Кіріспе
Американдық комикс кітаптарының басым дистрибьюторлық және бөлшек сауда желісі
Тікелей нарық – американдық комикс кітаптарының басым дистрибьюторлық және бөлшек сауда желісі болып табылады. Тікелей нарық тұжырымын 1970 жылдары Фил Сеулинг жасаған. Қазіргі уақытта бұл желі үш ірі комикс дистрибьюторынан тұрады:
Lunar Distribution (2020 жылдан бері DC Comics, 2023 жылдан бері Image Comics таратады);
Penguin Random House Publisher Services (баспа компаниясының дистрибьюторлық бөлімшесі), 2021 жылдың 1 қазанынан бері Marvel Comics, 2022 жылдың 1 маусымынан бері IDW Publishing, ал 2023 жылдың 1 маусымынан бері Dark Horse Comics таратады; және
Diamond Comic Distributors, DC/Marvel/Image/IDW/Dark Horse емес комикстердің көпшілігін (немесе барлығын) таратады (олардың баспалармен эксклюзивті шарты бар) және Marvel Comics, Image Comics, IDW Publishing және Dark Horse Comics комикстерін көтерме саудамен сатады. Сонымен қатар, комикске арналған мамандандырылған дүкендер мен комикс кітаптарына және олармен байланысты тауарлар сататын басқа да бөлшек сауда орындары бар. Атауы қазіргіде оның жұмыс істейтін моделін толыққанды бейнелемейді, бірақ оның бастапқы іске асырылуынан туындаған: бөлшек саудагерлер қолданыстағы дистрибьюторларды айналып өтіп, баспагерлерден «тікелей» сатып алуға көшкен. Дегенмен, тікелей нарықтың ерекшелігі – қайтарудың болмауы: кітап дүкендері мен газет стендтерінің «сатып алсаң – қайтара аласың» принципімен жұмыс істейтін тарату жүйесінен өзгеше, тікелей нарық дистрибьюторлар мен бөлшек саудагерлерге сатылмаған тауарын қайтаруға және ақшасын қайта алуға рұқсат бермейді. Бөлшек саудагерлер мен дистрибьюторлар өнімге деген тұтынушылар сұранысын дұрыс болжауға тиіс, себебі оларға артықшылықты тапсырыс шарттары ұсынылады. Ал әр айдағы артық қор кейін сақталып, сатылуы мүмкін, бұл «ескі нөмірлерге» арналған ұйымдастырылған нарықтың дамуына септігін тигізеді. Бұл тәуекелсіз тарату жүйесінің пайда болуы жаңа комикс баспаларына бизнеске қадам басуға мүмкіндік берді, бірақ ең ірі баспагерлер Marvel және DC Comics әлі де үлкен үлес иеленеді. Тәуелсіз және жеке баспагерлердің 1970 жылдардың соңында басталып, бүгінге дейін жалғасып келе жатқан құрылуы мен өсуі экономикалық тұрғыдан мүмкін болды, себебі жүйе бөлшек сауда аудиториясына бағытталған, газет стендтерінің кездейсоқ тарату тәсіліне сүйенбейді.
three major comic distributors:
Lunar Distribution (which distributes DC Comics since 2020 and Image Comics since 2023);
Penguin Random House Publisher Services (the distribution arm of the publishing company), which since 1 October 2021 distributes Marvel Comics, since 1 June 2022 distributes IDW Publishing, and since 1 June 2023 distributes Dark Horse Comics; and
Diamond Comic Distributors, which distributes most, if not all, non DC/Marvel/Image/IDW/Dark Horse comics (having exclusive deals with those publishers) and wholesales Marvel Comics, Image Comics, IDW Publishing, and Dark Horse Comics. the majority of comics specialty stores, and
other retailers of comic books and related merchandise. The name is no longer a fully accurate description of the model by which it operates, but derives from its original implementation: retailers bypassing existing distributors to make "direct" purchases from publishers. The defining characteristic of the direct market however is non returnability: unlike book store and news stand distribution, which operate on a sale or return model, direct market distribution prohibits distributors and retailers from returning their unsold merchandise for refunds. In exchange for more favorable ordering terms, retailers and distributors must gamble that they can accurately predict their customers' demand for products. Each month's surplus inventory, meanwhile, could be archived and sold later, driving the development of an organized market for "back issues." The emergence of this lower risk distribution system is also credited with providing an opportunity for new comics publishers to enter the business, despite the two bigger publishers Marvel and DC Comics still having the largest share. The establishment and growth of independent publishers and self publishers, beginning in the late 1970s and continuing to the present, was made economically possible by the existence of a system that targets its retail audience, rather than relying on the scattershot approach embodied in the returnable newsstand system.
