Кіріспе

жоқ Ежелгі Грекия мен Римде пайда болғандықтан, ағылшын риторикалық теориясы грек және латын сөздерін мамандық терминдері ретінде жиі қолданады. Осы бетте жиі қолданылатын риторикалық терминдер әліпбилік тәртіппен түсіндірілген. Мұндағы қысқаша анықтамалар жан-жақты талқылаудың орнына жылдам анықтама беру үшін жасалған. Толық ақпарат алу үшін терминдерге басыңыз.

А

Accumulatio – бұрын айтылған ойларды немесе тұжырымдарды шамадан тыс мақтау немесе айыптау арқылы баса көрсету немесе қорытындылау. Actio – Цицеронның риторикалық канондары тізіміндегі #5 канон; дәстүрлі түрде ауызша риторикамен байланысты, сөйлеудің қалай берілуіне қатысты (дауыс ырғағы және сөзсіз ишаралар сияқты). Ad hominem – дәлелдің мәніне емес, оны келтірген адамның мінез-құлқына, ниетіне немесе басқа да қасиеттеріне шабуыл жасау арқылы дәлелді жоққа шығару. Adianoeta – екі мағынаны білдіретін тіркес: біреуі анық, екіншісі – тұңғыш, шеберлікпен жасырылған (әдетте екіұштылық деп аталады). Alliteration – бір әріптен басталатын екі немесе одан көп сөздің тізбегін қолдану. Amphiboly – мағынасы анық емес құрылысынан туындап, бірнеше түрлі жолмен түсіндірілуі мүмкін сөйлем. Amplification – ойды немесе мәлімдемені риторикалық әсерді күшейту, маңыздылығын арттыру немесе ойды немесе жағдайды барынша пайдалану үшін кеңейту әрекеті және амалдары. Anacoenosis – спикер өзінің аудиториясынан немесе қарсыластарынан пікірлерін немесе сұраққа жауабын сұрайды. Anadiplosis – келесі сөйлемді бастау үшін алдыңғы сөйлемнің соңғы сөзін қайталау. Analogy – бір мәселені түсіндіру үшін ұқсас немесе параллель жағдайды немесе мысалды қолдану. Anaphora – бір сөзден немесе сөздер тобынан басталатын сөйлемдер тізбегі. Anastrophe – сөздердің табиғи ретін өзгерту. Anecdote – қызықты немесе әдемі оқиғаны қысқаша баяндау. Antanaclasis – бір сөзді әр түрлі мағынада қайталап қолдану арқылы жасалған сөз ойыны. Anticlimax – жоғары деңгейден кенеттен қарапайым немесе жаман нәрсеге түсу. Antimetabole – екі сөзді немесе қысқа тіркесті кері ретпен қайталау арқылы қарама-қарсылықты көрсету. Бұл – хиазмның ерекше түрі. Antinomy – бір мәселе бойынша логикалық тұжырымға келгенде бір-біріне қайшы келетін екі идея. Antistrophe – сөздер тізбегінде соңғы сөзді қайталау, мысалы (Rhetorica ad Herennium), «Мемлекетімізден келісім кеткеннен бері, бостандық, адалдық, достық, жалпы игілік те жоғалды». Сондай-ақ қараңыз: epiphora. Antithesis – қарама-қарсы идеяларды теңдестірілген немесе параллель сөздер, тіркестер немесе грамматикалық құрылымдарда қолдану; диалектикалық процестің екінші кезеңі. Antonomasia – есімнің орнына сипаттаманы қолдану. Apophasis – бір нәрсені айтпаймын деп көрсету арқылы оны жасырын түрде растау; paralipsis ретінде, бір нәрсені атамаймын деп айту; occupatio-ның қарама-қарсысы. Aporia – риторикалық мақсатта жасалған, көбінесе жалған күмәнділік декларациясы. Aposiopesis – сөйлемнің ортасында кенеттен тоқтау; спикердің ойын аяқтағысы келмеуін немесе аяқтай алмауын білдіру үшін қолданылады. Apostrophe – ойдан шығарылған тұлғаға немесе нәрсеге тікелей үндеу. Arete – ізгілік, мінездің қадір-қасиеті, «табиғи көшбасшыға» тән қасиеттер, ethos-тың құрамдас бөлігі. Argument – қорытындыны қолдау үшін келтірілген себептермен сипатталатын сөйлем. Argumentum ad baculum – күш-қуатқа сүйене отырып мәселені шешу. Ars dictaminis – хат жазу өнері, орта ғасырлық риторикалық дәуірде енгізіліп, оқытылды. Assonance – бір дауысты дыбысты қайталайтын сөздер. Asyndeton – қалыпты жағдайда қолданылатын байланыс сөздерін әдейі қалдыру. Audience – нақты, қиял, шақырылған немесе елемеген аудитория, құрастыру мен риториканың қиылысындағы маңызды ұғым. Aureation – дикцияны «көтеру» үшін латын және көп буынды сөздерді қолдану. Auxesis – сөздерді немесе тіркестерді белгілі бір ретпен орналастыру. Axioms – ғылыми ойлаудың басталатын нүктесі; күмән тудырмайтын принциптер.

