Кіріспе

Поляк косметолог және Max Factor компаниясының негізін қалаушы, 1877 жылы туған поляк-американдық эмигрант Макс Фактор аға (15 қыркүйек 1877 – 30 тамыз 1938), тумысымен Максимилиан Факторович, поляк-американдық.

Ерте өмір

Польшалық еврей тегінен шыққан Фактор Здуньская-Вола қаласында Абрахам Факторовичтің (1850/52 – 1938 жылға дейін) және Сесилия Вроцлавскаяның отбасында дүниеге келген. Оның әкесі, қажырлы еңбек еткен азық-түлік дүкеншісі, раввин немесе тоқыма фабрикасының жұмысшысы (ақпарат көзіне байланысты) төрт баласына формалды білім беруге шамасы келмеді. Сегіз жасқа келгенде Фактор тіс дәрігерінің және фармацевттың көмекшісі болып жұмыс істеді. Тоғыз жасында Польшаның орталық бөлігіндегі Лодзь қаласында шаш жасаушы және косметика шеберінің оқушысы болды. Осы тәжірибе оған Берлиндегі Антон компаниясында, жетекші шаштараз және косметика жасаушыда жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Он төрт жасқа келгенде ол Мәскеудегі Корпо шаш жасаушысының және Императорлық Ресейдің Ұлы операсының косметикашысы болып жұмыс істеді. Ол он сегіз жасынан жиырма екі жасқа дейін Ресей империясының армиясында міндетті әскери қызметін өтеді, онда госпитальдық корпусқа кірді. Қызметтен босатылғаннан кейін, ол Рязань қаласында қолмен жасалған румяна, кремдер, парфюмерия және шаштар сататын дүкен ашты. Ол Ресей ақсүйектері үшін өнер көрсететін көшпенді театр труппасы Фактордың косметикасын қолданғанда кеңінен танылды. Ресей билігі Факторды патша отбасының және Императорлық Ресейдің Ұлы операсының ресми косметика маманы етіп тағайындады, бұл оның қатаң бақылауда болуына әкелді. Ол Эстер Розаға (ол оны Лиззи деп атады) үйленді және 1904 жылдың басына қарай Фреда, Сесилия және Дэвис деген үш балалары болды. 1904 жылы Ресей империясында күшейіп келе жатқан еврейлерге қарсы қуғын-сүргін туралы алаңдап, ол әйелімен бірге ағасы Натан мен інісі Фишельге Америкаға баруға шешім қабылдады. Патшалық қызметінен босатылмау қаупін сезіне отырып, ол досының көмегімен Карловы-Вариде демалысқа шығуға шара жасады. Тағы бір дереккөз бойынша, ол отбасымен бірге қыраулы ормандар арқылы кеме күтіп тұрған портына қашып кеткен. Отбасымен кездескеннен кейін олар S. S. Moltke III кемесімен үшінші класс вагонда саяхаттап, 1904 жылдың 25 ақпанында Эллис аралында тіркелді; ол өзімен 400 АҚШ доллары алып келді. Олар Миссури штатының Сент-Луис қаласына қоныстанды.

Құрама Штаттардағы өмір

Ол өзінің румяндары мен кремдерін 1904 жылғы әлемдік көрмеде, жаңадан жазылған Макс Фактор деген атпен сатты. Оның серіктесі барлық тауарын ұрлап, кірісін де алып кетті. Ағасы мен әкесінің көмегімен Фактор қалпына келді және шаштараздық дүкен ашты. 1904 жылдың тамызында Макс пен оның әйелі төртінші балаларын, Фрэнсис "Фрэнк" Факторды дүниеге әкелді. Бірақ 1906 жылдың 17 наурызында оның әйелі есінен танып, миға қан құйылудан көз жұмды. Төрт баласына ана іздеп, 1906 жылдың 15 тамызында Хума "Гелен" Срадковскаға үйленді. Луи 1907 жылдың 29 тамызында дүниеге келгеніне қарамастан, неке ұзаққа соқпады және ұзақ сот таласына әкеп соқты, нәтижесінде Фактор барлық балаларының күтімін алды.

