Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киффа (كيفة) – Мавританияның оңтүстік аймағындағы ірі қала және жергілікті Ассаба облысының әкімшілік бөлігінің атауы. Киффа жағалаудан шамамен 595 км (370 миль) қашықтықта, Мавританияның оңтүстігіндегі Аукар құм теңізінің батыс жағында орналасқан.
Kiffa (كيفة) is a large town in the far south region of Mauritania, and the name of an administrative area within the local Assaba Region. Kiffa is located at , some 370 mile (595 km) from the coast and at the western end of the Aoukar sand sea of southern Mauritania.
Климат
Киффаның ыстық шөлді климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі BWh). Климаты Сахельдік, сәуірден маусымға дейінгі кезең ең ыстық айлар болып табылады, ал жылдық жауын-шашынның сексен бес пайызы шілде мен қыркүйек аралығында жауады. 1990-шы жылдар мен 2000-шы жылдардың басында Киффа Батыс Сахельдің басқа аймақтарына қарағанда жауын-шашынның жоғары деңгейінен пайда көрді. Киффа Сахельдің "жасылданған" үдерісінен үлес алғанымен, аймақтың жайылымдық жем-шөп экожүйелері осал күйде қалады және зиян келтіретін мал жаюға бейім.
Kiffa has a hot desert climate (Köppen climate classification BWh). The climate is Sahelian, with April to June as the hottest months and eighty five percent of the low annual rainfall occurring from July to September. In the 1990s and early 2000s Kiffa benefited from higher rainfall levels than elsewhere in the western Sahel. While Kiffa benefits from the ongoing "greening of the Sahel" the area's rangeland forage ecosystems remain vulnerable and can be subject to damaging overgrazing.
Халық саны, инфрақұрылым және ауыл шаруашылығы
Киффаға 20 ғасырдың соңында еркін өсуге және кеңуге мүмкіндік берілді, және ол осылай жалғасуда. Киффаның жанында 1600 метрден асатын ұзындығы бар ұшу-қону жолағымен Киффа әуежайы орналасқан. Бірақ Мавританияның басқа аймақтарына барлық сапарлар такси мен жүк көліктері арқылы жасалады. Халықтың үштен екі бөлігі – қонысқан бербер малшылары, олар 1950 жылдарға дейін қой, ешкі және түйе өсірумен айналысқан көшпелілер болды. Саяси және әлеуметтік өмір көбінесе мұрагерлік отбасылық байланыстармен анықталады, қазір бұл діни, аймақтық және ұлттық мүдделердің күрделі желісінде көрініс табады. 1948 жылдан бастап француз отаршылары Киффа маңындағы қызыл топырақта пальма плантацияларын сынақтан өткізді, бұл Мавританияның басқа аймақтарында сәтті болған еді, бірақ еңбек және су тапшылығы 1952 жылы олардың сәтсіздікке ұшырауына себеп болды. 1980 жылдардың соңында құмды төбелердің кеңеюіне қарсы орманды қалпына келтірудің шағын бағдарламасы тиімсіз болды. Қытай 1968 жылдан бері Мавританиямен денсаулық сақтау саласында ынтымақтастық байланыс орнатып келеді, және 2013 жылдан бастап қытайлық ерікті дәрігерлер Киффа ауруханасында қызмет көрсетуде. Жапония да Киффаға денсаулық сақтау саласында көмек көрсетуге қатысады, Киффа үшін жер асты суларын дамыту бойынша маңызды зерттеуді қаржыландырды. 2002 жылы Жапония бұл есептің нәтижесі бойынша 5 миллион АҚШ доллары көлеміндегі жобаларды іске қосты, олар қазіргі таңдағыдай негізгі ауыз су және санитарияны қамтамасыз етеді. Қаланың бербер көшпелі тарихы Киффаның жайылымдық мал шаруашылығын, сондай-ақ шектеулі тары егісімен айналысатын шаруашылықты қолдауын жалғастыруда. Киффадағы ірі өнімдер базары аймақтың саудагерлері мен сатып алушыларын тартады, және бұл сауда аймақтағы жолдарды жөндеу жобаларымен қолдау көрсетілуде. Мысалы, Халықаралық валюта қоры 2011 жылғы есебінде Қытайдың көмегімен Мавританияның «Киффа-Тинтан тас жолын қайта жаңарту және кеңейту жұмыстарын бастағанын» атап өтті. Тинтан – Мали шекарасына жақын, 100 мың халқы бар ірі қала, Киффадан шамамен 160 шақырым қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, 2015 жылы бұл жобаның прогресі туралы ақпарат болмады, бірақ сол жылы Киффада 50 МВт қуаттылығы бар күн электр станциясының құрылысы жоспарланғаны хабарланды. Киффада АҚШ Бейбітшілік корпусының үйі болды, ол 2011 жылға дейін жас американдық еріктілерін қабылдады, бірақ терроризм қаупі салдарынан Бейбітшілік корпусы елдегі бағдарламасын ресми түрде жапты.