Б

Барбаризм – тілдегі стандартты емес сөз, тіркес немесе айтылу, әсіресе морфологиялық қателік ретінде қарастырылатын нәрсе. Батос – эмоцияға шақыру, бірақ қателікпен күлкі немесе қысым тудыратын құбылыс. Әдеби шығармалар – эстетикалық тұрғыдан сапалы деп есептелетін жазба жұмыстар, себебі олар сезімдерге әсер етеді. Ықшамдық – қысқа, нақты айту. Дәлелдеу жүгі – пікірді қорғайтын тарапқа дәлелдеуді міндеттейтін аргумент теориясы. Сән сөз – әсер қалдыруға немесе қазіргі кезде танымал болғандықтан қолданылатын сөз немесе тіркес.

С

Canon – белгілі бір саладағы маңызды әдеби шығармаларды талқылауға жиі қолданылатын термин, Цицерон риторикалық құрастыру процесінің бес маңызды бөлігін сипаттау үшін пайдаланған. Captatio benevolentiae – хат немесе пікірсайыс сияқты, алушының немесе тыңдаушының ізгі ниетін қамтамасыз етуге бағытталған әдеби немесе ауызша тәсіл. Catachresis – дұрыс сөздің орнына ұқсас сөзді қате пайдалану арқылы күтпеген метафора жасау; мысалы (Rhetorica ad Herennium), "Адамның күші қысқа" немесе "адамның ұзын даналығы". Charisma – сөйлеушінің сөздерін күшті етуге мүмкіндік беретін қасиет. Chiasmus – екі құрылымдық жағынан параллель синтаксистік тіркестердің қарама-қарсы қойылуынан тұратын сөздік фигура, яғни екінші тіркес біріншісінен кері ретпен орналасқан. Chreia – белгілі бір тұлғаға қатысты әңгіме (іс, айтылған сөз, жағдай). Circumlocution – бірнеше сөзбен айтылатынды аз сөзбен айту. Classicism – классикалық ежелгі тілдер мен мәтіндерге қызығушылықтың қайта жандануы. Climax – сөздердің немесе тақырыптардың күшейе түсу ретімен орналасуы, мысалы, жақсы, жақсырақ, ең жақсы. Colon – грамматикалық тұрғыдан толық, бірақ логикалық тұрғыдан толық емес сөйлемнен тұратын риторикалық фигура. Colloquialism – ресми немесе әдеби емес, әдетте күнделікті немесе таныс әңгімелерде қолданылатын сөз немесе тіркес. Common topics – риторикалық жағдайларда пайдалы аргументтер мен тәсілдер. Consubstantiality – мәннің ортақтығы. Contingency – мәселені толыққанды шешуге мүмкіндік бермейтін жағдайлар. Context – мәселені талқылау кезінде ескерілуі тиіс жағдайлар.

