Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Этникалық топ
Ethnic group
Сирияның күрд халқы – елдің ең ірі этникалық азшылығы болып табылады, және Сирия халқының шамамен 10%-ын, ал күрд халқының 5%-ын құрайды деп есептеледі. Сириялық күрдтердің көп бөлігі – түпнұсқа Түркия күрдтері, олар 20 ғасырдағы түрлі оқиғалар барысында шекараны кесіп өткен. Сирияда күрд халқының үш маңызды орналасқан жері бар: Жазираның солтүстік бөлігі, Кобани маңындағы Эвфрат аймағы және батыста Африн аймағы. Бұл аймақтардың барлығы Сирия-Түркия шекарасында орналасқан, сонымен қатар Алеппо мен Дамаск қалаларында да күрд қауымдастықтары бар. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Сирия үкіметін сириялық күрдтерді тұрақты түрде кемсітуде және мазалауда деп айыптайды. Көптеген күрдтер Батыс Күрдістан деп санайтын аймақ үшін саяси автономияны, Ирактағы Күрдістан өңірлік үкіметі сияқты, немесе тәуелсіз Күрдістан мемлекетінің құрамына кіруді көздейді. Сирия азаматтық соғысы аясында күрдтер Солтүстік және Шығыс Сирияның Автономдық Әкімшілігін құрды.
The Kurdish population of Syria is the country's largest ethnic minority, usually estimated at around 10% of the Syrian population and 5% of the Kurdish population. The majority of Syrian Kurds are originally Turkish Kurds who have crossed the border during different events in the 20th century. There are three major centers for the Kurdish population in Syrian, the northern part of the Jazira, the central Euphrates Region around Kobanî and in the west the area around Afrin. All of these are on the Syria Turkey border, and there are also substantial Kurdish communities in Aleppo and Damascus further south. Human rights organizations have accused the Syrian government of routinely discriminating and harassing Syrian Kurds. Many Kurds seek political autonomy for what they regard as Western Kurdistan, similar to the Kurdistan Regional Government in Iraq, or to be part of an independent state of Kurdistan. In the context of the Syrian Civil War, Kurds established the Autonomous Administration of North and East Syria.
Демография
Сириялық күрдтер негізінен Түркиямен шектес Сирияның солтүстігіндегі үш күрдтік аймақта тұрады. Көптеген күрдтер елдің ірі қалалары мен қалалық аймақтарында да өмір сүреді, мысалы, бұрын Хайй әл-Акрад (Күрд ауданы) деп аталған Дамасктегі Рұқн әл-Дин маңындағы және Алепподағы әл-Ашрафия мен Шейх Максуд аудандарында. Күрдтер – Сириядағы ең ірі этникалық азшылық, олар Сирия халқының 5-10 пайызын құрайды. Сириядағы күрд халқы көршілес елдердегі, мысалы Түркия, Иран және Ирактағы күрд халқымен салыстырғанда салыстырмалы түрде аз. Сириялық күрдтердің көпшілігі Курманжи тілінде сөйлейді, бұл Түркияда, Ирак пен Иранның солтүстік-шығысында қолданылатын күрд диалектісі. 20-ғасырдың басында Дамаскіде шамамен 12 000 күрд, Курд Даг аймағында белгісіз саны, Джарабулус аймағында 16 000 күрд, ал Жазира провинциясында да белгісіз саны күрдтер өмір сүрген, онда олар көпшілік құраған болуы мүмкін. 1918 жылы Нусайбинге теміржол мен жолдың салынғаннан кейін күрдтердің Сирияның тау етегіне және өзендер бойындағы жазықтарға оңтүстікке қарай көшіп келуі күшейді. 1920-жылдары Кемалистік Түркиядағы күрдтердің көтерілісі сәтсіз аяқталғаннан кейін, күрдтердің Сирияның Жазира провинциясына үлкен көшіп кетуі болды. Шамамен 25 000 күрд осы кезде Сирияға қашқан деп есептеледі. Француз географтары Феврет пен Гиберт 1953 жылы Жазираның 146 000 тұрғынының арасында 60 000-ы (41%) – егінші күрдтер, 50 000-ы (34%) – көшпелі арабтар, ал халықтың төрттен бір бөлігі христиандар екенін анықтады. Сириялық күрдтердің көпшілігі Түркиядан шыққан және 20-ғасырда сол елдегі күрдтерге жасалған қатал репрессиядан қашып көшіп келген. Бұл қоныстар Дамасктың күрд ауданы Хайй әл-Акрад (Күрд ауданы) және Касиун тауындағы Дамасктың солтүстік-шығысында орналасқан Сальхия аудандарына айналды.
