Кіріспе

Илия Бирчанин (12 тамыз 1764 – 4 қаңтар 1804) – серб князі, Герцогтардың қырғыны кезінде қаза тапқан. Осы оқиға Сербия революциясының Бірінші серб көтерілісіне бастама берді, нәтижесінде Сербия Осман империясынан азат болды.

Өмір

19 ғасырдағы Сербияның басқа жерлерінен Сербияға көшіп келген көптеген белгілі серб отбасылары сияқты, Бирчанин отбасы да Никшич (Ескі Герцеговина) маңындағы Герцеговиналық Бирчтен шыққан Банжани серб тайпасынан тараған. 1797 жылдың қараша айының соңында Илия Бирчанин Вальеводан тағы екі обер кнезбен (Алекса Ненадович және Никола Грбович) бірге Хаджи Мустафа-пашаға жанжаштарға қарсы күресу үшін серб әскерін Белградқа әкеліп, оларды шегінуге мәжбүр етті. 1798 жылдың қаңтар айында Мустафа-паша Илия Бирчаниннің басшылығымен Смедереводағы яничар әскеріне шабуыл жасау үшін күш жіберді. Ілия Бирчанин Сербияда "Почетак буне против дахија" ("Дахилерге қарсы көтерілістің басталуы") дастанында суреттелгендігі үшін де танымал. Осы дастанда түрік билеушілері (немесе дахилер) герцогтарды өлтіруді жоспарлағанда, Илия Бирчанинді оның циник мінезі үшін өлтіруге ерекше қуанатындарын айтады. Түріктерге бағынып, олар үшін салық жинауға міндетті болғанымен, Бирчанин өзін билеуші ретінде ұстап, түріктерді өзінің қызметшілері деп есептеген. Дастанда Илия Бирчанин "қалпағының астына сақалын тығып" жүргендей бейнеленген. Бирчанин мен серб басшысы Алекса Ненадович Вальеводада христиан және мұсылман халқының көп алдына әкелінді, онда Ненадович сұлтанға қарсы австриялықтармен сөз байласыпты деген айып тағылды. Екеуінің де басы жұрт алдында шабылып, денелері Колубара өзенінің жанындағы ашық далаға тасталды, бұл тұрғындардың арасында үрей тудырып, олар қашқындады.