Комикстерге арналған арнайы дүкендер
1970 жылдарға дейін комикстердің көпшілігі газет стендтерінен, азық-түлік дүкендерінен, дәріханалардан, шағын дүкендерден және ойыншық дүкендерінен табылған. 1960 жылдардың соңында алғашқы комикс кітаптарына арналған дүкендер пайда болды, олар бұрынғы нөмірлерді сақтап, жаңа шығарылымдарды газет стендтерінен және жаңа контрмәдениеттің андерграунд комикстерінен алды. Солтүстік Америкада (немесе жалпы әлемде) комикстерге арналған ең көне дүкен деп Канаданың Viking Bookshop дүкені саналады, оны 1966 жылдың көктемінде Торонто қаласында «Капитан Джордж» Хендерсон ашқан. Бір жылдан кейін дүкен қаланың басқа жеріне көшкен кезде Memory Lane Books деп аталды. АҚШ-тағы ең көне комикс дүкені деп 1968 жылдың сәуір айында сол қалада құрылған Гари Арлингтонның San Francisco Comic Book Company дүкені есептеледі. Екеуі де қазір жоқ, бірақ үшінші ең көне дүкен – Амстердамдағы голландиялық Lambiek (құрылған 1968 жылдың қарашасы) 2022 жылға дейін сақталып, ең көне комикс дүкені болып табылады. 1970 жылдары тікелей нарықтың дамуы комикс дүкендерінің кең желісінің өркендеуіне мүмкіндік берді. Арнайы дүкендер бірнеше бәсекелестік артықшылықтар ұсынды:
Уақыт: тікелей нарықтағы дүкендер жаңа нөмірлерді газет стендтерінен бір апта бұрын алуға мүмкіндік алды. Сақталу жағдайы: азық-түлік, дәріхана және ойыншық дүкендерінің сым сөрелері комикс кітаптарының биіктігінің жартысына ғана жететін, нәтижесінде кітаптың мұқабасы бүгіліп, беттері бүктеліп қалатын. Ал тікелей сауда орындарындағы дүкендер әдетте тауарларын жақсы жағдайда ұстауға тырысады. Олардың сөрелері комикс кітаптарының толық биіктігімен бірдей. Көптеген дүкендер комикстерді сатып алу кезінде одан әрі қорғау үшін арқалық тақталар мен винил қаптарды қосты (бұл практика 1980 жылдары басталды және кейбір дүкендерде бүгінге дейін жалғасуда). Мазмұны: тікелей дүкендер ересектерге арналған аудиторияға қызмет ете алатындықтан, азық-түлік/дәріхана/шағын дүкендер/ойыншық дүкендері үшін тым агрессивті деп саналатын материалды (графикалық зорлық-зомбылық, жалаңаштық, тіл, есірткі пайдалану және т.б.) тарата алатын. Сонымен қатар, тікелей сатудың қайтарымсыз сипатына байланысты, тікелей дүкендерде бұрынғы нөмірлердің көп саны сақталады. Бұл сауда орындары фигуркалар, плакаттар, ойыншықтар және газет стендтерінде табылмайтын жаңалықтар сияқты қосымша тауарларды да сата алады. Баға: тікелей дүкендердің ересек тұтынушылары азық-түлік/дәріхана/ойыншық дүкендерінің тұтынушыларына қарағанда бірнеше есе көп төлеуге дайын. Мұқаба бағасы 5 долларға жуық (немесе одан да көп) болуы жиі кездесетін жағдай. Білім: тікелей дүкендердің иелері көбінесе коллекционерлер болып табылады, сондықтан олар өздерінің тауарларымен жақсы таныс. Клиенттер алдын ала телефон арқылы тапсырыс беруге мүмкіндік алады, ал клиенттер тікелей дүкенге келген кезде олардың тапсырысы үстелдің артында («көшіріп алу» деп аталады) бөліп қойылады. Тікелей дүкен иелері өздерінің тауарларын көбінесе баспагерге және/немесе жанрға қарай ұйымдастырады, ал азық-түлік/дәріхана/ойыншық дүкендерінің тауарларын кездейсоқ түрде орналастырудан айырмашылығы бар.
