Қытайдың Бұрынғы Цинь әулетінің негізін қалаушысы Фу Цзянь

Кіріспе

Бұрынғы Циньнің негізін қалаушы император Фу Цзянь (317–355), бастапқыда Пу Цзянь (蒲健, 350 жылы аты өзгертілді), әдепті есімі Цзянье (建業), сондай-ақ қайтыс болғаннан кейін Бұрынғы Циньнің Цзиньмин императоры (前秦景明帝) ретінде белгілі болды. Ол ді тайпасынан шыққан қытайлық Бұрынғы Цинь әулетінің негізін қалаушысы еді.

Кейінгі Чжаоның Ши Ху билігі кезінде

Пу Цзянь 317 жылы Пу Хунның үшінші ұлы ретінде Цзян ханымнан дүниеге келді, ал Пу Хун сол кезде Хан Чжаоның ди басшысы еді. Дегенмен, ол Пу Хунның Кейінгі Чжао императоры Ши Худың қызметінде болған кезінде өсті. Ши Ху, Пу Хунның қызметіне сырттай риза болғанымен, Пудың ди сарбаздарының оған деген адалдығынан қатты қауіптеніп, Пу Хунның үлкен екі ұлын жасырын өлтірді. Алайда, Пу Цзяньнің батылдығына, садақ ату шеберлігіне, атқа міну дағдысына және жомарттығына тәнті болған Ши Ху оған үлкен құрмет көрсетіп, өмірін сақтап қалды. 349 жылы Ши Ху ауыр сырқатқа шалдыққанда, Пу Хунды Ён провинциясының (雍州, қазіргі орталық және солтүстік Шэньси) губернаторы етіп тағайындады. Бірақ Пу Хун дереу қызметке бармады, Фантоудағы (枋頭, қазіргі Хэби, Хэнань) өзінің базасында ди әскерлерін дайындау ісін баяу жүргізді.

Кейінгі Жао мемлекетінің құлдырауы кезінде

Ши Ху сол жылы қайтыс болғаннан кейін, оның орнына ең кіші ұлы Ши Ши билікке келді, бірақ билік іс жүзінде Ши Шидің анасы Лю императрицасы мен оның одақтасы Чжан Чайдың қолында болды. Лю императрицасы мен Чжанға наразы болған Пу, бірнеше басқа генералдармен бірге Ши Худың тағы бір ұлы, Пэнченг князі Ши Цзюньді Ши Шиді құлату үшін елорда Еченгке аттандырды. Ши Цзюнь император болды, бірақ Пу Хонның Гуанчжун аймағын басып алуынан қауіптеніп, Пу Хонды Юн провинциясының губернаторы лауазымынан шеттетуге мәжбүр болды. Пу Хон ашуланып, бірден Фантоудағы әскерлеріне қайтып, Джинден көмек сұрады. Пу Цзянь осы кезде әкесімен бірге болып, оның ниеттерін қолдағандай көрінді. Сол жылы Ши Цзюньді Ши Худың тағы бір ұлы, Иян князі Ши Цзяньді жаңа император етіп тағайындаған асырап алған немере інісі Ши Мин құлатты. Көтеріліс жалғасқанда, Ши Ху бұрын шығыс Қытайға көшіруге мәжбүрлеген Ди және Цян тайпалары Жаоның заңдарын елемеуге және батыстағы атамекендеріне оралуға тырыса бастады. Олар Пу Хонды өздерінің көшбасшысы етіп таңдады. 350 жылы Ши Мин хань емес, әсіресе Цзе және Сюньну тайпаларын қырғын жасауға бұйрық бергенде, империяны басып алу ниетін көрсетті, сонда Пу Хон Ши Минге қарсы тұрған генералдардың бірі болды. Сол жылы Джин оны Гуанчуань герцогы, ал Пу Цзяньді Сянгуо герцогы етіп тағайындады. Бірақ Пу Хон Джин берген лауазымдарды ұзақ сақтамады, көп ұзамай өзін Саньцин (яғни Үш Циннің князі) және Ұлы Чаню деп жариялады, сондай-ақ, болжам бойынша, тегін Пудан Фуға өзгертті. Ол Гуанчжун аймағын басып алу үшін батысқа жорық жасауды жоспарлаған, бірақ жоспарларын іске асыруға үлкермей, генерал Ма Цю оны уландырып өлтірді. Өлім төсегінде Фу Хон Фу Цзяньға Гуанчжун аймағын басып алуды тапсырды. Фу Цзянь, әкесінің мұрагері ретінде, әскерін басқарып, Маны өлімге кесті. Ол әкесі алған лауазымдардан бас тартып, Джин берген лауазымдарды қайта иеленді. Сол жылы Фу Цзянь батысқа жорыққа дайындалды, бірақ Гуанчжунның басты қаласы Чанъаньды басып алған генерал Ду Хонға ниетін жасыру үшін Фантоуда тұрақты орналасуға дайын екенін көрсетті. Ду тынышталғаннан кейін Фу батысқа аттанды, әскерін екі топқа бөліп, бірін өзі және ағасы Фу Сюнь (苻雄) басқарды, екіншісі – немере інісі Фу Цин (苻菁) және Ю Цзун (魚遵) басқаруға берді. Екі әскер де батысқа қарқынды жылдамдықпен ілгеріледі, 350 жылдың қысында Чанъань Фу Цзяньнің әскерлеріне түсті. 351 жылдың көктемінде Фу Цзяньнің кеңесшісі Цзя Сюаньшуо (賈玄碩) Фу Цзяньге Цин князі атағын алып, Джинден оны беруді сұрауды ұсынды. Фу Цзянь оған наразы болды, өйткені ол Джинден тәуелсіздік жариялауға дайын еді. Ол көп ұзамай өзін «Аспан патшасы» (Тянь Ванг) деп жариялап, Джинден (сондай-ақ Кейінгі Жаодан) ресми түрде бөлініп, бұрынғы Цинь мемлекетін құрды.

