Кіріспе

Киффа (كيفة) – Мавританияның оңтүстік аймағындағы ірі қала және жергілікті Ассаба облысының әкімшілік бөлігінің атауы. Киффа жағалаудан шамамен 595 км (370 миль) қашықтықта, Мавританияның оңтүстігіндегі Аукар құм теңізінің батыс жағында орналасқан.

Климат

Киффаның ыстық шөлді климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі BWh). Климаты Сахельдік, сәуірден маусымға дейінгі кезең ең ыстық айлар болып табылады, ал жылдық жауын-шашынның сексен бес пайызы шілде мен қыркүйек аралығында жауады. 1990-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басында Киффа Батыс Сахельдің басқа аймақтарына қарағанда жауын-шашынның жоғары деңгейінен пайда көрді. Киффа Сахельдің "жасылданған" үдерісінен үлес алғанымен, аймақтың жайылымдық жем-шөп экожүйелері осал күйде қалады және зиян келтіретін мал жаюға бейім.

Халық саны, инфрақұрылым және ауыл шаруашылығы

Киффаға 20 ғасырдың соңында еркін өсуге және кеңуге мүмкіндік берілді, және ол осылай жалғасуда. Киффаның жанында 1600 метрден асатын ұзындығы бар ұшу-қону жолағымен Киффа әуежайы орналасқан. Бірақ Мавританияның басқа аймақтарына барлық сапарлар такси мен жүк көліктері арқылы жасалады. Халықтың үштен екі бөлігі – қонысқан бербер малшылары, олар 1950 жылдарға дейін қой, ешкі және түйе өсірумен айналысқан көшпелілер болды. Саяси және әлеуметтік өмір көбінесе мұрагерлік отбасылық байланыстармен анықталады, қазір бұл діни, аймақтық және ұлттық мүдделердің күрделі желісінде көрініс табады. 1948 жылдан бастап француз отаршылары Киффа маңындағы қызыл топырақта пальма плантацияларын сынақтан өткізді, бұл Мавританияның басқа аймақтарында сәтті болған еді, бірақ еңбек және су тапшылығы 1952 жылы олардың сәтсіздікке ұшырауына себеп болды. 1980 жылдардың соңында құмды төбелердің кеңеюіне қарсы орманды қалпына келтірудің шағын бағдарламасы тиімсіз болды. Қытай 1968 жылдан бері Мавританиямен денсаулық сақтау саласында ынтымақтастық байланыс орнатып келеді, және 2013 жылдан бастап қытайлық ерікті дәрігерлер Киффа ауруханасында қызмет көрсетуде. Жапония да Киффаға денсаулық сақтау саласында көмек көрсетуге қатысады, Киффа үшін жер асты суларын дамыту бойынша маңызды зерттеуді қаржыландырды. 2002 жылы Жапония бұл есептің нәтижесі бойынша 5 миллион АҚШ доллары көлеміндегі жобаларды іске қосты, олар қазіргі таңдағыдай негізгі ауыз су және санитарияны қамтамасыз етеді. Қаланың бербер көшпелі тарихы Киффаның жайылымдық мал шаруашылығын, сондай-ақ шектеулі тары егісімен айналысатын шаруашылықты қолдауын жалғастыруда. Киффадағы ірі өнімдер базары аймақтың саудагерлері мен сатып алушыларын тартады, және бұл сауда аймақтағы жолдарды жөндеу жобаларымен қолдау көрсетілуде. Мысалы, Халықаралық валюта қоры 2011 жылғы есебінде Қытайдың көмегімен Мавританияның «Киффа-Тинтан тас жолын қайта жаңарту және кеңейту жұмыстарын бастағанын» атап өтті. Тинтан – Мали шекарасына жақын, 100 мың халқы бар ірі қала, Киффадан шамамен 160 шақырым қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, 2015 жылы бұл жобаның прогресі туралы ақпарат болмады, бірақ сол жылы Киффада 50 МВт қуаттылығы бар күн электр станциясының құрылысы жоспарланғаны хабарланды. Киффада АҚШ Бейбітшілік корпусының үйі болды, ол 2011 жылға дейін жас американдық еріктілерін қабылдады, бірақ терроризм қаупі салдарынан Бейбітшілік корпусы елдегі бағдарламасын ресми түрде жапты.