Timing: direct market specialty shops were often able to obtain new issues a week earlier than newsstand vendors. Condition: the wire racks of grocery, drug, and toy stores were often only half the height of comic books, resulting in bent spines and dog eared pages. In contrast, direct market retail outlets usually attempt to maintain their inventory in good condition. Their shelves are often the full height of the comic book. Many stores also included backing boards and vinyl bags to further protect comics upon purchase (a practice that began in the 1980s and continues in some shops today). Content: direct only stores could cater to older, more mature audiences, and thus can market material deemed too offensive (due to graphic violence, nudity, language, drug use, etc.) for grocery/drug/convenience/toy stores. In addition, due to the non returnable nature of direct sales, typical direct only stores contain a substantial archive of back issues. These retailers could also stock ancillary merchandise such as figurines, posters, toys, and novelties that would not be expected to be stocked by newsstands, etc. Price: The older, more mature customers of direct only stores are typically willing to pay several times more than the average customer of a grocery/drug/toy store. Cover prices approaching (or even exceeding) $5.00 became common. Knowledge: The proprietors of direct only stores are often collectors themselves, which means they are quite familiar with their inventories. Customers often have the option of phoning their orders in ahead of time, and by the time the customers arrive at the direct only stores their orders will be set aside behind the counter (known as "pull and hold"). Direct only store proprietors often arrange their inventory by publisher and/or genre, as opposed to the haphazard presentation of grocery/drug/toy stores.
Өмірбаян
Тікелей нарыққа дейін, 1930 жылдардан 1960 жылдарға дейін комикстердің көп бөлігі газет стендтері, дәріханалар және кондитерлік дүкендер арқылы таратылды. Осы кезеңдегі негізгі дистрибьюторлар American News Company және Independent News болды, сонда DC Comics компаниясының бас компаниясы National Periodical Publications иелік еткен. Charlton Comics-тің өзінің дистрибьюторы Capital Distribution Company болды (кейінірек Capital City Distribution компаниясымен шатастырмау керек). 1957 жылы Atlas (кейін Marvel Comics) American News-тен өзінің ең ірі бәсекелесі Independent News-ке ауысуға мәжбүр болды, ол қатаң шектеулер енгізді. Сол кездегі Atlas редакторы Стэн Ли 1988 жылы берген сұхбатында: «Біз айына 40, 50, 60 кітап, тіпті одан да көп шығаратынбыз, ал кенеттен айына сегіз немесе 12 кітап шығара бастадық, себебі Independent News дистрибьюторлары бізден одан көп қабылдамайтын» деп еске алды. 1968 жылы жылына 50 миллион комикс кітабын сату кезінде Marvel Atlas жылдары мәжбүрлеумен жасалған Independent News-пен тарату туралы келісімді қайта қарастырды, бұл Marvel-ге сұранысқа қарай көптеген атауларды шығаруға мүмкіндік берді. 1970 жылы Independent News тарап, үлкен және өзгеріп жатқан дистрибуциялық бизнеске еніп кетті.