Kiffa was allowed to grow haphazardly and to sprawl during the later 20th century, and it has continued to do so. Near Kiffa is Kiffa Airport which has a tarmac runway of over 1,600 yards in length. But all practical travel to other parts of Mauritania is undertaken by taxi cars and trucks. About two thirds of the population are settled Berber pastoralists, who as late as the 1950s operated as sheep, goat and camel herding nomads. Political and social life is largely dictated by hereditary family allegiances, now expressed amid a complex wider tangle of religious, regionalist and nationalist affiliations. From 1948 the French colonists ran experimental palm date plantations in the red soil around Kiffa, having had great success with date growing elsewhere in Mauritania, but labor and water shortages caused these to fail by 1952. A small scale reforestation program, intended to guard against sand dune encroachment, was tried to little effect in the late 1980s. China has had a healthcare aid relationship with Mauritania since 1968, and as of 2013 Chinese volunteer doctors continued to offer their services at Kiffa hospital. The nation of Japan is also involved in health related aid to Kiffa, having funded a major Study on Groundwater Development for Kiffa. In 2002, Japan followed up the report by undertaking the first of an ongoing series of US$5 million worth of projects that now supply basic drinking water and basic water sanitation. The town's Berber nomadic heritage meant that Kiffa has continued to support an extensive livestock trade based on bush forage grazing, mixed with limited millet based agrarian activity. A large produce market at Kiffa continues to attract traders and buyers from the surrounding area, and this trade is being supported by ongoing road repair schemes in the region. For instance, the International Monetary Fund noted in a 2011 report that with Chinese aid Mauritania was "starting rehabilitation and extension works on the Kiffa Tintane road", Tintane being a large town of 100,000 near the Mali border and about 100 mile (161 km) east of Kiffa. The same report also noted the planned building of a 50 MW solar power station at Kiffa, although in 2015 there have been no further reports on the progress of this. There was a U. S. Peace Corps house in Kiffa which hosted young American volunteers until 2011, when terrorism fears caused the Peace Corps to officially close its program in the country.
Киффа бұрандалары
Киффаның оңтүстік аймағы Батыс Африкадағы ең белгілі әшекей жасау орталықтарының бірі болды, ол қазіргі кезде көне Киффа әшекейлерімен танымал. Бұл әшекейлерді тек әйелдер ғана ұнтақталған шыныдан жасалған құпия рецепттер арқылы жасады. Реймонд Маун 1949 жылы жергілікті әшекей жасау процесінің көп бөлігін жазбаға түсірді, бірақ жергілікті әйелдер әлі де құпия сақтап отырған арнайы "шыны қоймасының рецептін" анықтай алмады. Джил Кондраның "Ұлттық киімдер энциклопедиясы: Әлемдегі дәстүрлі киімдер" (2013) кітабында "Киффа әшекейлері Мавританияда тоғызыншы ғасырда жасалғанының куәлігі бар" делінген, бірақ "Дәстүрлі әшекей жасаушылардың соңғысы 1970 жылдары қайтыс болды, сондықтан бұл өнер жоғалып кетті" делінеді. Дегенмен, Юрген Буш 2013 жылғы "Мавританияның Киффа әшекейлері: құлдырау" мақаласында әшекейлерді және олардың аймақтық саудадағы орнын егжей-тегжейлі сипаттады. Сондай-ақ, оның мақаласында Киффаның оңтүстігінде тұратын өте ескі дәстүрлі әшекей жасаушы табылды деп хабарланды.
The south region of Kiffa was home to one of the most notable beadmaking centers in West Africa, famous for its now antique Kiffa beads, made exclusively by women from secret recipes involving powdered glass. Raymond Maun documented most of the local bead making process in 1949, but was unable to discover the special "glass cream recipe" still kept secret by local women. Jill Condra in her book Encyclopedia of National Dress: Traditional Clothing Around the World (2013) notes that "There is evidence that Kiffa beads may have been made in Mauritania as early as the ninth century" but that "The last of the traditionally trained bead makers died in the 1970s, so it is a lost art". However Jurgen Busch has given a detailed account of the beads and their place in regional trade, in his 2013 article "Kiffa Beads of Mauritania: A Fall from Grace", and his article also claims to have found a remaining very old traditional beadmaker living south of Kiffa.
