Кіріспе

Протеазома ингибиторлары (INN stem) – белоктарды ыдырататын жасушалық кешендердің – протеазомалардың қызметін тоқтатып тұратын дәрілер. Олар қатерлі ісіктерді емдеуде зерттеліп жатыр, ал үшеуі көп миеломаны емдеу үшін мақұлданған.

Механизм

Көптеген механизмдер қатысуы мүмкін, бірақ протеазоманы тежеу p53 ақуызы сияқты проапоптотикалық факторлардың ыдырауын болдырмай, проапоптотикалық жолдарды басуға тәуелді неопластикалық жасушаларда бағдарламаланған жасуша өлімінің белсендірілуіне жағдай жасайды. Мысалы, бортезомиб жасуша ішіндегі пептидтердің деңгейінде тез және айқын өзгерістерге себеп болады.

Мысалдар

Бірінші табылған пептидтік емес протеазома ингибиторы – лактацистин. Дисульфирам да протеазома ингибиторы ретінде ұсынылған. Эпигаллокатехин-3-галлаты да ұсынылған. Маризомиб (салиноспорамид А) көп миеломаға қарсы клиникалық сынақтарды бастады. Опрозомиб (ONX 0912) және деланзомиб (CEP 18770) де клиникалық сынақтарды бастады. Эпоксимицин – табиғи түрде кездесетін таңдамалы ингибитор. MG132 – синтезделген пептид, ол көбінесе in vitro зерттеулерде қолданылады. Бета-гидрокси-бета-метилбутират – тірі организмде адамның қаңқа бұлшық еттерінде протеазома ингибиторы болып табылады.

Рұқсат етілген дәрі-дәрмектер

Бортезомиб (Velcade) 2003 жылы мақұлданды. Бұл АҚШ-та қолдануға бекітілген алғашқы протеазом ингибиторы болды. Оның бор атомы 26S протеазомының каталитикалық орталығымен байланысады. Карфильзомиб (Kyprolis) 2012 жылы қайталап түскен және емдеуге жауап бермейтін көп миеломаны емдеу үшін FDA агенттігімен мақұлданды. Ол 20S протеазомының химотрипсинге ұқсас активтілігін қайтымсыз тежейді және байланыстырады. Иксазомиб (Ninlaro) 2015 жылы FDA агенттігінің мақұлдауымен, кем дегенде бір алдыңғы емнен кейін көп миеломаны емдеу үшін леналидомид пен дексаметазонмен бірге қолдануға рұқсат етілді. Бұл пероральді қолданылатын алғашқы протеазом ингибиторы.