1960 және 1970 жылдар
1960-шы жылдардың соңындағы андерграунд комикстер қозғалысы 1960-шы жылдардың ортасында кеңінен тараған андерграунд баспасөзді де қамтитын балама тарату желісінің бір бөлігі болды. Андерграунд комикстер газет дүкендерінде немесе дәріханаларда сатылмағандықтан, «head shop» дүкендері осы басылымдарды сатуда маңызды рөл атқарды. Андерграунд комикстер қозғалысы Сан-Францискода құрылды, ал көптеген дистрибьюторлар Сан-Франциско шығанақ аймағында пайда болды, оның ішінде «Print Mint» (шамамен 1969 жылдан бастап), жоғарыда аталған «San Francisco Comic Book Company» комикс дүкені (1970 жылдан бастап баспагерлік қызметті де атқарды), «Bud Plant Inc.» (1970), «Last Gasp» (1970), «Keith Green/Industrial Realities» (шамамен 1970) және «Charles Abar Distribution». 1970 жылға қарай андерграунд дистрибьюторлар АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында пайда болды, соның ішінде Лос-Анджелесте – Джордж Ди Каприо және «Nova», ал Орта Батыста – «Donahoe Brothers Inc.» (Анн-Арбор, Мичиган), «Keep On Truckin' Coop/Big Rapids Distribution» (Детройт, Мичиган), «Wisconsin Independent News Distributors» (Мэдисон, Висконсин), «Isis News» (Миннеаполис, Миннесота) және «Well News Service» (Колумбус, Огайо). 1970-ші жылдардың ортасына қарай «Big Rapids» өзінің Орта Батыстағы барлық бәсекелестерін сатып алды; сол кезде андерграунд комикстер нарығы көбінесе құрғап қалды. Тікелей дистрибьюторлар әдетте ID-лерге қарағанда өнімді клиенттеріне тез жеткізе алды: тікелей дистрибьюторлық қойма әдетте апта сайын комикстерді қайта жіберіп немесе кітаптарды баспадан алғаннан кейін бір-екі күн ішінде (кейде бірнеше сағат ішінде) жергілікті клиенттерге жеткізеді. Ал ID-лердің көпшілігіне бұл үшін екі-үш апта уақыт керек болды, бірақ кейбіреулері жылдамдатылған жеткізуді ұсынатын. Бұл фактор бөлшек саудагерлер үшін маңызды артықшылық болды, өйткені олардың клиенттері негізінен әр апта сайын жаңа комикстерді көруге асыққан жанкүйерлерден тұрды. Сонымен қатар, тікелей сату таратуға сұранысты тудырған тағы бір фактор – көптеген ID-лер комикстерге маманданған дүкендермен немесе ескі комикстер сататын кез келген саудагермен қандай да бір шарттарда жұмыс істеуден бас тартты, себебі олардың пікірінше, бұл дүкендер оқырмандардан қолданылған комикстерді арзанға сатып алып, оларды толық құнмен қайтару үшін жүйе арқылы қайта өткізеді. 1970-ші жылдардың ортасына қарай басқа тікелей сату тарату компаниялары пайда болды, көбінесе аймақтық сипатта (Ұлы көлдер аймағындағы «Donahoe Brothers», Оңтүстік Калифорниядағы «Pacific Comics Distributors» және Оңтүстік-Шығыстағы «New Media/Irjax» 1974 жылдың басында жұмыс істеді), комикстер дүкендерінің жаңа нарығы үшін газет дүкендерінің дистрибьюторларының тапсырыс қабылдау және орындау функцияларын алмастырды. Бірнеше жыл бойы «Seagate» өзінің бәсекелестерінен басымдық сақтады, өйткені ол клиенттеріне 25 дана немесе одан көп сандағы комикстерді «drop shipping» (тапсырысты тікелей баспадан бөлшек саудагерге жөнелту) қызметін ұсына алды, ал жаңа дистрибьюторлар клиенттердің тапсырыстарын біріктіріп, оларды өз қоймаларынан қайта жіберу немесе жеткізу үшін дәстүрлі әдістерді қолдануға мәжбүр болды. Сот шараларының қаупі және бөлшек саудагерлердің өте нақты (ал кейде өте аз) мөлшердегі тауарларды тапсыру қажеттілігі 1970-ші жылдардың соңына қарай осы практиканы ең ірі клиенттерден басқа барлық клиенттер үшін тоқтатты және барлық тікелей дистрибьюторларға үлкен клиенттерге жүк жөнелту мүмкіндігін ұсынды. Осы уақытқа дейін жаңа дистрибьюторлардың бірнеше қоймалары болды. ID арқылы газет дүкендеріне тарату сол уақытта да жалғасты (әрі жылдар бойы қайтаруға болатын, төмен жеңілдіктермен дәстүрлі шарттарда басым болып қала берді).