D

Деконструкция – коммуникациялық артефактілерді олардың мағынасы мен байланысты болжамдарын зерделей отырып, олардың құрылымы артындағы әлеуметтік және жүйелік мәнді анықтау мақсатымен талдау. Декорум – стильдің тақырыпқа сай келуі, көбінесе жоғары стильге, орта стильге және төмен стильге бөлінеді. Дедукция – жалпы гипотезадан сол гипотезаға қатысты нақты бір нәрсені шығару. Делектаре – қуанту; Цицерон бұл оратордың үш міндетінің бірі деп қараған. Диалектика – Аристотель және Петрус Рамус сияқтылар әртүрлі анықтаған термин; әдетте, бұл бір тақырып бойынша келісімге жету үшін сөздік қарым-қатынасты пайдалануды білдіреді. Диспозиция – идеялардың құрылымын және тізбегін жоспарлау кезеңі; көбінесе құрылым делінеді, Цицеронның бес риторикалық қағидасының екіншісі. Диссои логои – қайшылықты аргументтер. Docere – үйрету; Цицерон бұл оратордың үш міндетінің бірі деп қараған. Докса – жалпы сенім немесе кең таралған пікір, әдетте эпистемамен («білім») қарама-қарсы қойылады. Драматизм – Кеннет Берк жасаған теория, оған сәйкес әлем – барлық адамдар актерлер болатын сахна; драмалық пентада бес ұғымды қамтиды: әрекет, оқиға орны, агент, әрекет ету және мақсат. Дисфемизм – шындығында зиянсыз немесе күйіссіз нәрсеге жағымсыз коннотациясы бар термин.

Е

Экфонезис – бір сөзден немесе қысқа сөз тіркесінен тұратын, леп белгісімен аяқталатын сөйлем. Элокуенция – тыңдаушыларды ынандыру үшін еркін, әсем, убедительный және күшті сөйлеу қабілеті. Эллипсис – сөз тіркесін жандырақ немесе күшті ету үшін қосымша сөздерді түсіріп қалдыру. Элокуцио – мәтіннің дұрыс грамматикасы мен сөздік қорын пайдалану арқылы мәтін мазмұнын жетілдіру кезеңі. Эналаге – көркемдік мақсатта грамматикалық формаларды өзгерту. Энтиме – ритор мен аудитория арасындағы ортақ түсініктерге негізделген аргумент түрі. (Мысал: 1-шаруа: Боб – адам. Сондықтан, 3-шаруа: Боб өлді. Көрсетілмеген 2-шаруа: Адамдар өлді деген болжам бар). Аристотельдік риторикада энтиме «риторикалық силлогизм» деп аталады: ол силлогизмнің пішімін қайталайды, бірақ фактіге емес, пікірге негізделген. Эпаналепсис – сөйлемнің басында да, соңында да бір сөз немесе сөз тіркесі қайталанатын сөздік тәсіл. Эпидеиктикалық – салтанатты риторика, мысалы, жерлеу немесе жеңіс сөйлемінде кездесетін. Эпистемология – адамдардың білімді қалай алатынын зерттейтін философиялық саладағы зерттеу. Эпистрофа – бір сөзбен немесе сөздер тобымен аяқталатын сөйлемдер, тіркестер немесе сөздердің тізбегі. Эпитет – адамның, орынның немесе нәрсенің атын сипаттап, анықтау үшін қолданылатын термин. Эпизеуксис – бір сөзді қайталап, идеяны баса көрсету. Эристикалық – шындыққа қарамастан, дауды жеңу мақсатымен жүргізілетін әңгіме. Эротема – жауап күтпейтін риторикалық сұрақ. Этос – спикердің/автордың сенімділігіне негізделген аудиторияға жасалған риторикалық үндеу. Этопея – басқа адамның сезімдерін және ойларын жақсы жеткізу үшін өзіңді сол адамның орнына қою. Еулогия – әсіресе, жақында қайтыс болған немесе зейнеткерлікке шыққан адамды мақтап айтылатын сөз немесе жазылған мәтін. Эвфемизм – жағымсыз немесе ұятты нәрсені жұмсақ, әдепті немесе айналдырып айту. Мысалы, әйелдер гигиеналық тауарларының жарнамасында көрсетілген сұйықтықтар көбінесе қызыл емес, көк түсті болады. Exemplum – шын немесе ойдан шығарылған мысал келтіру. Экзордиум – сөйлеудің кіріспе бөлігі.