Киффа бұрандалары

Киффаның оңтүстік аймағы Батыс Африкадағы ең белгілі әшекей жасау орталықтарының бірі болды, ол қазіргі кезде көне Киффа әшекейлерімен танымал. Бұл әшекейлерді тек әйелдер ғана ұнтақталған шыныдан жасалған құпия рецепттер арқылы жасады. Реймонд Маун 1949 жылы жергілікті әшекей жасау процесінің көп бөлігін жазбаға түсірді, бірақ жергілікті әйелдер әлі де құпия сақтап отырған арнайы "шыны қоймасының рецептін" анықтай алмады. Джил Кондраның "Ұлттық киімдер энциклопедиясы: Әлемдегі дәстүрлі киімдер" (2013) кітабында "Киффа әшекейлері Мавританияда тоғызыншы ғасырда жасалғанының куәлігі бар" делінген, бірақ "Дәстүрлі әшекей жасаушылардың соңғысы 1970 жылдары қайтыс болды, сондықтан бұл өнер жоғалып кетті" делінеді. Дегенмен, Юрген Буш 2013 жылғы "Мавританияның Киффа әшекейлері: құлдырау" мақаласында әшекейлерді және олардың аймақтық саудадағы орнын егжей-тегжейлі сипаттады. Сондай-ақ, оның мақаласында Киффаның оңтүстігінде тұратын өте ескі дәстүрлі әшекей жасаушы табылды деп хабарланды.

Афоль таулары

Аффоль таулары немесе Киффаға жақын орналасқан Аффоль массиві 2500 шаршы мильден (6475 км²) асатын аумақты қамтиды. Тауларда шағын ауылшаруашылық елді мекендерде адамдар қоныстанған, олар көбінесе биік тіктеудің ізінен шығатын бұлаққа шоғырланған. Ең ірі елді мекендер – солтүстік-батыс жиегіндегі Тамчакет және оңтүстік-шығыс жиегіндегі Тинтане. Ең жақын ірі қала – таулардан батысқа қарай шамамен 48 шақырым жерде орналасқан Киффа. Аффоль таулары – қалың девон құмтасынан тұратын тік беткейлі массивтер, олардың шыңдарында салыстырмалы түрде тегіс платолар бар. Аффольде далалық және шөлді каньондардың түбі, сондай-ақ бірнеше ірі ылғалды жерлер кездеседі. Тауларда айналасындағы жазыққа қарағанда жауын-жаңбыр көп болады. Солтүстікке қарай бірнеше шақырымда, Аукар құм теңізінің оңтүстік ұшымен қоршалған Ркисс атты шеткі тау үстірт орналасқан. Француз отаршылдары 20 ғасырдың әртүрлі кезеңдерінде аймақ туралы бірқатар егжей-тегжейлі есептер жазды. Француз натуралисі, лейтенант П. Бури 1920 жылдардың ортасында шеткі Ркисс «тау аралын» сипаттаған. 1960 жылы аймақтың гидрологиясын зерттеу француз тілінде жарияланды. Ал Аффольдің геологиясы 1960 жылдарға қарай толыққанды зерттелді және түсіндірілді. 1980 жылдардың басында Аффольдің ішінде және оңтүстігінде мыс іздеу сияқты тиімсіз минералдық барлау жұмыстары тапсырылды. 1980 жылға дейін Аффоль аңғарларында Африка пілінің (Loxodonta africana) шағын популяциясы сақталғаны белгілі болды. Бірақ олар үшін ұлттық саябақ құру жоспары іске аспады, ал соңғы кездегі консервациялық әдебиеттерде піл Мавританияда жойылып кеткен деп есептеледі. Бір кезде жойылып кеткені саналған Ніл крокодилінің (Crocodylus niloticus laurenti, 1768) қалдық популяциясы 1990 жылдардың соңында Аффольдегі төрт ылғалды жерде табылды. Бұл жануарлар туралы ғылыми есепте жергілікті сенімдер оларға қорғаныш беретіні айтылды, себебі «ылғалды жерлерге жақын тұратын мавритандық ауыл тұрғындары крокодилдер өлтірілсе, су жоғалып, ауылға бақытсыздық тиеді деп сенеді».

Абдеррахман Сисако

Батыс Африканың танымал кинорежиссері Абдеррахман Сисако Киффа қаласында дүниеге келген. Ол Киффадан, Малиден және Солтүстік Еуропадан ондаған жылдар бойы қашықта болды. Бірақ ол 1997 жылы түсірген «Ростов-Луанда» фильмінің бастапқы бөлімін түсіру үшін Киффаға оралды.

1970 жылғы метеорит әсері

Киффа астрономиялық қауымдастықта 1970 жылы орташа өлшемдегі метеорит құлаған жер ретінде танымал. Метеорит 1970 жылғы 23 қазанда Киффадан оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым жерге түсті және оның сыртын балқытып біріктірген көптеген сынықтарды неміс кеншісі жинауға жеткілікті болды.