Империя құру

1908 жылғы 21 қаңтарда Фактор көршісі Дженни Кукқа (1 наурыз 1886 – 3 желтоқсан 1949) үйленді. Сол жылы Фактор отбасымен Лос-Анджелеске көшті, өсіп келе жатқан киноиндустриясына тапсырыс бойынша жасалған шаштар мен театрлық макияж ұсыну мүмкіндігін байқады. Бастапқыда ол Оңтүстік Орталық авенюінде дүкен ашып, бизнесін «Макс Фактордың антисептикалық шаш дүкені» деп жарнамалады. 1909 жылы «Max Factor & Company» компаниясын құрғаннан кейін ол көп ұзамай Лейхнер мен Майнордың, екі жетекші театрлық макияж өндірушісінің Батыс жағалауындағы дистрибьюторы болды. Киноның алғашқы жылдары сахналық макияж жеткілікті жұқа жағылмаса, экранда қанағаттанарлық нәтиже бермейтін. Түстері де сәйкес келмейтін. Фактор жаңа фильмдерге арналған макияж жасау үшін әртүрлі қоспалармен тәжірибе жүргізе бастады. 1914 жылға қарай ол киноға арналған алғашқы косметиканы – крем түріндегі жұқа май бояуды, банкаға салынған, 12 түрлі дәл түсте жасалған өнімді шығарды. Театрлық косметикадан айырмашылығы, ол жарылмайды және қабыршақтамайды. Осы үлкен жетістігімен Макс Фактор киномакияж саласындағы авторитетке айналды. Ұзақ өтпей киножұлдыздар «икемді май бояуды» сынап көруге құштар болды, ал кинопродюсерлер Фактордың адам шашынан жасалған шаштарын іздеді. Ол шаштарды ескі вестерн фильмдерін түсірушілерге жалға берді, бірақ оның ұлдарына рөлдер берілуі керек еді. Ұлдары қымбат шаштарды қадағалап отыратын. 1920 жылдары Фактор көптеген косметикалық өнімдерді жұртшылыққа ұсынды және әрбір қыз Max Factor косметикасын қолданып киножұлдызына ұқсауы мүмкін екенін айтты. Бизнестің алғашқы жылдары Фактор актерлер мен актрисаларға өзі жеке өнімдерін жағушы еді. Ол актерлер мен актрисаларды экранда ең жақсы жарықта көрсету үшін макияжды бейімдей білуімен танымал болды. Оның ең танымал клиенттері: Бен Турпин, Глория Свансон, Мэри Пикфорд, Пола Негри, Жан Харлоу, Клодетт Колберт, Бетт Дэвис, Норма Ширер, Джоан Кроуфорд, Люсиль Болл және Джуди Гарланд. Соның нәтижесінде барлық ірі киноактрисалар Голливуд бульварының жанындағы Макс Фактор сұлулық салонының тұрақты клиенттеріне айналды. Макс Фактордың есімі көптеген фильмдердің титрлерінде пайда болды, ал Фактор кейбір эпизодтарда өзі де түсті. Фактор 1912 жылы АҚШ азаматы болды. 1920 жылы Макс Фактор Фрэнк Фактордың ұсынысына келісіп, өнімдерін ресми түрде «макияж» деп атауды бастады. Осыған дейін «косметика» термині қолданылып келді, себебі «макияж» сөзі тек театр актерлері немесе күмәнді беделі бар адамдар қолданатын нәрсе деп есептелді – әдепті қоғамда қолдануға болмайтын.

Өлім

1938 жылы Фактор ұлы Дэвиспен бірге Еуропаға іссапармен бара жатқанда, Парижде тоқтағанда өмірі үшін ақша талап етілген хат алды. Полиция алдамшылық арқылы қорқытқышты ұстауға әрекеттенді, бірақ келісілген орынға ақшаны алуға ешкім келмеді. Фактор бұл қауіптен қатты қорқып, жергілікті дәрігердің кеңесімен АҚШ-қа оралды, содан кейін төсегіне жатып қалды. Фактор 1938 жылдың 30 тамызында 60 жасында Калифорния штатының Беверли-Хиллс қаласында қайтыс болды.

Құрметтер мен сыйлықтар

Кино өнер және ғылым академиясы Макс Факторға 1929 жылы кино индустриясына қосқан үлесі үшін құрметті «Оскар» сыйлығын табыс етті. Сонымен қатар, Макс Фактор Голливудтың Даңқ аллеясында (6922 Голливуд бульвары) жұлдызбен құрметтелген. Макс Фактор «Голливудқа хош келдіңіз!» атты классикалық әнде еске алынады. Клара Боудың жүрек пішіндес ерін жасауына сілтеме жасай отырып, әнде былай делінеді: «Актер болғың келсе / Мистер Факторға бас қой / Ол сенің ерніңді әдемілейді!»