1980 жылдар
1980 жылдардың басында DC, Marvel немесе екеуінен тікелей өнім сатып алатын барлық дистрибьюторлардан тұратын Халықаралық тікелей дистрибьюторлар қауымдастығы (IADD) сауда ұйымы құрылды. IADD жыл сайын конференциялар өткізді, 1987 жылы әдепсіздік туралы ережелер шығарды және 1988 жылы Diamond Comic Distributors компаниясының Стив Геппиін IADD вице-президенті етіп сайлады. 1980 жылдың өзінде Marvel Comics тікелей нарықтың өсу мүмкіндігін байқады және 1981 жылға қарай осы нарыққа арналған бірнеше туындыларды (соның ішінде Dazzler және Ka Zar the Savage) шығарды. 1980 жылдардың басында барлық ірі баспагерлер жаңа нарық үшін арнайы материалдарды өндіре бастады – газет стендтерінде жақсы сатылмауы мүмкін, бірақ тікелей нарықтың адал оқырмандарына қайтарымсыз негізде сату арқылы пайда әкелетін туындылар. Жаңа дистрибьюторлардың бірнешеуі салыстырмалы түрде аз ғана уақытқа созылып, олардың орнына бәсекеге қабілетті ұйымдар келді; Diamond Comic Distributors New Media/Irjax компаниясын, ал Capital City Distribution Big Rapids Distribution компаниясын іріктеп алмастырды. 1985 жылға қарай Солтүстік Америкадағы тікелей дистрибьюторлардың саны шамамен жиырма компанияға жетті, олардың көпшілігі бірнеше қоймадан тұратын операциялар болып, DC Comics, Marvel Comics немесе екеуінен де бөлшек саудаға тікелей сату үшін өнім сатып алатын. Сонымен қатар, осы ірі компаниялардан (көбінесе басқа, кішігірім баспагерлердің өнімдерін тікелей олардан) DC және Marvel өнімдерін сатып алып, бөлшек саудаға қайта сататын, ондаған субдистрибьюторлар да болды. Осы субдистрибьюторлардың көпшілігі тікелей дистрибьюторлардың өзінде қоймалары жоқ қалаларда орналасқан, олардың ішінде Филадельфия, Бостон, Колумбус (Огайо), Мэдисон (Висконсин), Лансинг (Мичиган), Индианаполис және Беркли (Калифорния) қалалары бар. Олардың көпшілігі ақырында олардың негізгі жеткізушілері болған компанияларға енгізілді. 1980-жылдардың ортасынан 1990-жылдардың ортасына дейін АҚШ-тың дерлік барлық ірі қалалық аймақтарында кем дегенде бір (кейде екі немесе үш) жергілікті тікелей дистрибуция қоймасы болды, олар апта сайынғы алдын ала тапсырыс берілген жүктерді таратқан ғана емес, сонымен қатар дүкен иелері қайта тапсырыс бере алатын және алдын ала тапсырыс бермеген өнімді қарап, сатып ала алатын «бөлшек саудагерлерге арналған супермаркеттер» сияқты да қызмет етті.