Syrian Kurds live mainly in three Kurdish pockets in northern Syria adjacent to Turkey. Many Kurds also live in the large cities and metropolitan areas of the country, for example, in the neighborhood Rukn al Din in Damascus, which was formerly known as Hayy al Akrad (Kurdish Quarter), and the Aleppo neighborhoods of al Ashrafiya and Sheikh Maqsood. Kurds are the largest ethnic minority in Syria, and make up between 5 and 10 percent of the Syrian population. The Kurdish population in Syria is relatively small in comparison to the Kurdish populations in nearby countries, such as Turkey, Iran, and Iraq. The majority of Syrian Kurds speak Kurmanji, a Kurdish dialect spoken in Turkey and northeastern Iraq and Iran. It is estimated that at the beginning of the 20th century around 12,000 Kurds lived in Damascus; an unknown number of Kurds lived in the Kurd Dagh region; 16,000 Kurds lived in the Jarabulus region; and an unknown number lived in the Jazira province, where they were likely the majority. The extension of the railway and road to Nusaybin in 1918 intensified the immigration of Kurds southwards into the Syrian foothills and plains along rivers. In the 1920s after the failed Kurdish rebellions in Kemalist Turkey, there was a large migration of Kurds to Syria's Jazira province. It is estimated that 25,000 Kurds fled at this time to Syria. The French geographers Fevret and Gibert estimated that in 1953 out of the total 146,000 inhabitants of Jazira, agriculturalist Kurds made up 60,000 (41%), nomad Arabs 50,000 (34%), and a quarter of the population were Christians. most Syrian Kurds originate from Turkey and have immigrated during the 20th century to escape the harsh repression of the Kurds in that country. These settlements evolved into the Kurdish sections of Damascus of Hayy al Akrad (the Kurdish quarter) and the Salhiyya districts located in the north east of Damasacus on Mount Qasioun.
Севр келісім-шарты мен отарлау шекаралары
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жеңіске жеткен одақтас державалар мен жеңілген Осман империясы 1920 жылғы 10 тамызда Севр шартына қол қойды. Шартта белгіленгендей, Османдық Курдистан – Түркияның оңтүстік-шығысындағы және Ирактың солтүстігіндегі күрдтер қоныстанған аймақтар, жаңа Түрік Республикасы құрамында автономия алатын болды, сондай-ақ бір жыл ішінде толық тәуелсіздік алу мүмкіндігі қарастырылды. Түркиядағы кемалистердің жеңісі және Түркия Тәуелсіздік соғысы барысындағы аумақтық иемденулер 1923 жылғы 24 шілдеде қайта келісілген Лозанна шартына әкелді, онда болашақ күрд мемлекеті туралы ешқандай мәлімдеме жасалмады. Османдық Курдистанның көп бөлігі Түркияға, ал қалғаны Ұлыбританияның Ирак мандатына берілді. Түркиямен шекаралас орналасқан, күрдтер көпшілік құрайтын екі шағын аймақ (Африн және Айн әл-Араб) Алеппо мемлекетіне қосылды, бірақ друздар, алауиттер және христиандардың айырмасында, өз мемлекетін алмады.
Following World War I, the victorious Allied powers and the defeated Ottoman Empire signed the Treaty of Sèvres of 10 August 1920. The treaty stipulated that Ottoman Kurdistan, which included Kurdish inhabited areas in southeastern Turkey and northern Iraq to be given autonomy within the new Turkish Republic, with the choice for full independence within a year. The Kemalist victory in Turkey and subsequent territorial gains during the Turkish War of Independence led to the renegotiated Treaty of Lausanne of 24 July 1923, which made no mention of a future Kurdish state. The majority of Ottoman Kurdish territory was given to Turkey and the rest in British Mandate of Iraq. Two small pockets with Kurdish majority at the border with Turkey (Afrin and Ayn al Arab) were included in the State of Aleppo who, in contrast to the Druzes, the Alawites, and the Christians, did not receive their own state.
Түркиядан көшіп келу
Сирияға күрд тайпалары мен олардың отбасылары толқындармен 1920 жылдары Түркиядан келе бастады. Сирияның Джазира провинциясына күрдтердің көшіп келуі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дереу басталды. Соғыстан кейін жол желілерін салу және Нусайбинге теміржолдың созылуы Анатолия тауларынан Сирияның Джазирасына күрдтердің көшіп келуін күшейтті. Оларға Сирия азаматтығы берілді. Француздық ресми есептерде 1927 жылға дейін Джазирада ең көп дегенде 45 күрд ауылы болғаны көрсетілген. 1927 жылы қуатты күрд тайпасы Хаверганның басшысы Хаджо Аға 600-дан астам отбасымен Кубур-эль-Бидке (кейін әл-Кахтания деп аталды) келді. Және олардың саны 25 мыңға жетті.
