Теодор Эдсон Чандлер: Екінші дүниежүзілік соғысында қаза тапқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің адмиралы

Кіріспе

Құрама Штаттар Әскери-теңіз флотының адмиралы (1894–1945)

Теодор Эдсон Чандлер (26 желтоқсан 1894 – 7 қаңтар 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Атлантика және Тынық мұхит флотындағы линкорлар мен крейсерлер дивизияларына қолбасшылық еткен АҚШ Әскери-теңіз флотының контр-адмиралы. 1945 жылғы 6 қаңтарда Филиппин аралдарындағы Лингаен шығанағында жапондық камикадзе ұшағы оның штаб-кемесі «Луисвиллге» шабуыл жасағанда қаза тапты. Өпкесі ауыр күйік шағып, 7 қаңтарда қайтыс болды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шайқаста қаза тапқан бес АҚШ Әскери-теңіз флоты адмиралының соңғысы болды, олардың ішінде: Исаак К. Кидд (1941, Перл-Харборға шабуыл); Норман Скотт және Дэниел Дж. Каллаган (сол күні, 1942, Гуадалканал теңіз шайқасы); және Генри М. Муллинникс (1943, Макин шайқасы).

Ерте өмір және мансап

Теодор Эдсон Чандлер 1894 жылы, Рождестводан кейінгі күні Мэриленд штатының Аннаполис қаласында дүниеге келді. Ол Уильям Э. Чандлердің (1835–1917) немересі болды, ол Честер А. Артур әкімшілігі кезінде Әскери-теңіз күштерінің хатшысы және Нью-Гэмпшир штатынан АҚШ сенаторы болған, сондай-ақ Люси Ламберт Хейлдің (1841–1915) қызы еді. 1919 жылдың мамыр айында ол Уильям Крамп және Ұлдары кеме құрылыс компаниясының кемежайына, өздерінің қайтыс болған әдесі, бұрынғы Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Уильям Э. Чандлердің құрметіне аталған «Чандлер» эсминецін дайындауға көмектесу үшін келді. 1920 жылдың желтоқсанына дейін ол сол кемеде қызмет етті. 1921 жылдың 2 қаңтарында Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы Әскери-теңіз академиясында қызметке тұрып, 29 айға созылған қару-жарақ саласындағы оқуға кірісті. 1922 жылдың 26 желтоқсанында Теодора Эдсон Чандлер дүниеге келді. Ол Теодор мен Беатрис Чандлердің жалғыз баласы болды. 1923 жылдың 1 маусымында ол оқуын аяқтап, қысқа мерзімді демалыстан кейін 4 шілдеде Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласына «Вест-Вирджиния» линкор кемесін дайындауға қатысу үшін келді. Линкор 1 желтоқсанда қолданысқа кірісті, ал Чандлер 1925 жылдың 16 қаңтарына дейін оның құрамында қызмет етті. 1945 жылдың 5 қаңтарында кешкі сағаттарда он алты камикадзе ұшағы Манила шығанағынан шамамен 200 шақырым (200 км) қашықтықта орналасқан күштерге шабуыл жасады. Төрт сәтті камикадзенің бірі контр-адмирал Чандлердің «Луисвилл» флагмандық кемесіне соқтығысты, оның №2 бас батареясының 8 дюймдік 55 калибрлі зеңбірегін істен шығарды, бірақ кеме бомбалау миссиясын жалғастырды және бірнеше ұшақты құлатты. 1945 жылдың 6 қаңтарында крейсер екінші шабуыл кезінде ауыр зардап шекті. Сағат 17:30-да тағы бір камикадзе крейсердің оң жағына, сигнал көпіріне құлады, нәтижесінде жарылғыш заттар қиратушылық әсер етті. Контр-адмирал Чандлер бензин жалынынан қатты күйіп қалғандықтан, көпірден сигнал көпіріне секірді, Чандлер өрт сөндірушілермен бірге өртті тоқтату үшін шлангтарды орналастыруға көмектесті, содан кейін сол сапыдағылармен бірге алғашқы медициналық көмек күтті. Әдмиралдың өкпесі қатты күйгендіктен, оған көмектесу мүмкін болмады. Ол 1945 жылдың 7 қаңтарында, медициналық қызметкерлердің бар күшін салғанмен қайтыс болды. Чандлер қаза болғаннан кейін Әскери-теңіз кресімен (Лингаен шығанағы үшін), Күміс жұлдызбен (Суригао бұғазы үшін) және Армияның Еңбек сіңірген қызмет медалімен (генерал Дуглас Макартурдан) марапатталды. Адмирал Чандлер теңізде жерленді және Манила Филиппин ұлттық зиратындағы жоғалғандардың тақташаларында тізімделген.

Theodore Edson Chandler was born at Annapolis, Maryland, in 1894, on the day after Christmas, the son of Rear Admiral Lloyd Horwitz Chandler, USN, and Agatha Edson Chandler. He was the grandson of William E. Chandler (1835–1917), who served as Secretary of the Navy during the Chester A. Arthur administration and a U. S. Senator from New Hampshire, and Lucy Lambert Hale (1841–1915). In May, 1919, he reported to the shipyard of the William Cramp & Sons Shipbuilding Co. to help outfit the destroyer Chandler, named in honor of his late grandfather, former Secretary of the Navy William E. Chandler. After her commissioning in September, he served in that ship until December 1920, when he was detached to return to the United States. On January 2, 1921, he reported for duty at the Naval Postgraduate School at Annapolis, Maryland, and began a 29 month series of ordnance related studies. On December 26, 1922, Theodora Edson Chandler was born. She was the only child born to Theodore and Beatrice Chandler. On June 1, 1923, he completed training duty and, after a brief leave of absence, reported to Newport News, Virginia, on July 4 for duty in conjunction with the outfitting of the battleship West Virginia. The battleship went into commission on 1 December, and Chandler served in her until 16 January 1925 when he transferred to the battleship Colorado. Late in the afternoon of January 5, 1945, a group of sixteen kamikazes swooped in on the force, then about 100 miles (200 km) from Manila Bay. One of the four successful kamikazes crashed into Rear Admiral Chandler's flagship Louisville at her number No. 2 main battery 8 inch 55 caliber gun, putting it out of commission, but she continued her bombarding mission and downed several planes. On January 6, 1945, the cruiser suffered more severely during a second attack. At 17:30, another kamikaze plunged into the cruiser's starboard side at the signal bridge, where explosives wrought havoc. Rear Admiral Chandler jumped from the bridge to the signal bridge though horribly burned by gasoline flames, Chandler helped deploy fire hoses alongside enlisted men to stop the flames and then waited his turn for first aid with those same ratings. The admiral, his lungs scorched very severely, was beyond help. He died the next day, January 7, 1945, in spite of the efforts of the medical department. Chandler was posthumously awarded a Navy Cross (for Lingayen Gulf), a Silver Star (for Surigao Strait) and an Army Distinguished Service Medal (from General Douglas MacArthur) Admiral Chandler was buried at sea, and is listed on the Tablets of the Missing at the Manila Philippines National Cemetery.

Атаулар ауыстырылуы

АҚШ Әскери-теңіз күштерінде Чендлер атымен есімделген екі кеме бар: 1945 жылғы қазандағы «Теодор Э. Чендлер» эсминеці және 1983 жылғы «Чендлер» басқарылатын зымырандық эсминеці.