Кіріспе

Күштік жаттығудың түрі Комплекстік жаттығу, сондай-ақ контрасттық жаттығу немесе белсендіруден кейінгі потенциялау жаттығуы деп те аталады, бұл жарылыс күшін арттыруға бағытталған жаттығу жүйесінде күштік жаттығу мен плиометрияны біріктіруді қамтиды. Джейс Дервиннің сөзінше: күштік және плиометриялық жаттығулар жеке-жеке спорттық көрсеткіштерді жақсартудың тиімді тәсілдері болып табылады, бірақ күштік спортшыларға арналған нағыз бағдарлама екі саланың да біріктірілуін қажет етеді. 2000 жылы NSCA журналындағы «Күш және кондициялау зерттеулері» журналында үш түрлі жаттығу протоколы зерттелді: күштік жаттығу, плиометриялық жаттығу және олардың комбинациясы. Бірлескен әдістерді қолданған топ күш пен қуаттың едәуір артуын көрсетті. Комплекстік жаттығу күштік жаттығуды орындауға, көбінесе қарсылыққа негізделгенге, содан кейін плиометриялық жаттығуды жүргізуге негізделген. Күштік және плиометриялық жаттығулар әдетте биомеханикалық тұрғыдан ұқсас, яғни олар ұқсас қозғалыс аймақтарынан өтеді. Мысалы, артқы тізе бүгіп отырудан кейін қорапқа секіру; немесе кеудеге түсетін жаттығудан кейін секіріп қол соғу. Мұндай комбинация жұп немесе контрасттық жұп деп аталады. Қарсылыққа негізделген жаттығу көбінесе спортшының максималды көтеру күшінің 75-90% құрайды. Плиометриялық бөлім жарылыс күшімен орындалуы керек. Көбінесе топтар қолданылады. Күштік жаттығу мен плиометриялық жаттығу арасында 3-12 минуттық демалыс беріледі; ең тиімді ұзақтығы туралы пікірлер әртүрлі. Бұлшықеттер күштік жаттығу арқылы қарқынды түрде белсендірілгендіктен, бұлшықеттерде күш қолдану потенциалы қалыпты жағдайдан артық болады. Бұл күш қолданудың қосымша потенциалы белсендіруден кейінгі потенция (PAP) деп аталады. Бұл комплекстік жаттығудың негізгі принципі болып табылады. Күштік жаттығу арқылы туындаған күш қолдану потенциалын спортшы плиометриялық жаттығуларда өз қуатын плиометриялық жаттығулармен ғана мүмкін болатын деңгейден жоғары көтеру үшін пайдаланады. Осылайша плиометриялық жаттығуды күштірек орындауға болады. Мысалы, спортшы 90% максималды көтерумен артқы тізе бүгіп отырып, 3-12 минут демалып, содан кейін секіргенде, тек секіргендегіден гөрі жоғары секіруі мүмкін. Демалыс кезеңінің ұзақтығы спортшының күштік жаттығудан кейін қалпына келуіне жеткілікті уақыт беру үшін, сонымен бірге плиометриялық жаттығуда бұлшықет белсенділігінің жоғары деңгейін пайдалануға мүмкіндік беру үшін таңдалады.

Күштің жылдамдығы

Плиометрияны күш жаттығуларымен үйлестіру күштің жылдамдығын арттыруға, яғни қозғалыс кезінде күштің қаншалықты жылдам қолданылатынына қосымша пайда әкеледі.

Күрделі оқытудың түрлері

Күрделі жаттығудың көптеген нұсқалары бар. Көбінесе, жаттығулардың жиынтығы бірінші жаттығуда – қарсылыққа немесе изометриялық жаттығуға – жоғары деңгейдегі жүйкелік белсенділік пен бұлшық талшықтарын жұмылдыру үшін құрылады, одан кейін екінші жаттығу айтарлықтай жоғары жылдамдықпен орындалады. Екінші жаттығу көбінесе плюометриялық немесе баллистикалық болып жіктеледі. Ол бірінші жаттығудан алынған PAP эффектін пайдалануға, сонымен қатар жүйкелік белсенділікті және бұлшық талшықтарын жұмылдыруды одан әрі күшейтуге бағытталған. Осының нәтижесінде, спортшының қуатты қозғалу мүмкіндігі артады.