Waves of Kurdish Tribes and their families arrived into Syria originally came from Turkey in the 1920s. Kurdish immigration waves to Syria's Jazira province started immediately after WWI. After the war, the construction of road networks and the railway extension to Nusaybin have intensified the Kurdish immigration from the Anatolian mountains to Syrian Jazirah. and granted them Syrian citizenship. The French official reports show the existence of at most 45 Kurdish villages in Jazira prior to 1927. In 1927, Hadjo Agha, the chief of the powerful Kurdish tribe Havergan, arrived with more than 600 families in Qubour el Bid (later renamed al Qahtaniyah). and 25,000.
Француз мандаты
Француз мандаты бойынша Сирияға жаңадан келген күрдтерге француз мандаты билігі азаматтық берді және олар көптеген құқықтарға ие болды, себебі француз мандаты билігі «бөліп билеу» стратегиясының бір бөлігі ретінде азшылықтардың автономиясын қолдады және күрдтер мен алауиттер, друздар сияқты басқа да азшылық топтарынан жергілікті қарулы күштеріне көптеп салды. 1936 жылы француз әскерлері Амуданы бомбалады. 1937 жылғы 13 тамызда жауап ретіндегі шабуылда Дамаск тарапына шыққан күрд тайпалары, күрд тайпасының басшысы Саид Аға әл-Дакури бастаған Даккури, Милан және Кики тайпаларының шамамен 500 адамы сол кезде басым түрінде христиандар тұрған Амуда қаласына шабуыл жасап, қаланы өртеп жіберді. Қала қиратылды, шамамен 300 отбасыны құрайтын христиан халқы Камишли және Хасака қалаларына қашып кетті.
Under the French Mandate of Syria, newly arriving Kurds were granted citizenship by French Mandate authorities and enjoyed considerable rights as the French Mandate authority encouraged minority autonomy as part of a divide and rule strategy and recruited heavily from the Kurds and other minority groups, such as Alawite and Druze, for its local armed forces. n 1936, the French forces bombarded Amuda. On 13 August 1937, in a revenge attack, Kurdish tribes sided with Damascus and about 500 men from the Dakkuri, Milan, and Kiki tribes led by the Kurdish tribal leader Sa'ed Agha al Dakkuri attacked the then predominantly Christian Amuda and burned the town. The town was destroyed and the Christian population, about 300 families, fled to the towns of Qamishli and Hasakah.
Күрдтер автономияны талап етеді
Курд автономиясын талап етудің алғашқы талаптары 1924 жылы француз өкілеттігі органдарынан күрдтер көпшілігіндегі барлық аймақтарға әкімшілік автономия беруді сұраған Курд Дагхтың күрд депутаты Нури Кандиден туды. Барази конфедерациясының күрд тайпалары да француз мандаты шегіндегі күрд аймақтары үшін автономия талап етті. Бірақ француздар сол кезде олардың өтініштерін қанағаттандырмады. 1931 жылдың желтоқсаны мен 1932 жылдың қаңтары аралығында жаңа сириялық конституция бойынша алғашқы сайлаулар өтті. Сайланған депутаттардың арасында Сириядағы үш түрлі күрд анклавынан келген Сириялық күрд ұлтшыл партиясы Xoybûn (Khoyboun) партиясының үш өкілі болды: Халил бей Ибн Ибрагим Паша (Джазира провинциясы), Мустафа бей Ибн Шахин (Жарабулус) және Хасан Ауни (Курд Даг). 1930 жылдардың ортасында Джазира провинциясында күрдтер мен христиандар арасында жаңа автономиялық қозғалыс пайда болды. Күрд көшбасшылары Хажо Аға, Кадур Бей және Халил Бей Ибрагим Паша болды. Хажо Аға – хеверкандардың күрд басшысы.