F

Аңыз – қысқа аллегориялық әңгіме. Facilitas – кез келген жағдайға сәйкес тиімді ауызша немесе жазбаша тілді импровизациялау қабілеті. Феминистік риторика – феминизм және оның әлеуметтік құрылымдарды сынауымен айналысатын риторикалық теория. Этимологиялық фигура – этимологиялық жағынан байланысты екі терминнің қайталануы. Сот риторикасы – сот залында сөйлеу өнері.

G

Глоссофобия – көпшілік алдында сөйлеуден қорқу, психиатриялық емес жағдайларда сөйлеуге қатысты алаңдаушылық деп жиі аталады. Grand style – көркем тілді пайдалануымен және эмоцияларды ояту қабілетімен ерекшеленетін риторика стилі.

H

Хендиадис – бір күрделі идеяны білдіру үшін ғана жалғау арқылы байланыстырылған екі есімдік қолдану. Герменевтика – әдетте діни немесе әдеби мәтіндерді түсіндірудің теориялық негіздері. Гетероглоссия – бір әдеби туынды немесе контекстте әртүрлі дауыстардың немесе стильдердің қолданылуы. Гомеотелеутон – өлең жолында немесе сөйлемде жанындағы немесе параллель сөздердің ұқсас аяқталған дыбысталуы; авторлар көбінесе оны музыкалық әсер тудыру үшін немесе сөздерге ырғақ беру үшін пайдаланады. Хомилетика – риториканың жалпы принциптерін жария уағыз айту өнеріне қолдану. Мақтану – кішіпейілділік сыпатымен мақтандыруды білдіретін сөз. Гипаллаж – екі сөздің синтаксистік байланысын кері аударатын әдеби тәсіл (мысалы, "оның сұлулығының беті"). Гипербатон – бір-бірімен байланысты сөздерді мағынаны күшейту үшін бөліп жазу тәсілі. Гипербола – күшеюді қамтамасыз ететін, өздігінен немесе салыстыру арқылы қолданылатын әдеби тілдік құрал; мысалы ("Rhetorica ad Herennium" еңбегінен): «Оның денесі қардай ақ, ал беті оттай қызыл». Гипофора – сөйлеушінің өзіне қарсы немесе қарсыластарының не айтатынын жоғары дауыспен сұрап, содан кейін сұраққа жауап беруі. Мысалы ("Rhetorica ad Herennium" еңбегінен): «Ол сені ескі достығыңды еске салғанда, қозғалдың ба? Жоқ, оны өлтірдің, тіпті зор ынтамен. Ал оның балалары аяғыңа жығылғанда, аяныш сезімі туды ма? Жоқ, сен тіпті олардың әкесінің де жерленуіне кедергі келтірдің». Гипсос – ұлы немесе құнды жазу, кейде – сұлулық; Лонгиннің «Сұлулық туралы» еңбегіндегі тақырып. Гистерон протерон – идеяның бірінші кілт сөзі екінші кілт сөзінен кейін болатын жағдайды білдіретін риторикалық тәсіл; мақсаты – оны бірінші орынға қою арқылы маңызды идеяға назар аудару.

