіндік алады.

Сюжет

1856 жылы Таунсенд Харрис (Джон Уэйн) президент Франклин Пирс тарапынан екі жыл бұрын коммодор Мэтью Перри жасасқан шарт аясында Жапонияға АҚШ-тың алғашқы Бас консулы қызметіне жіберіледі. Харрис тек аудармашы хатшысы Хаускен (Жаффе) және үш қытай қызметшісімен бірге шартта американдық консулдық орналасқан Шимода префектурасының қаласына келіп түседі. Бірақ, жапон губернаторы (Со Ямамура) жасасқан шарттың түсіндірілуіндегі келіспеушіліктерге байланысты оның өкілеттіктерін қабылдаудан бас тартады, осылайша оның ресми мәртебесін мойындамайды. Харрис консул екі елдің кез келгенінің қажеттілігі туғанда шақырылуы керек деп есептейді, ал жапондықтар консул екі елдің де қажеттілігі болғанда ғана шақырылуы мүмкін дейді. Губернатор өз пікірінде тұрады, себебі олар жасасқан шартқа күштеп мәжбүрленгендігіне байланысты наразылық білдіреді. Харриске Шимодада жеке азамат ретінде қалуға рұқсат беріледі, оның ресми мәртебесі мойындалмайды. Оған қала зиратының жанындағы бос үй беріледі. Губернатор Перри сапарынан кейін өткен екі жылда түрлі табиғи апаттар болғанын түсіндіреді. Кейбір жапондықтар оларды шетелдік әсерден сақтану үшін құдайлардың ескертуі деп санайды. Келесі апталарда Харрис күдік пен жаушылыққа ұшырайды, тіпті Тамура қала тұрғындарына оған тамақ сатуға тыйым салады. Жапонияда елді ашуды қалағандар болғанмен, көптеген адамдар шетелдік әсердің бұзғыштығынан және басқа елдердің шабуылдарынан қорқады. Осы себепті Харриске Шимодадан шығуға, сондай-ақ 100 миль қашықтықтағы Эдо астанасына жақындауға рұқсат берілмейді. Харрис өзінің тарапынан губернатормен ынтымақтасуға тырысады, тіпті консулдықтың орналасқан жерін көрсету үшін көтерілген американдық туды түсіруге келіседі. Бірнеше айдан кейін Харрис губернатормен кешкі асқа шақырылады, ал кештен кейін Тамура Харристің қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін Окичи (Эйко Андо) атты гейшаны жібереді. Харрис пен Окичи арасындағы қарым-қатынас жақындасып, олар бір-бірін жақсы түсіне бастайды, Окичи оған жапон мәдениетін ұғынуға көмектеседі. Харрис ауылды холера эпидемиясынан құтқаруға көмектеседі, осыдан кейін ол Эдоға баруға мүмкіндік алады, онда ол ең қиын сынаққа тап болып, Шогунатты елді ашуға көндіруі керек.

Өндіріс

Бастапқыда оқиғаның авторы Энтони Манн болды, бірақ басты рөлге танымал актерді шақыра алмағандықтан ол құқығын 20th Century Fox компаниясына сатты. Сыртқы түсірілімдер Жапониядағы Киото қаласында және Нарадағы Тодай-дзи ғибадатханасында жүзеге асырылды. Ішкі және қосымша сахналар Токиодағы Toho студиясында және Лос-Анджелестегі 20th Century Fox студиясында аяқталды. Түсірілім барысында Уэйн мен режиссер Джон Хьюстон арасында келіспеушіліктер туды; бірде дау барысында Уэйн Хьюстонды ұрып, мойнынан қысып алды. Фильмді 20th Century Fox компаниясы көрсетілімге шығару алдында көптеп өңдеді. Режиссер Джон Хьюстон бұл нұсқаны сынға алып, тіпті оның есімін титрлерден алып тастауды сұрады. Хьюстон суреттеу, қарқыны, түсі және повествование тұрғысынан ерекше жапондық фильм жасағысы келді, бірақ оның сөзіне сәйкес, театрлық нұсқада оның көзқарасын көрсететін тек бірнеше өңдеулер ғана қалды.

Қабылдау

Фильм кассада көңіл көншітпейтін нәтиже көрсетті. Хьюстон студияның араласуына наразы болғанына қарамастан, New York Times газетінің Босли Кроутер фильмнің операторлық жұмысын жоғары бағалап, оны "сабыр мен әсемдікке толы тұтас картина" деп сипаттады. Blu-ray.com сайтының Кейси Бродуотер фильм туралы былай деп жазды: "Уэйннің Жапониядағы "шет елдік" сезімі мен ұятты жағдайы оқиғаның өзегін құрайды. Ковбойлық сылтаны мен күшті даусымен Уэйн жапондықтардың американдықтар және варварлар туралы барлық стереотиптерін бейнелейді, ал ерекше қызығушылық оның кейіпкері жеке ойлаудан гөрі ұжымдық ойлауды бағалайтын мәдениеттің алдында қалып қойғанын көруден туады".

Тарихи негіздер

Фильм американдық дипломат Таунсенд Харристің өміріне және Токугава сёгунатының соңғы жылдарында Жапонияда өткізген уақытына негізделген. Президент Франклин Пирс 1856 жылдың шілде айында Харристі Жапон империясының бірінші бас консулы болып тағайындады. Ол Шизуока префектурасының Шимода қаласындағы Гёкусен-дзи ғибадатханасында АҚШ-тың алғашқы консулдығын ашты. Бұл 1853 жылы АҚШ пен Жапония арасындағы алғашқы сауда келісімін жасаған коммодор Перридің миссиясын бекітті. Харрис 1861 жылы Жапониядан кетіп қалды. Харрис өмір сүрген кезеңде Жапония халықаралық оқшаулықта қалып, елдің тұрақтылығын сақтау мақсатында қатаң әдет-ғұрыптар мен ережелерді ұстанған соңғы жылдарын басып өткізіп жатты. 1868 жылы, Харрис кеткеннен кейін жеті жыл өткен соң, Мейдзи қалпына келтіруі Жапонияның жаппай индустрияландыру және саяси және әлеуметтік құрылымына масштабты реформалар арқылы жаңғыруына бастап, ХХ ғасырдың басындағы модернизацияланған мемлекет ретінде пайда болуын қамтамасыз етті. Фильмде Харрис және 17 жасар гейша Окичи (お吉) туралы мәңгілік жапон аңызы бейнеленген. Әңгімеге сәйкес, сауда келісімдерін оңай жүргізу үшін жапон билігі Окичини Харриспен қарым-қатынас жасауға мәжбүрлеген. Бірақ Харрис Жапониядан Америкаға қайтқаннан кейін, оны "Шет елдік Окичи" деп қорлап, халықтан шеттетіп, нәтижесінде ол ішімдікке салынып, 1892 жылы өзін-өзі өлтірді. Дегенмен, тарихшылардың пікірінше, оқиғаның көп бөлігі шындықтан алыс.

Үй медиасы

«Вавр және гейша» фильмі 2012 жылдың 8 мамырында 20th Century Fox Home Entertainment тарапынан Blu-ray және DVD екі дискілік жиынтық ретінде жарық көрді.