Early demands for a Kurdish autonomy came from the Kurdish deputy Nuri Kandy of Kurd Dagh, who asked the authorities of the French mandate to grant an administrative autonomy to all the areas with a Kurdish majority in 1924. Also the Kurdish tribes of the Barazi Confederation demanded autonomy for the Kurdish regions within the French Mandate. But their requests were not fulfilled by the French at the time. Between December 1931 and January 1932, the first elections under the new Syrian constitution were held. Among the deputies there were three members of the Syrian Kurdish nationalist Xoybûn (Khoyboun) party from the three different Kurdish enclaves in Syria: Khalil bey Ibn Ibrahim Pacha (Jazira province), Mustafa bey Ibn Shahin (Jarabulus) and Hassan Aouni (Kurd Dagh). In the mid 1930s, there arose a new autonomist movement in the Jazira province among Kurds and Christians. The Kurdish leaders Hajo Agha, Kaddur Bey, and Khalil Bey Ibrahim Pasha. Hajo Agha was the Kurdish chief of the Heverkan
Сирияның тәуелсіздігі
Ертедегі екі президент, Хусни Заим және сондай-ақ Адиб Аль Шишакли, күрд текті болған, бірақ олар өздерін күрдтер деп санамады және күрд тілінде сөйлемеді. Шишакли тіпті күрд мәдениетін тыйым салу саясатын бастады. KDPS-тің мақсаты күрд мәдени құқықтарын қолдау, экономикалық өркендеу және демократиялық өзгерістерді ілгерілету болды. Курд мәдени құқықтарын мойындау туралы талаптарынан кейін, Партия Біріккен Араб Республикасы тарапынан қуғынға ұшырады және күрд жарияланымдарына немесе музыкасына ие болу қамауға алуға жеткілікті себеп болды. KDPS Сирия мемлекеті тарапынан заңды түрде танылмады және әсіресе 1960 жылы болған жарылыстан кейін, ондағы бірнеше жетекшілері тұтқындалып, сепаратизммен айыпталды және түрмеге қамалды, жер асты ұйымы болып қала береді. 1961 жылы Сирия мен Египет арасындағы саяси одақтың сәтсіз аяқталуынан кейін, Жазирадағы шамамен 120 000 күрд (Сирия күрдтерінің 20%) сириялық жеке куәліктері болса да, Сирия азаматтығынан айырылды. Сириялық жеке куәліктері бар тұрғындарға оларды әкімшілікке тапсырып, жаңалау үшін беруді бұйырды. Дегенмен, көптеген күрдтер куәліктерін тапсырғаннан кейін ешнәрсе алмады. Көптегендері өздігінен "ажаниб" ("шетелдіктер") деп жіктеліп, санаққа қатыспағандары "мақтумин" ("тіркелмеген") деп жіктелді, бұл "ажаниб" статусынан да төмен болды; барлық жағдай бойынша, "Жазирада арабты сақтау!" және "Күрд қатеріне қарсы күресіңдер!" сияқты ұрандармен күрдтерге қарсы медиа кампаниясы басталды. Жазира аймағындағы бұл саясат Ирак Курдистанындағы Барзани көтерілісінің басталуымен және Сирияның күрдтер қоныстанған аймақтарында мұнай кен орындарының табылуымен бірге жүрді. 1963 жылдың маусым айында Сирия күрдтерге қарсы Ирак әскери науқанына қатысты, ұшақтар, бронетранспорттық құралдар және 6000 сарбаздан тұратын күш берді. Сирия әскері Ирак шекарасын кесіп өтіп, Барзанидің жауынгерлерін қуа отырып, күрд қаласы Захоға кірді.
Two early presidents, Husni Zaim and also Adib Al Shishakli, were of Kurdish origin, but they didn't identify as Kurds nor did they speak Kurdish. Shishakli even initiated the policy of prohibiting the Kurdish culture. The objectives of KDPS were promotion of Kurdish cultural rights, economic progress and democratic change. Following their demands for the recognition of the Kurdish cultural rights, the Party got suppressed by the United Arab Republic and the possession of Kurdish publications or music was enough to be sent to be detained. KDPS was never legally recognized by the Syrian state and remains an underground organization, especially after a crackdown in 1960 during which several of its leaders were arrested, charged with separatism and imprisoned. After the failure of Syrian political union with Egypt in 1961, As a result, around 120,000 Kurds in Jazira (20% of Syrian Kurds) were stripped of their Syrian citizenship even though they were in possession of Syrian identity cards. The inhabitants who had Syrian identity cards were told to hand them over to the administration for renewal. However, many of those Kurds who submitted their cards received nothing in return. Many were arbitrarily categorized as ajanib ('foreigners'), while others who did not participate in the census were categorized as maktumin ('unregistered'), an even lower status than the ajanib; for all intents and purposes, A media campaign was launched against the Kurds with slogans such as Save Arabism in Jazira! and Fight the Kurdish Menace!. These policies in the Jazira region coincided with the beginning of Barzani's uprising in Iraqi Kurdistan and discovery of oilfields in the Kurdish inhabited areas of Syria. In June 1963, Syria took part in the Iraqi military campaign against the Kurds by providing aircraft, armoured vehicles and a force of 6,000 soldiers. Syrian troops crossed the Iraqi border and moved into the Kurdish town of Zakho in pursuit of Barzani's fighters
Арабтар қоршауы
Сирияның 1970-ші жылдардағы саясаты арабтардың күрдтер көпшілік тұратын аймақтарға қоныстануына әкелді. 1965 жылы Сирия үкіметі Түркия шекарасындағы Джазира аймағында «Араб белдеуін» (Хизам Араби) құруға шешім қабылдады. Бұл белдеу Түркия-Сирия шекарасы бойында 10–15 шақырым енді, шығысында Ирак шекарасынан басталып, батысында Рас-әл-Айнға дейін созылды. «Араб белдеуі» жоспарын іске асыру 1973 жылы басталды, бедуин арабтары күрд аймақтарына әкелініп қоныстандырылды. Аймақтың топонимиясы, мысалы, ауыл атаулары арабтандырылды. Бастапқы жоспар бойынша 140 мың күрдті Аль-Раадқа жақын оңтүстік шөл даласына депортациялау көзделген. Күрд шаруалары жерлерінен айырылса да, көшіп кетуден және үйлерін тастаудан бас тартты. Осы күрд ауылдарының тұрғындарының арасында «шеттік» деп танылғандарға мүлікке ие болуға, құлап жатқан үйді жөндеуге немесе жаңа үй салуға рұқсат берілмеді. 1976 жылы Хафез әл-Асад Түркия шекарасындағы арабтандыру саясатын одан әрі жүзеге асыруды ресми түрде тоқтатты. Бірақ, демографиялық өзгерістер кері қайтарылмады.