Мен

Идеология – сыртқы ортаны түсіну жолы. Ignoratio elenchi – маңызсыз қорытынды. Imitatio – ертерек автордың мәтінін үлгі алу, бейімдеу, қайта өңдеу және байыту тәжірибесі. Institutio Oratoria – Квинтилианның трактатында сипатталған және ұсынылған білім беру және риторикалық принциптер. Inventio – Цицеронның бес риторикалық қағидасының біріншісі, «жарамды немесе жарамды көрінетін дәлелдерді» анықтау процесі ретінде сипатталған. Шақыру риторикасы – «сапаға, ішкі құндылыққа және өзін-өзі анықтауға негізделген қарым-қатынас құру үшін түсіністікке шақыру» (Фосс және Гриффин, 1995) ретіндегі риторика; ол спикер мен аудиторияның дербес шешімдер қабылдау еркіндігі арасындағы қарым-қатынасты күшейтіп, теңдікті дамытуға бағытталған. Ioci – юмор; Цицеронның «Оратор» еңбегі мен юмор теориясын қараңыз. Ирония – тікелей және жанама мағына арасындағы уәжді қайшылық, қарсылықты көрсету үшін қолданылады. Isocolon – бірдей құрылымдағы және ұзындықтағы сөздер тізбегі.

Ж

Жаргон – белгілі бір топтың пайдаланатын арнайы техникалық тіл.

К

Кайрос – "уақыт" немесе "қолайлы жағдай".

L

Литос – жағымдыны жоқтап айту арқылы білдіру; "Мен сіздің қиындықтарыңызды білмеймін деуге болмайды" сияқты, мәнді азайту тәсілі. Логикалық қателік – бұрмаланған ойлау нәтижесінде туындаған жаңылыс пікірлер. Логос – логика немесе дәлелдемеге негізделген риторикалық шақыру. Логология – нақты теологиялық терминдерді таңдау себептерін зерттеу, мәлімдеменің дұрыстығын немесе бұрыстығын анықтау емес. (Кеннет Берк)

М

Материалдық қателік – аргумент тақырыбына қатысты жалған түсінік. Максим – "Өмірден алынған, өмірде не болғанын немесе болу керегін қысқаша көрсететін сөз, мысалы: 'Кез келген бастама қиын'." (Rhetorica ad Herennium)
Мейозис – бір нәрсені қасақана азайтып көрсету немесе оның маңыздылығын немесе көлемін нақтысынан кішіректеу етіп беруге арналған эвфемизм. Мемория – Цицеронның айтуынша, "материя мен сөздерді берік ұстау", оның бес риторикалық канонының төртіншісі. Мезодиплозис – бір сөзді немесе сөздер тобын бір-бірінен кейін келетін сөйлемдердің ортасында қайталау. Метафора – әдетте бір нәрсеге қатысты қолданылатын сөзді, ой кескінін жасау үшін басқа нәрсеге қатысты қолдану, мысалы, "ол жеңіл дем алды". (Rhetorica ad Herennium)
Метонимия – бір сөзді немесе сөз тіркесін оған тығыз байланысты басқа сөзбен алмастыру. Мысалы, Ұлыбританияда адамдар "Crown property" деп мемлекетке тиесілі мүлікті айтады. Сонымен қатар: "Ақ үй бұл мәселе бойынша ешқандай түсініктеме бермеді." Кішігірім тұжырым – аргументтегі мәлімдеме. Моральдық ой-өріс – дәлелдерге негізделген қорытындыны анықтайтын риторикада қолданылатын ойлау; этика, дін, экономика және саясат мәселелерінде қолданылады. Movere – көндіру; Цицерон бұл оратордың үш міндетінің бірі деп есептеген.

N

Баяндау – уақыт, орын, қаһарман, іс-қимыл, себеп және амал элементтерін қамтитын әңгіме айту. Ноэма – мағынасы түсініксіз немесе тым күрделі айтылған сөз. Non sequitur – бұрынғы контекстпен байланысы жоқ пікір.

О

Ономатопея – дыбыстарды, заттарды немесе олардың белгілерін еліктейтін сөздер, мысалы, "дызылдау", "шу", "жалт-жұлт". Бастапқы сөз – сөйлеудің алғашқы бөлігі; тыңдаушылардың назарын аударуға бағытталған. Оратор – көпшілік алдында сөз сөйлейтін адам, әсіресе шешен немесе дағдылы. Оксиморон – қарсы немесе күрт қайшы келетін ұғымдардың мағынаны күшейту үшін біріктірілуі.