After Shi Hu died later that year, he was succeeded by his youngest son Shi Shi, but the power was actually in the hands of Shi Shi's mother Empress Dowager Liu and her ally Zhang Chai. Dissatisfied with Empress Dowager Liu and Zhang, Pu, along with several other generals, persuaded another son of Shi Hu, Shi Zun the Prince of Pengcheng to march on to the capital Yecheng, overthrowing Shi Shi. Shi Zun became emperor, but he was apprehensive of Pu Hong taking over the Guanzhong region, and therefore stripped Pu Hong of his title as governor of Yong Province. Pu Hong became angry, and immediately returned to his troops at Fangtou and sought assistance from Jin. Pú Jiàn appeared to have been with his father during this time and supportive of his ambitions. Later in the year, Shi Zun was overthrown by his adoptive nephew Shi Min, who supported another son of Shi Hu, Shi Jian the Prince of Yiyang, as the new emperor. As the turmoil continued, the Di and Qiang whom Shi Hu had previously forced to move to eastern China began to disregard Later Zhao's laws and seek to return to their ancestral homes in the west. They supported Pu Hong as their leader. In 350, when Shi Min issued an order for the slaughter of the non Han, but particularly the Jie and the Xiongnu, and began to show intent to take over the empire, Pu Hong was one of the generals who resisted Shi Min. Later in the year, Jin created him the Duke of Guangchuan, and created Pu Jiàn the Duke of Xiangguo. However, Pu Hong did not hold on to the Jin created titles for long, and soon declared himself the Prince of Sanqin (i. e., the prince of the Three Qins) and the Grand Chanyu, and changed his family name from Pu to Fu, in response to a prophecy. He intended to march west to occupy the Guanzhong region; however, as he was planning, he was poisoned to death by his general Ma Qiu; on his death bed, Fu Hong ordered Fu Jian to take over the Guanzhong region. Fu Jian, as his father's heir apparent, took over his troops and put Ma to death. He discarded the titles that his father had claimed, and again claimed the Jin created titles. Later that year, Fu Jian readied for a campaign west, but did not want to let the general Du Hong (杜洪), who occupied Guanzhong's main city Chang'an, know his intention, so he pretended to be ready to permanently settle at Fangtou. Once Du became relaxed, Fu marched west, dividing his army into two groups, one commanded by his brother Fu Xiong (苻雄) and himself, and one commanded by his nephew Fu Qing (苻菁) and Yu Zun (魚遵). Both armies advanced west quickly, and in winter 350, Chang'an fell to Fu Jian's forces. In spring 351, Fu Jian's advisor Jia Xuanshuo (賈玄碩) suggested that Fu Jian claim the title the Prince of Qin and request Jin to grant him that title. Fu Jian was displeased, because he was ready to declare independence from Jin. He soon declared himself the "Heavenly King" (Tian Wang), formally breaking from Jin (and Later Zhao) and establishing Former Qin.