Жауынгерлік жеңіл атлетика

Күрделі жаттығуларды боксшылар мен жекпе-жекшілер сияқты жауынгер спортшылар өнімділігін арттыру үшін қолдана алады. Мысалы, боксшылар өздерінің соққы күштерін ұлғайту үшін күрделі жаттығулар қолдануы мүмкін. Бұл жаттығудың плюометриялық бөлігі соққыға қатысты белгілі бір спорттық өзгерістерді қамтуы мүмкін. Мысалы, боксшы соққыларына қарсылық қою үшін кабельді механизмді пайдаланады, 30-240 секунд аралығында демалады, содан кейін соққы қапқа ешқандай қарсылықсыз жарылыс күшімен соққы жаттығуларын орындайды.

Ауырлық көтеру

Күрделі жаттығудың бір түрін ауыр атлетикада қолдануға болады; бұл сондай-ақ контрастты жүктеме деп аталады. Ауыр салмақ көтерілгеннен кейін жеңіл салмақ көтеріледі; екі топтама да жарылыс сипатта орындалуы керек. Ауыр топтамадағы жүйке жүйесінің күшеюі және бұлшық ет талшықтарының жұмылдырылуы жеңіл топтаманы күштірек және жарылыспен орындауға мүмкіндік береді. Ауыр атлетика пост-активациялық потенцияцияның әсерін тиімді түрде көрсетуге болады. Мысалы, егер адам жеңіл салмақты көтеріп, содан кейін ауыр салмақты көтеріп, одан кейін тағы жеңіл салмақты көтерсе, жеңіл салмақты көтеру алғашқыға қарағанда оңайырақ болады және екінші рет көтерілгенде оңай сезіледі. Өйткені ауыр салмақ көтерілген кезде жүйке жүйесінің күшті активтенуі және бұлшық ет талшықтарының жұмылдырылуы адамға күштірек қозғалыстар жасауға мүмкіндік береді, сондықтан салмақ салыстырмалы түрде жеңілдейді. Тағы бір қарсылыққа негізделген түсіндірме ауыр чемодан, жеңіл чемодан мысалын келтіреді, яғни ауыр чемоданды көтергеннен кейін адам сол өлшемдегі, бірақ ішінде не бар екені белгісіз жеңіл чемоданды көтереді; адам ауыр чемоданды көтергендіктен, оның күш қолдану деңгейі жеңіл чемоданды көтеру үшін қажетті деңгейден әлдеқайда жоғары болады және ол еденнен тік көтеріледі.

Тау-кенге көтерілу

Тау шағылыстың күшін жылдам қолдану қабілетін дамыту үшін альпинистер күрделі жаттығуларды қолдана алады, бұл динамикалық қозғалыстарға немесе тұғырларды міцтеуге қатысты болуы мүмкін. Альпинистерге арналған күрделі жаттығу бағдарламасы өте мамандыққа бағытталған болуы мүмкін. Әдетте, бірінші қарсылық жаттығуы изометриялық жаттығуға немесе тұруға алмастырылады, бірақ міндетті емес, одан кейін динамикалық күш жаттығуы орындалады. Мысалы, салмақпен ілініп тұрудан кейін кампус тақтасында екі рет секіру. Бұл спорттық мамандыққа қатысты нұсқа болғанымен, негізгі мақсаты басқа күрделі жаттығулар сияқты: күш қолдану қабілетін жақсарту үшін жүйке жүйесін барынша белсендіру және жылдам жиырылатын бұлшық ет талшықтарын көбірек жұмылдыру.