Syrian policies in the 1970s led to Arabs resettling in majority Kurdish areas. In 1965, the Syrian government decided to create an Arab cordon (Hizam Arabi) in the Jazira region along the Turkish border. The cordon was along the Turkish Syrian border and 10–15 kilometers wide, stretched from the Iraqi border in the east to Ras Al Ain in the west. The implementation of the Arab cordon plan began in 1973 and Bedouin Arabs were brought in and resettled in Kurdish areas. The toponymy of the area such as village names were Arabized. According to the original plan, some 140,000 Kurds had to be deported to the southern desert near Al Raad. Although Kurdish farmers were dispossessed of their lands, they refused to move and give up their houses. Among these Kurdish villagers, those who were designated as alien were not allowed to own property, to repair a crumbling house or to build a new one. In 1976 the further implementation of the arabization policy along the Turkish border was officially dropped by Hafez al Assad. The achieved demographic changes were not reverted,
Нұрозға қарсы наразылық
1986 жылдың наурыз айында Дамасктың күрд бөлігінде бірнеше мың күрдтер күрд ұлттық киімін киіп, көктемгі Жаңаруз мерекесін тойлауға жиналды. Полиция оларға күрд киімін киюге тыйым салынғанын ескертті және көпшілікке оқ атты, нәтижесінде бір адам қаза тапты. Қамишлидегі оның жерлеу рәсіміне шамамен 40 мың күрд қатысты. Сонымен қатар, Афринде Жаңаруз демонстрациялары кезінде үш күрд қаза болды. Наразылықтардан кейін Сирия үкіметі Жаңаруз мерекесін тойлауға тыйым салып, сол күні аналарды құрметтейтін жаңа мереке белгіледі.
In March 1986, a few thousand Kurds wearing Kurdish costume gathered in the Kurdish part of Damascus to celebrate the spring festival of Newroz. Police warned them that Kurdish dress was prohibited and they fired on the crowd leaving one person dead. Around 40,000 Kurds took part in his funeral in Qamishli. Also in Afrin, three Kurds were killed during the Newroz demonstrations. After the protests, the Syrian government prohibited the Newroz festivities and established a new holiday on the same day, honoring the mothers.
Қамышлыдағы тәртіпсіздіктер
Қамышлыдағы футбол стадионында болған оқиғадан кейін, 12 наурыздан бастап бірнеше күнге созылған қақтығыстарда 65 адам қаза тауып, 160-тан астам адам жарақат алды. Күрд дереккөздері Сирия қауіпсіздік күштерінің жергілікті команданың күрд жанкүйерлері мен Дейр-әл-Зор қаласынан келген команданың араб жанкүйерлері арасындағы футбол матчында туындаған қақтығыстардан кейін азаматтарға қарсы тікелей оқтар қолданғанын мәлімдеді. Халықаралық баспасөз 12 наурызда тоғыз адамның қаза тапқанын хабарлады. Amnesty International ұйымының мәліметінше, тәртіпсіздіктерден кейін жүздеген адам, олардың көп бөлігі күрдтер, тұтқындалды. Тұтқындалған күрдтерге азаптаулар көрсетілгені және олармен дұрыс қаралмағаны туралы хабарлар тарады. Кейбір күрд студенттері бейбіт шерулерге қатысқандары үшін университеттерінен қуылды.
After an incident in a football stadium in Qamishli, 65 people were killed and more than 160 were injured in days of clashes starting from 12 March. Kurdish sources indicated that Syrian security forces used live ammunition against civilians after clashes broke out at a football match between Kurdish fans of the local team and Arab supporters of a visiting team from the city of Deir al Zor. The international press reported that nine people were killed on 12 March. According to Amnesty International hundreds of people, mostly Kurds, were arrested after the riots. Kurdish detainees were reportedly tortured and ill treated. Some Kurdish students were expelled from their universities, reportedly for participating in peaceful protests.