P

Панегирик – адамның немесе нәрсенің жоғары бағаланып айтылатын ресми, көпшілік алдындағы сөз. Парадигма – мысалдар тізімі арқылы жасалған, ықтимал жалпыланған идеяға әкелетін аргумент. Парадиастола – қайта сипаттау, әдетте жақсырақ жарықта. Парадокс – қарама-қайшы немесе абсурдты көрінетін мәлімдеме немесе ұғым. Паралипсис – сөйлеуші тақырыпты талқылау керектігін жоққа шығарып, оны енгізген кездегі апофазистің бір түрі. Біреу туралы немесе бір нәрсе туралы айту арқылы, оны талқыламауды талап ету. Паралелизм – бір-біріне сәйкес келетін сөйлемдер мен тармақтардың мағынасы мен құрылымы. Параллель синтаксис – ұқсас сөйлем құрылымының қайталануы. Парапросдокийлік – сөйлемнің соңғы жартысы күтпеген бұрылыс алады. Паратаксис – идеяларды байланыстыру үшін қысқа, қарапайым сөйлемдерді тікелей қосу арқылы пайдалану, нақты жалғауларсыз. Парантез – сөзбе-сөз мағынасына қатысы жоқ, түсіндіру немесе нақтылау үшін сөйлемге енгізілген сөз, тіркес немесе сөйлем. Пародия – бір нәрсенің немесе біреудің комедиялық еліктеуі. Парономазия – сөзбен ойнау, әдетте күлкілі әсер үшін қолданылатын теңайқыш. Пафос – пікір таласында аудиторияға эмоционалдық әсер ету; Аристотельдің үш дәлелінің бірі. Перифраза – бір сөз жеткілікті болғанда көптеген сөздерді қолдану; әдетте, осы сөзді пайдаланудан аулақ болу үшін. Персонификация – жансыз заттарға адамдық қасиеттер беру немесе жоқ адамды бар деп көрсету. Мысалы: "Егер осы жеңілмейтін қала енді өз дауысын шығарса, ол қалай сөйлейтін еді?" (Rhetorica ad Herennium). Petitio – хаттағы хабарлама, талап немесе өтініш. Филиппика – белгілі бір саяси тұлғаны айыптау үшін айтылған қызу, кінәлі сөз. Бұл термин Демосфеннің б.з.д. 351 жылы Македонияның Филиппісінің империалистік амбицияларын айыптаған сөздерінен шыққан. Фронезис – практикалық даналық; салауаттылық. Pistis – энтимема арқылы нағыз үкімге келуге, яғни мәлімдемені дәлелдеуге мүмкіндік беретін элементтер. Плеоназм – идеяны білдіру үшін қажеттіден артық сөздерді қолдану. Полиптотон – бір сөйлемде сөзді немесе түбірді әртүрлі жағдайларда немесе инфлекцияларда қайталау. Полисемия – сөздің немесе сөз тіркесінің бірнеше мағынаны білдіру қабілеті. Полисиндетон – сөйлемде жалғауларды жиі қолдану, олар міндетті түрде қажет болмаған жағдайда да. Постмодернизм – жалпыға ортақ болжамдардың идеологиялық негіздерін зерттейтін зерттеу саласы. Прагматизм – моральдық (қажеттілік мағынасында) және этикалық аргументтерді ескермей, практикалық қарастырулар мен дереу қабылдауға негізделген тәсіл. Мақтау сэндвичі – мақтаумен бірге сынды жеткізу. Приамель – өлеңнің нағыз тақырыбына қарсы қойылатын салыстырмалы баламалар тізімі. Прокаталепсия – дәлелдеу кезінде сөйлеуші қарсыластың мүмкін болатын қарсылықтарына олар айтылмас бұрын жауап береді. Прогимназма – ежелгі Грекияда басталып, Рим империясы кезінде жалғасқан алдын ала риторикалық жаттығулар сериясы. Просопопея – басқа адам немесе заттың атынан сөйлеу. Pronuntiatio – сөйлеу немесе дәлелдеуді тақырыпқа және стильге сәйкес, дауыс пен денені бақылап жеткізу. Протрептика – тіл арқылы сендіру мүмкіндігі.

