Кіріспе

Американдық әлеуметтік психолог (1935 жылы туған)

Бернард Вайнер (1935 жылы туған) – академиялық жетістіктер мен сәтсіздіктердің эмоционалдық және мотивациялық салдарларын түсіндіруге бағытталған атрибуция теориясының бір түрін жасаған американдық әлеуметтік психолог. Оның ғылыми еңбектері атрибуция теориясын, мотивация психологиясын және эмоцияны байланыстыруды қамтиды.

Өмір және мансап

Вайнер 1955 жылы Чикаго университетінен гуманитарлық ғылымдар бойынша бакалавр дәрежесін және 1957 жылы сол университеттен өндірістік қатынастар мамандығы бойынша MBA дәрежесін алды. АҚШ армиясында екі жыл қызметтен кейін Вайнер Мичиган университетінде жеке тұлға психологиясы бойынша PhD бағдарламасына қабылданды, онда ол сол дәуірдегі жетекші тұлға және мотивация психологтарының бірі Джон Аткинсонның жетекшілігінде білім алды. Вайнер 1963 жылы докторлық диссертациясын қорғады және 1965 жылы Лос-Анджелестегі Калифорния университетінің (UCLA) психология факультетіне қосылмас бұрын Миннесота университетінде екі жыл ассистент-профессор болып жұмыс істеді. Вайнер мотивация және эмоция психологиясы саласында 15 кітап және көптеген мақала жариялады және 1965 жылдан бері Лос-Анджелес штатындағы Калифорния университетінде профессор болып қызмет етеді. Ол Марк Вайнердің әкесі, ол Rutgers құқық мектебінің–Ньюарк профессоры.

Зерттеу

Профессор Вайнердің негізгі зерттеу салалары: әлеуметтік таным, көмек көрсету, игілікті мінез-құлық, пікір қалыптастыру және шешім қабылдау, мотивация, мақсат қою, себептік атрибуция, құқық және мемлекеттік саясат, қарым-қатынастар мен эмоциялар, көңіл-күй, сезім. Вайнер жетістік мотивациясын зерттегеннен кейін атрибуция саласына қызығушылық танытты. Ол ТАТ әдісін адамдардың жетістікке қажеттіліктерінің айырмашылықтарын анықтау үшін пайдаланды, содан кейін адамдар өз жетістіктері мен сәтсіздіктері туралы ойлағанда туындайтын жекелеген мәселелерді зерттеуге көшті. Ол сондай-ақ мотивацияға ықпал ететін танымдық процестерді зерттеуді жалғастырды.

Атрибуция теориясы

Атрибуция теориясы оқиғаның немесе мінез-құлықтың себептерін түсіндіруге бағытталған. Бұл үш кезеңнен тұратын процесс: байқау, мінез-құлықты анықтау және оны себептерге жатқызу. Атрибуциялардың екі түрі бар: сыртқы және ішкі. Сыртқы атрибуция себепті сыртқы факторлармен байланыстырады, ал ішкі атрибуция кез келген мінез-құлық үшін жауаптылықты адамның өзіне жүктейді. 1996 жылғы сұхбатында Вайнер атрибуцияның "жоғары қабілеттілікке, жоғары жетістіктерге және дарындылыққа" қалай әсер ететінін түсіндіріп, "басқалардың қабылдауы мен өзінің қабылдауы біртұтас болып келеді, олар бірге міндетке деген табандылыққа және, демек, нақты қабілетке әсер етеді" деді.