ҚНАС (Курднас) құрамасы
Сирияның Күрдстан ұлттық ассамблеясы 2006 жылғы наурыз айында АҚШ Сенатында және сол жылы Брюссельдегі Еуропалық парламентте өткен екі маңызды конференцияның нәтижесінде сириялық күрдтерді өкілдік ету мақсатымен құрылды. Сирияның Күрдстан ұлттық ассамблеясы (KNAS) Сирия үшін демократияны қолдайды және күрдтер мен басқа да сириялық азшылықтарға тең құқықтар беруді жақтасады. Олар Сирияны демократиялық жүйе мен құрылымы бар федералды мемлекетке, сондай-ақ федералды және провинциялық үкіметтерге айналдыруды көздейді.
The Kurdistan National Assembly of Syria was formed to represent Syrian Kurds based on two major conferences, one at the US Senate in March 2006 and the other at the EU parliament in Brussels in 2006. The Kurdistan National Assembly of Syria (KNAS) seeks democracy for Syria and supports granting equal rights to Kurds and other Syrian minorities. They seek to transform Syria into a federal state, with a democratic system and structure for the federal government and provincial governments.
Сириядағы азаматтық соғыс
Тунистегі және Мысырдағы революциялардан кейін 2011 жылдың 4 ақпаны Facebook арқылы белсенділер тарапынан Сирияда "Ашу күні" деп жарияланды. Наразылық акцияларына көп адам келмеді, бірақ олардың арасында елдің солтүстік-шығысындағы күрдтер де болды. 2011 жылдың 7 қазанында күрд көшбасшысы Машаал Таммоны бетперделі адамдар өз пәтерінде атып өлтірді, олардың үкіметтік агенттер екеніне көптеген адамдар сенді. Келесі күні Қамышлы қаласында Таммоның жерлеу процессиясы кезінде Сирия қауіпсіздік күштері 50 мыңнан астам аза тұрған халыққа оқ атып, бес адамды қаза қылды. Таммоның ұлы Фарес Таммоның айтуынша, "Әкемнің өлтірілуі – режимнің қабіріне қадалған шеге. Олар әкемді өлтіріп, үлкен қателік жасады". Осыдан кейін күрдтердің демонстрациялары Сирия көтерілісінің тұрақты бөлігіне айналды. 2012 жылдың маусым айында Сирияның Ұлттық кеңесі (СҰК), негізгі оппозициялық топ, өзінің жаңа басшысы ретінде этникалық күрд Абдулбасет Сиеданы тағайындады.
Following the Tunisian Revolution and the Egyptian Revolution, 4 February 2011 was declared a Day of Rage in Syria by activists through Facebook. Few turned out to protest, but among the few were Kurdish demonstrators in the northeast of the country. On 7 October 2011, Kurdish leader Mashaal Tammo was gunned down in his apartment by masked men widely believed to be government agents. During Tammo's funeral procession the next day in the town of Qamishli, Syrian security forces fired into a crowd of more than 50,000 mourners, killing five people. According to Tammo's son, Fares Tammo, "My father's assassination is the screw in the regime's coffin. They made a big mistake by killing my father." Since then, Kurdish demonstrations became a routine part of the Syrian uprising. In June 2012, the Syrian National Council (SNC), the main opposition group, announced Abdulbaset Sieda, an ethnic Kurd, as their new leader.
Күрдтердің көтерілісі
Сирияның күрдтер қоныстанған аймақтарындағы наразылықтар 2012 жылдың 12 шілдесінде Күрд демократиялық одақ партиясы (ПДС) мен Күрд ұлттық кеңесі (КҰК) арасындағы барлық күрдтер бақылауындағы аймақтарды басқару үшін Күрд Жоғарғы Комитетін құру туралы ынтымақтастық келісіміне қол қойылғаннан кейін қарулы қақтығысқа ұласты. Күрд Жоғарғы Комитетінің басшылығымен Сириядағы күрдтер қоныстанған аймақтарды бақылау үшін Халықты қорғау жасақтары (YPG) құрылды. 19 шілдеде YPG Кобани қаласын басып алды, ал ертесі күні Амуда және Афринді басып алды. КҰК және ПДС кейіннен басып алынған қалаларды басқару үшін бірлескен басшылық кеңесін құрды. Күрдтер қоныстанған Африн кантоны 2018 жылдың басында Африндегі түрік әскери операциясынан бері Түркия Қарулы күштері мен түрік қолдауындағы Сириялық еркін армия тарапынан басылып алынды. Түрік араласуы салдарынан 150 000 мен 200 000-ға жуық адам қоныс аударды. 2019 жылдың 9 қазанында Түркия жоспарланған басып алу операциясы – "Бейбітшілік бұлағы" операциясы үшін Сирияның күрдтер бақылауындағы аймақтарын бомбалауды бастады.