1990 жылдар
Газет дүкендерінің сатылымы төмендеуіне байланысты, тікелей нарық екі ірі комикс баспасының (DC Comics және Marvel Comics) басты нарығына айналды. Diamond және Capital City жергілікті қоймаларды жаба бастады, көптеген жергілікті қоймалар белгілі бір аймаққа толық қызмет көрсеткен орталықтандырылмаған модельден, азайтқыш кемелдік орталықтары бар және жергілікті қолжетімді қызмет көрсету жоқ орталықтандырылған модельге көшті. 1994 жылы Capital City өнімдерін уәделенген мерзімде жеткізбеген баспагерлерге айыппұл салу туралы хабарлап, дау тудырды; бұл қадам комикстер негізінен газет дүкендерінде таратылған кезде қолданылған 30 күндік қайтару мүмкіндігіне қатысты индустриялық талапқа жауап болды. 1995 жылдың басында Marvel Comics өнімдерін өзі тарату мақсатымен Diamond және Capital City-ден кейін үшінші ірі дистрибьютор болған Heroes World-ті сатып алды; Heroes World басқа баспагерлердің кітаптарын тасымалдауды тоқтатты. Басқа дистрибьюторлар Marvel бизнесінің айтарлықтай жоғалуын өтеу үшін басқа ірі баспагерлермен эксклюзивті келісімдер жасады. DC Comics, Image Comics, Dark Horse Comics және бірнеше кішігірім баспагерлер Diamond Comic Distributors-пен эксклюзивті келісімдер жасасты. Басқа дистрибьюторлардың көпшілігі, соның ішінде Diamond-тың сол кездегі басты бәсекелесі Capital City Distribution, бизнесін тоқтатты немесе Diamond сатып алды. Ал қалғандары, мысалы, қайта тапсырыстар сияқты бәсекелесе алатын салаларға баса назар аударды. Өзін-өзі тарату Marvel-дың мақсаттарына жетпеген соң, олар да Diamond-пен эксклюзивті тарату келісімін жасасты, ол сол кезде тікелей нарықтың басты жеткізушісіне айналды.
2000 және 2010 жылдар
2000-жылдардың басында Diamond тікелей сату нарығында басымдылықты сақтап келді. Бірақ, кітап дүкендері нарығы графикалық романдардың күннен-күнге артып келе жатқан танымалдылығының сатылу арнасы ретінде Direct Market-ке бәсекелес бола бастады. Басты кітап сатушылар мен кітап баспалары арасында комикстерге деген қызығушылықтың өсуі нәтижесінде бірнеше баспагерлер Diamond-нан тәуелсіз кітап дүкендері арқылы таратуды ұйымдастырды (мысалы, Tokyopop – HarperCollins арқылы, ал Fantagraphics – W. W. Norton арқылы), ал Diamond өз кезегінде Diamond Book Distributors компаниясын құрды.
2020 жылдар
2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан зардап шеккен аймақтардағы денсаулық сақтау органдары қажетті емес бөлшек сауда салалары мен кәсіпорындарды уақытша жабуға бұйрық берді. Diamond Comic Distributors 2020 жылдың 24 наурызында 2020 жылдың 1 сәуірінен бастап, басқа хабарлама берілгенге дейін жарияланған материалдар мен оған байланысты тауарларды таратуды толық тоқтататынын мәлімдеді. Diamond Солтүстік Америкада басылған комикс кітаптарын таратуда дерлік монополияға ие болғандықтан, бұл жағдай "құрып кетуге апаратын оқиға" деп сипатталды, ол бүкіл мамандандырылған комикс кітаптарын сату секторының бизнесін тоқтату қаупін тудырды. Осының салдарынан IDW Publishing және Dark Horse Comics сияқты баспа үйлері өздерінің мерзімді басылымдарын шығаруды тоқтатты, ал DC Comics таратудың басқа жолдарын іздеді, соның ішінде сандық материалдарды онлайн сатуға көбірек назар аударды. 2020 жылдың 17 сәуірінде DC екі жаңа дистрибьютор – Lunar Distribution және UCS Comic Distributors комикс кітаптарын жеткізіп беретінін хабарлады, олар тиісінше Discount Comic Book Service және Midtown Comics компанияларына тиесілі. 2020 жылдың 28 сәуірінде Diamond жеті апталық үзілістен кейін 20 мамырда саудагерлерге тасымалдауды қайта бастайтынын мәлімдеді.
Тікелей нарық дистрибьюторлары
Төмендегі тізімге негізгі комикстерін төмендегі компаниялардың бірінен сатып алған, алайда олардың көптегені кіші немесе андеграунд баспалармен тікелей шартта болған субдистрибьюторлар кіреді.