Q

Quadrivium – орта ғасырларда оқытылған маңызды пәндер: геометрия, арифметика, астрономия және музыка.

R

Қайталау – сөзді баса көрсету үшін қайталап айту. Риторик – риторикалық сөзді ұсынып немесе дайындап жатқан адам. Риторика – тиімді әрі сапалы сөйлеуді зерттеу мен тәжірибелеу; сондай-ақ, сөйлеудің немесе жазудың мақсаттарына бағытталған, тыңдаушылардың ойын өзгертуге тырысатын сөз өнерінің бір түрі. Риторикалық талдау – адамдардың қарым-қатынас құралы ретінде қолданатын сөздер, тіркестер, бейнелер, ишаралар, қойылымдар, мәтіндер, фильмдер және т.б. символдық құралдарды талдау; риторикалық талдаудың көптеген түрлері бар. Риторикалық сұрақ – тікелей жауап алу мақсаты емес, ойды жеткізу үшін қойылатын сұрақ. Риторикалық жағдай – Ллойд Бицер танымал еткен термин; ол сөйлеу актісін қамтитын жағдайды сипаттайды, соның ішінде актінің қалай жасалуына және аудиториясымен қабылдануына әсер ететін факторлар (мақсат, аудитория, автор/спикер, шектеулер және т.б.) қарастырылады; Ричард Ватц Бицердің риторикалық жағдай туралы тұжырымына қарсылық білдіріп, риториканы жағдайды тудыратын шығармашылық акт ретінде қарастырды, онда агенттің немесе сендірушінің жауапкершілігі артады, бұл маңыздылыққа (немесе қазіргі кездегі күн тәртібін қалыптастыруға) бағытталған сендіру моделі болып табылады.

С

Салон – аристократиялық ортадағы зияли жиын; негізінен 17-18 ғасырлардағы Франциямен байланысты. Схоластика – 11-15 ғасырлардағы Батыс Еуропадағы христиан дінін реторикалық тұрғыдан зерттеу, Аристотельдің реторикалық концепцияларына және әмбебап шындықты іздеуге баса назар аударды. Саясаткерлік – толыққанды табиғи емес мәселелерге ғылыми қағидаларды қолдану. (Ричард М. Уивер) Екінші софистика – Римдегі риторикалық дәуір, грек софистерінің кейбір концепциялары арқылы риторикалық стильмен айналысты, бірақ цензура салдарынан оның саяси және әлеуметтік қолданылуына мән берілмеді. Семантика – тілдің шындықты қабылдаумен байланысын зерттейтін философиялық сала. Семиотика – тіл мен коммуникацияны символдар жүйесі ретінде қарастыратын семантиканың бір саласы. Sensus communis – қоғамның негізгі сенімдері мен құндылықтары. Sententia – жағдайға қатысты жалпы шындықты қолдану, яғни, осы жағдайдың қорытындысы ретінде мақал немесе дана сөз келтіру. Симиле – бір-бірінен өзгеше нәрселерді ұқсастығын көрсете отырып салыстыратын тілдік амал. Мысалы, "Ол ең күшті бұқа сияқты денесімен, ең қаһарлы арыстан сияқты асығыс күйімен шайқасқа кірді". (Rhetorica ad Herennium) Солецизм – уақыт, жағдай және жынысты дұрыс қолданбау. Софистер – оратория мен риториканың алғашқы кәсіби ұстаздары (б.з.д. 4 ғасыр, ежегі Грекия). Spin – таңдалған аудиторияға қатысты мәселелерге өз мағынасын сіңіру үшін бәсекелесу. Спунеризм – сөз тіркесіндегі екі сөздің дыбыстарын немесе морфемаларын қасақана немесе қателікпен ауыстыру арқылы жаңа мағына тудыру. Спреццатура – сәттілікке жету үшін аз күш жұмсағандай көріну қабілеті; алдауға шеберлігін көрсету өнері. (Балдессаре Кастильоне) Селкен адам – қарсыластың позициясын бұрмалауға негізделген логикалық қателік. Studia humanitatis – Ренессанс дәуіріндегі білім беруде маңызды деп саналған гуманитарлық зерттеулер: риторика, поэтика, этика, саясат. Силлогизм – егер алғашқы екі тұжырым шын болса, онда қорытынды да шын болады деп тұжырымдайтын дұрыс аргумент түрі. (Мысалға: 1-тұжырым: Адамдар өлді. 2-тұжырым: Боб – адам. Демек, 3-тұжырым: Боб өлді.) Аристотельдің тұжырымы. Символ – идеяны немесе концепцияны бейнелейтін немесе көрнекілейтін нысан. Симплоце – бірнеше сөйлемдердің алғашқы және соңғы сөздері бірдей болатын тілдік амал. Синхиз – сөйлемдегі сөздердің ретін шатастыру. Синекдохе – бір заттың бір бөлігін бүкіл затты білдіру үшін қолдану, мысалы, "Елу бас мал бар" немесе "Аяғыңды көрсет!" (теңізшілерге ояну бұйрығы = өзіңді көрсет).