Protests in the Kurdish inhabited areas of Syria evolved into armed clashes after the opposition Kurdish Democratic Union Party (PYD) and Kurdish National Council (KNC) signed a cooperation agreement on 12 July 2012 that created the Kurdish Supreme Committee as the governing body of all Kurdish controlled areas. Under the administration of the Kurdish Supreme Committee, the People's Protection Units (YPG) were created to control the Kurdish inhabited areas in Syria. On 19 July, the YPG captured the city of Kobanê, and the next day captured Amuda and Afrin. The KNC and PYD afterwards formed a joint leadership council to run the captured cities. Kurdish inhabited Afrin Canton has been occupied by the Turkish Armed Forces and Turkish backed Free Syrian Army since the Turkish military operation in Afrin in early 2018. Between 150,000 and 200,000 people were displaced due to the Turkish intervention. On 9 October 2019, Turkey started bombarding Kurdish controlled regions of Syria for a planned invasion called Operation Peace Spring.
Сирия үкіметі тарапынан қатаң жазалану
Халықаралық және күрдтік адам құқықтары ұйымдары Сирия үкіметін күрд азшылығына қатысты кемсітушілік жасауда айыптады. Amnesty International күрдтік адам құқықтары белсенділеріне қатысты зорлық-зомбылық көрсетіліп, қуғынға түсіріліп жатқанын да хабарлады.
International and Kurdish human rights organizations have accused the Syrian government of discriminating against the Kurdish minority. Amnesty International also reported that Kurdish human rights activists are mistreated and persecuted.
Тіл
Күрд тілі - Сирияда араб тілінен кейін екінші ең көп қолданылатын тіл. Күрдтер көбінесе күрд тілінде сөйлейді, егер барлық адамдар оны түсінбесе. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, Сириядағы күрдтерге күрд тілін ресми түрде қолдануға, балаларды күрд аттарымен тіркеуге, араб аттары жоқ кәсіпорындар ашуға, жеке күрд мектептерін салуға және күрд тілінде жазылған кітаптар мен басқа материалдарды басып шығаруға рұқсат етілмейді. 1988 жылы тойларда немесе мерекелерде араб тілінен басқа тілдерде ән айтуға тыйым салынған. Сондай-ақ, кейбір аймақтарда күрд тілінде сөйлеп, өздерін күрдтер деп атайтын "навар" (цығандар) халықтары да бар.
The Kurdish language is the second most spoken language in Syria, after Arabic. The Kurds often speak the Kurdish language in public, unless all those present do not. According to the Human Rights Watch, Kurds in Syria are not allowed to officially use the Kurdish language, are not allowed to register children with Kurdish names, are prohibited to start businesses that do not have Arabic names, are not permitted to build Kurdish private schools and are prohibited from publishing books and other materials written in Kurdish. In 1988 it was prohibited also to sing in non arabic language at weddings or festivities. There are also some "nawar people" (gypsies) who speak Kurdish and call themselves Kurds in some regions.
768-ші Жарлық
2000 жылғы 768-ші қаулы күрд тіліндегі кассеталар мен бейнежазбаларды сатуға тыйым салды. Сондай-ақ, қаулы күрд тіліне қатысты бұрынғы шектеулерді күшейтуге ынталандырды.
The decree 768 of the year 2000, prohibited shops to sell cassettes or videos in Kurdish language. The decree also encouraged to implement older restrictions of the Kurdish language.
Азаматтық
1962 жылы Сирияның күрд халқының 20 пайызы Сирия азаматтығынан айырылды, бұл өте даулы санақ адам құқықтары жөніндегі ұйымдардың алаңдаушылығын тудырды. Сирия үкіметінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл шараның себебі 1945 жылы әл-Хасака облысына күрдтердің кіріп келгені болды. Сирия үкіметі күрдтердің көрші елдерден, әсіресе Түркиядан заңсыз түрде Сирия шекарасын кесіп өткенін айтады. Үкімет бұл күрдтердің Амуда және Камышлы сияқты қалаларда біртіндеп қоныстанғанын, кейбір қалаларда көпшілікті құрағанға дейін жеткенін мәлімдейді. Сондай-ақ, үкімет көптеген күрдтердің Сирия азаматтық тізілімдеріне заңсыз тіркелуге қабілетті болғанын жеткізеді. Үкімет күрдтердің, әсіресе жер реформасы заңы қабылданғаннан кейін, жерді қайта бөлуден пайда алу мақсатында қоныстанып, мүлікке ие болуды көздегенін болжайды. Заңсыз көші-қонның күш алғаны туралы үкімет мәлімдемелеріне байланысты, Сирия үкіметі 1962 жылдың 5 қазанында облыста жалпы санақ жүргізуге шешім қабылдады, оның жалғыз мақсаты тізімдерді тазарту және заңсыз келгендерді жою еді. Нәтижесінде, Сирия азаматтарының расталған тізімдері жаңа азаматтық тізімдерге енгізілді. Қалған 100 000-ға жуық күрдтер арнайы тізімдерде шетелдіктер (немесе "ажаниб") ретінде тіркелді. Көптеген басқалары санаққа қатысудан бас тартты немесе басқа да себептерге байланысты қатыса алмады; олар "мақтумеен" деп аталады, яғни "тіркелмегендер". Халықаралық босқындар ұйымының мәліметінше, Сирияда 300 мыңға жуық күрд азаматтығы жоқ адам бар, бірақ күрдтер бұл санды даулап, шамамен 500 мыңға жуық деп есептейді. Тәуелсіз есептер Сирияда кем дегенде 300 мың азаматтығы жоқ күрд тұратынын растайды. Алайда, соңғы тәуелсіз баяндамада бұл жарлықтан кейін ұлттық жеке куәлік алған азаматтығы жоқ күрдтердің саны 6 мыңнан аспайтыны көрсетілді, қалған 300 мың азаматтығы жоқ күрд Сирияда белгісіз жағдайда қалды.