Билік

Бұрынғы Циннің билеушісі ретінде Фу Цзянь еңбекқор және үнемді билеуші болып көрінді, ол Кейінгі Чжао заңдарының көп бөлігін жойды және қабілетті адамдарды әкімшілігіне шақырды, бірақ сонымен қатар қатыгез және оңай ренжігіш те еді. Мысалы, 351 жылы ол Цзяның бастапқыда императорлық емес, әміршілік атақ сұрағанына ашуланып, Цзяны Цзинь генералы Сима Сюньмен сөз байласыпты деген жалған айыппен айыптады және Цзя мен оның ұлдарын өлімге кесті. 352 жылы Фу Цзянь өзін император деп жариялады. Ол бұрынғы Кейінгі Чжао генералдарын, кішігірім феодалдық иеліктерді басқарғандарды, сондай-ақ бұрынғы Ян және Цзинь күштерін өз жанына тартты. Үш мемлекет 351 жылы Кейінгі Чжаоның толықтай жойылғаннан кейін және 352 жылы Ран Миннің (бұрын Ши Мин деп аталған) бұрынғы Янға жеңіліп құлағаннан кейін шекараларын күшпен белгіледі. 353 жылы Фу Сюн және Фу Цин Цзиньнің номиналдық вассалы Бұрынғы Лянның шабуылын тойтарды. 354 жылы Цзинь генералы Хуан Вэнь бұрынғы Цинь күштерімен үйлестірілген күйде Бұрынғы Лянға қарсы ірі шабуыл жасады. Фу Цзянь барлық қолдағы күштерін жинап, оларды ұлы Фу Чан – Мұрагер ханзада, Фу Шенг – Хуайнань ханзадасы, Фу Шуо – Бейпин ханзадасы, сондай-ақ Фу Сюн мен Фу Цинге Хуанға қарсы тұруға дайын етіп тапсырды. Алайда Хуан Чанъаньға жақын жерге жетіп, жол бойындағы бұрынғы Циньнің барлық қарсылығын жеңді. Бірақ Хуан Чанъаньды қоршауға асықпады, ал Фу Цзянь Цзинь шабуылын күтіп, барлық бидайды жинап алғандықтан, Цзинь күштерінің азық-түлігі таусылып, 354 жылғы жазда кері шегінуге мәжбүр болды. Хуанға қарсы жеңіс Фу Цзянь үшін де қымбатқа түсті, өйткені оның мұрагер ханзадасы Фу Чан Хуанға қарсы жорыста жебеден жарақат алып, 354 жылғы қыста қайтыс болды. Фу Цзяньның әйелі, император Циан, кіші ұлы Фу Люды (苻柳) Цзинь ханзадасы етіп тағайындауды қалаған, бірақ Фу Цзянь Фу Шенгтің ханзада болу керектігін көрсететін болжамға сене келе, 355 жылы солай істеді, Фу Шенгтің зұлым және тез күйзеліске ұшырайтын мінезін ескермеді. 355 жылғы жазда Фу Цзянь ауыр сырқатқа шалдықты. Ауру кезінде оның туысы, Пиньчан ханзадасы Фу Цин, Фу Цзяньның қайтыс болғанын ойлап, Фу Шенгтің сарайына күтпеген шабуыл жасап, Фу Шенгті өлтіріп, императорлық билікті өз қолына алуды көздеді. Фу Цзянь ауруынан жазығып, күзетшілерге көрінді. Фу Циннің әскері Фу Цзяньды көргенде, сарбаздар қорқып, Фу Цинді тастап кетті. Фу Цзянь Фу Цинды өлімге кесті, бірақ басқа ешкімге тиіспеді. Ол бес күннен кейін қайтыс болып, жаңа империясын тұрақсыз ұлына қалдырды.

As the ruler of Former Qin, Fu Jian appeared to be a diligent and thrifty ruler, and he abolished many of the harsh Later Zhao laws and invited able people to join his administration, but he was also violent and easily offended. For example, later in 351, he became increasingly angry that Jia had initially only suggested that he claim a princely title and not an imperial title, and he falsely accused Jia of conspiring with Jin's general Sima Xun and put Jia and his sons to death. In 352, Fu Jian proclaimed himself Emperor. He continued to engage both former Later Zhao generals who controlled small fiefdoms and Former Yan and Jin forces, as the three states settled their borders by force in the aftermaths of Later Zhao's final destruction in 351 and the subsequent fall of Ran Min (formerly known as Shi Min) to Former Yan in 352. In 353, Fu Xiong and Fu Qing also repelled an attack by the nominal Jin vassal Former Liang. In 354, the Jin general Huan Wen launched a major attack on Former Qin, in coordination with Former Liang forces. Fu Jian gathered all of his available forces and put them in the hands of his sons Fu Chang (苻萇) the Crown Prince, Fu Sheng the Prince of Huainan, Fu Shuo the Prince of Beiping, along with Fu Xiong and Fu Qing, ready to resist Huan. Huan, however, was able to advance all the way to Chang'an's vicinity, defeating all Former Qin resistance on the way. However, Huan hesitated at making a final siege against Chang'an, and as Fu Jian, anticipating the Jin attack, had already harvested all of the wheat, Jin forces began to run out of food supplies and was forced to withdraw in late summer 354. The success against Huan came at a price, however, as Fu Jian's crown prince Fu Chang suffered an arrow wound in the campaign against Huan, and died in winter 354. Fu Jiàn's wife Empress Qiang wanted to create their youngest son Fu Liu (苻柳) the Prince of Jin crown prince, but Fu Jiàn, believing in a prophecy that appeared to indicate that he should create Fu Sheng crown prince, did so in 355—notwithstanding Fu Sheng's violent and capricious nature. In summer 355, Fu Jian grew ill. During his illness, his nephew Fu Qing the Prince of Pingchang, believing that Fu Jian had already died, made a surprise attack on Fu Sheng's palace, intending to kill Fu Sheng and take over as emperor. Fu Jian, in his illness, quickly emerged and showed himself to the guards; as soon as Fu Qing's army saw Fu Jian as well, the soldiers panicked and abandoned Fu Qing. Fu Jian executed Fu Qing but no one else. He died five days later, leaving his new empire in the hands of his unstable son.