Т

Дәм – әдемі нәрселерге үйренген құрмет. Таутология – бір идеяның әртүрлі сөздермен қайталануы. Техне – нағыз өнер. Техножаргон – қарсыласты шатастыру немесе қарсыластың білімсіздігін мойындауына жол бермей, қорқыту арқылы бір нәрсені жеңуге тырысу үшін техникалық терминдерді немесе жаргонды қолдану. TED – «таратуға тұрарлық идеялар» ұранымен халықаралық дәрістерді тегін тарату үшін онлайн жариялайтын медиа ұйым. Терминистік экрандар – Кеннет Берк тіл мен сөздерді ескере отырып, әлемді қалай қарастыратынын түсіндіру үшін қолданған термин. Тмезис – бір сөздің бөліктерін басқа сөзбен (немесе сөздермен) бөліп, мағынаны күшейту немесе басқа ұқсас әсерлер жасау. Топос – аргументтің бір түрі немесе нақты жолы. Тульмин моделі – Стивен Тульмин жасаған, аргументтерді схемалық түрде көрсету әдісі, ол қолдау, талап, деректер, шектеу, қарсылық және негіздеме сияқты компоненттерді анықтайды. Триколон – үш сөз тіркесінің параллель құрылымы, Цицероннан кейін батыс жазуында жиі кездеседі. Мысалы, мысықтың ақ түкті, көк көзді және қызғылт тілі болды. Тривиум – орта ғасырларда мектептерде оқытылған грамматика, риторика және логика. Троп – сөзді тура мағынасынан өзгеше қолдану арқылы жасалған тілдік фигура.

U

Understatement – кейде литота түрінде болатын, бір нәрсені оның нақты мәнінен кем етіп көрсету арқылы, кері мағынаға назар аудару және оны күшейту мақсатымен қолданылатын иронияның бір түрі. Жалпыға ортақ аудитория – бүкіл адамзаттан құралған аудитория. Сөз – өзі туралы мәлімет бере алатын мәлімдеме.

V

Дұрысдық – аргументтің құрылымына қатысты алаңдаушылық. Вир бонус дикенди перитус – жақсы сөйлей білуге шебер, ізгі адам. Визуалды риторика – аural немесе сөздік хабарламаларға қарағанда, визуалды бейнелер, типография және мәтіндердің қалай хабарласатынын сипаттайтын теориялық құрылым.

Z

Зейгма – бір сөздің екі басқа сөзге әртүрлі мағыналарда қолданылуы, ал кейбір жағдайларда логикалық жағынан тек екі сөздің біріне ғана қатысты болуы.