In 1962, 20 percent of Syria's Kurdish population were stripped of their Syrian citizenship following a very highly controversial census raising concerns among human rights groups. According to the Syrian government, the reason for this enactment was due to groups of Kurds infiltrating the Al Hasakah Governorate in 1945. The Syrian government claims that the Kurds came from neighboring countries, especially Turkey, and crossed the Syrian border illegally. The government claims that these Kurds settled down, gradually, in the region in cities like Amuda and Qamishli until they accounted for the majority in some of these cities. The government also claims that many Kurds were capable of registering themselves illegally in the Syrian civil registers. The government further speculated that Kurds intended to settle down and acquire property, especially after the issue of the agricultural reform law, to benefit from land redistribution. As a result of government claims of an increase in illegal immigration, the Syrian government decided to conduct a general census on 5 October 1962 in the governorate with claims that its sole purpose was to purify registers and eliminate the alien infiltrators. As a result, the verified registrations of the citizens of Syria were included in the new civil registers. The remaining, which included 100,000 Kurds, were registered as foreigners (or "ajanib") in special registers. Many others did not participate in the census through choice or other circumstances; they are known as "maktoumeen", meaning "unrecorded". According to Refugees International, there are about 300,000 Kurdish non citizens in Syria; however, Kurds dispute this number and estimate about 500,000. An independent report has confirmed that there are at least 300,000 non citizen Kurds living in Syria. However, a recent independent report has suggested that the actual number of non citizens Kurds who obtained their national ID cards following the decree does not exceed 6,000, leaving the remainder of 300,000 non citizens Kurds living in Syria in a state of uncertainty.
Әншілер
Циван Хако (1957 жылы туған), күрд әншісі.
Ciwan Haco (born 1957), Kurdish singer.
Авторлары
Cigerxwîn (1903–1984), ықпалды күрд жазушысы және ақыны. Осман Сабри (1905–1993), күрд ақыны, жазушы және журналист. Хайтам Хусейн (1978 жылы туған), романист және журналист. Салим Баракат (1951 жылы туған), романист және ақын.
Cigerxwîn (1903–1984), influential Kurdish writer and poet. Osman Sabri (1905–1993), Kurdish poet, writer and journalist. Haitham Hussein (born 1978), Novelists and Journalist. Salim Barakat (born 1951), Novelist and poet.
Ғылымтанушылар
Ахмет Куфтаро (1915–2004), Бас мүфти (1964–2004), елдегі ең жоғары сүнни діни басшысы. Мохамед Саид Рамазан Аль Бути (1929–2013), ықпалды ислам ғалымы. Мұхаммед Күрд Әли (1876–1953), тарихшы және әдеби сыншы.
Ahmed Kuftaro (1915–2004), Grand Mufti (1964–2004), the highest Sunni authority in the country. Mohamed Said Ramadan Al Bouti (1929–2013), influential Islamic scholar. Muhammad Kurd Ali (1876–1953), historian and literary critic.
Актерлер
Мұна Уассеф (1942 жылы туған), актриса. Халед Таджа (1939–2012), актер. Карессе Башар (1976 жылы туған), күрд тегіндегі актриса.
Muna Wassef (born 1942), actress. Khaled Taja (1939–2012), actor. Caresse Bashar (born 1976), actress of Kurdish origin.
Спорт
Жуан Хессо (1982 жылы туған), сириялық футболшы. Кава Хессо (1984 жылы туған), сириялық футболшы. Хайтам Каджо (1976–2002), сириялық футболшы. Мұхаммед Альбичо (1985 жылы туған), сириялық футболшы. Ахмад Әл Салих (1989 жылы туған), сириялық футболшы.
Jwan Hesso (born 1982), Syrian footballer. Kawa Hesso (born 1984), Syrian footballer. Haytham Kajjo (1976–2002), Syrian footballer. Muhammad Albicho (born 1985), Syrian footballer. Ahmad Al Salih (born 1989), Syrian footballer.