Афоль таулары
Аффоль таулары немесе Киффаға жақын орналасқан Аффоль массиві 2500 шаршы мильден (6475 км²) асатын аумақты қамтиды. Тауларда шағын ауылшаруашылық елді мекендерде адамдар қоныстанған, олар көбінесе биік тіктеудің ізінен шығатын бұлаққа шоғырланған. Ең ірі елді мекендер – солтүстік-батыс жиегіндегі Тамчакет және оңтүстік-шығыс жиегіндегі Тинтане. Ең жақын ірі қала – таулардан батысқа қарай шамамен 48 шақырым жерде орналасқан Киффа. Аффоль таулары – қалың девон құмтасынан тұратын тік беткейлі массивтер, олардың шыңдарында салыстырмалы түрде тегіс платолар бар. Аффольде далалық және шөлді каньондардың түбі, сондай-ақ бірнеше ірі ылғалды жерлер кездеседі. Тауларда айналасындағы жазыққа қарағанда жауын-жаңбыр көп болады. Солтүстікке қарай бірнеше шақырымда, Аукар құм теңізінің оңтүстік ұшымен қоршалған Ркисс атты шеткі тау үстірт орналасқан. Француз отаршылдары 20 ғасырдың әртүрлі кезеңдерінде аймақ туралы бірқатар егжей-тегжейлі есептер жазды. Француз натуралисі, лейтенант П. Бури 1920 жылдардың ортасында шеткі Ркисс «тау аралын» сипаттаған. 1960 жылы аймақтың гидрологиясын зерттеу француз тілінде жарияланды. Ал Аффольдің геологиясы 1960 жылдарға қарай толыққанды зерттелді және түсіндірілді. 1980 жылдардың басында Аффольдің ішінде және оңтүстігінде мыс іздеу сияқты тиімсіз минералдық барлау жұмыстары тапсырылды. 1980 жылға дейін Аффоль аңғарларында Африка пілінің (Loxodonta africana) шағын популяциясы сақталғаны белгілі болды. Бірақ олар үшін ұлттық саябақ құру жоспары іске аспады, ал соңғы кездегі консервациялық әдебиеттерде піл Мавританияда жойылып кеткен деп есептеледі. Бір кезде жойылып кеткені саналған Ніл крокодилінің (Crocodylus niloticus laurenti, 1768) қалдық популяциясы 1990 жылдардың соңында Аффольдегі төрт ылғалды жерде табылды. Бұл жануарлар туралы ғылыми есепте жергілікті сенімдер оларға қорғаныш беретіні айтылды, себебі «ылғалды жерлерге жақын тұратын мавритандық ауыл тұрғындары крокодилдер өлтірілсе, су жоғалып, ауылға бақытсыздық тиеді деп сенеді».
The Affolle mountains or Massif de l'Affolle near Kiffa covers a region of more than 2500 square miles (6,475 km2). The mountains are populated in tiny agrarian settlements that are usually centered on a spring emerging from the foot of a high escarpment. The largest settlement is Tamchaket located at the northern western edge and Tintane at the south eastern edge. The nearest substantial town is Kiffa, on the plain about 30 mile (48 km) to the west of the mountains. The Affolle mountains are steep sided massifs of dense Devonian sandstone, with relatively flat plateaus at their summits. The Affolle also has steppe and desert canyon bottoms, and several large wetland areas. The mountains have more rain than the surrounding plain. A few kilometers to the north, surrounded by the southern tip of the Aoukar sand sea, is an outlying island mountain plateau named Rkiss. French colonialists wrote a number of detailed accounts of the area at various points during the 20th century. The French naturalist Lieutenant P. Boery documented the outlying Rkiss 'mountain island' in the mid 1920s. A study of the area's hydrology was published in French in 1960. And the geology of the Affolle was fully surveyed and understood by the 1960s. Some unproductive modern mineral exploration was commissioned in the early 1980s, such as a survey of the copper in and south of the Affolle. Until the 1980s there were known to be small elephants (Loxodonta africana) surviving as relic populations in the Affolle valleys. But a proposed national park for them failed to materialize and more recently the conservation literature has presumed that the elephant has become extinct throughout Mauritania. Relic populations of a Nile crocodile (Crocodylus niloticus laurenti, 1768), once presumed extinct, were found in the late 1990s at four wetlands sites in the Affole. The scientific report on these animals found that local beliefs afforded them some protection, since the "Mauritanian villagers living near the wetlands believe that if the crocodiles are killed the water will disappear and bad luck befall the village".
Абдеррахман Сисако
Батыс Африканың танымал кинорежиссері Абдеррахман Сисако Киффа қаласында дүниеге келген. Ол Киффадан, Малиден және Солтүстік Еуропадан ондаған жылдар бойы қашықта болды. Бірақ ол 1997 жылы түсірген «Ростов-Луанда» фильмінің бастапқы бөлімін түсіру үшін Киффаға оралды.
The acclaimed West African filmmaker Abderrahmane Sissako was born in Kiffa. He has spent many decades away from Kiffa, over the border in Mali and in northern Europe. But he returned to film Kiffa for the opening section of one of his films, Rostov Luanda (1997).
1970 жылғы метеорит әсері
Киффа астрономиялық қауымдастықта 1970 жылы орташа өлшемдегі метеорит құлаған жер ретінде танымал. Метеорит 1970 жылғы 23 қазанда Киффадан оңтүстік-шығысқа қарай 8 шақырым жерге түсті және оның сыртын балқытып біріктірген көптеген сынықтарды неміс кеншісі жинауға жеткілікті болды.
Among the astronomical community Kiffa is known as the site of impact of a medium sized meteorite in 1970. The meteorite struck about 5 mile (8 km) south east of Kiffa on 23 October 1970, and was sufficiently large to leave many fragments of fused crust to be collected by a German mine operator.