Кіріспе
Джон Фашану (ағылш. John Fashanu; 18 қыркүйек 1962 жылы туған) – ағылшын тележүргізушісі және бұрынғы кәсіби футболшы. Футболшы ретінде ол 1978 жылдан 1995 жылға дейін орталық шабуылшы болып ойнады, ең әйгілісі – «Уимблдон» клубындағы сегіз жылдық кезеңде, онда ол 1988 жылы Англия Футбол Кубогын (FA Cup) жеңіп алды және барлық турнирлерде 100-ден астам гол соқты. Ол сондай-ақ Премьер-лиганың алғашқы жылдары «Донс» және «Астон Вилла» командаларында ойнады. «Норвич Сити», «Линкольн Сити», «Кристал Пэлас» және «Миллуолл» командаларында Футбол Лигасында ойнаған, сондай-ақ Жаңа Зеландиядағы «Мирамар Рейнджерс» клубында қысқа мерзімге жалға алынған. Англия құрамасы сапында екі рет ойнады. 17 жылдық карьерасында ол лигада 134 гол соқты және 1994–95 маусымының соңында футболдан кетті. Футболдан кейін тележүргізушілікке ауысып, 1990-шы жылдары британдық «Гладиаторлар» телешоуын жүргізді, ал 2003 және 2004 жылдар аралығында «Bravo» телеарнасында көрсетілген «Фаш ФК» жексенбілік лигасының футбол командасын жаттықтырды. Ол бұрын «Deal or No Deal Нигерия» телешоуын жүргізген, сондай-ақ «Мен танымалмын, мені осында алып кетіңіз!» және «Мұз үстінде би» сияқты шоуларға қатысқан.
John Fashanu ('/f//æ//ʃ//ə//n//uː/, born 18 September 1962) is an English television presenter and former professional footballer. As a footballer he was a centre forward from 1978 until 1995, most notably in an eight year spell at Wimbledon in which he won the FA Cup in 1988 and scored over 100 goals in all competitions. He also played in the earlier years of the Premier League for both the Dons and Aston Villa. He also featured in the Football League for Norwich City, Lincoln City, Crystal Palace and Millwall, as well as a brief loan spell in New Zealand with Miramar Rangers. He was capped twice at senior level by England. He scored 134 league goals in a career lasting 17 years, retiring at the end of the 1994–95 season. Following his football career, he moved into television presenting and went on to co host British television show Gladiators in the 1990s, and between 2003 and 2004 he managed his own Sunday league football side Fash FC which featured on Bravo. He has also previously presented Deal or No Deal Nigeria and has notably appeared as a contestant on I'm a Celebrity Get Me out of Here! and Dancing on Ice.
Ерте өмір
Фашану Лондонның Кенсингтон ауданында дүниеге келді. Оның анасы Пэрл Гопал – Британ Гвианасынан келген медбике, әкесі Патрик Фашану – Ұлыбританияда тұратын нигериялық заңгер. Әке-шешесі ажырасқан соң, ол ағасы Джастинмен бірге «Барнардо» балалар үйіне жіберілді. Бес жасқа келгенде, олар Альф пен Бетти Джексон отбасымен асырап алынды және содан кейін Норфолк графтығындағы Атлборо қаласының жанындағы Шропхэмде өсіп-өсті.
Ерте мансап
Фасханудың футболдық мансабы 1979 жылы «Норвич Сити» клубында басталды, және ол екі жылдан кейін кәсіпқой болып қабылданды, дәл сол кезде оның ағасы Джастин «Кэрроу Роуд» клубынан «Ноттингем Форест» клубына ауысты. «Норвич» 1981–82 жылдары Бірінші дивизионға бірден қайта оралды, бірақ Фасхану тек бес лига матчында ойнады және бір гол соқты. Ол 1982–83 жылғы Бірінші дивизиондағы науқанда екі рет ойнады, бұл клуб үшін оның соңғы ойындары болды. Ол ешқашан «Кэрроу Роуд» клубының тұрақты ойыншысы болған емес. Ол «Кристал Пэлас» клубына қысқа мерзімге жалға берілді. Сондай-ақ ол Англия чемпионатында болмаған кезде Жаңа Зеландияда «Мирамар Рейнджерс» клубында ойнады және ФА кубогының жергілікті баламасы – Чатем кубогының финалында өнер көрсетті (ол Англия және Жаңа Зеландияның ірі кубок жарыстарының финалында ойнаған жалғыз ойыншы болып қалады). «Норвичтің» негізгі құрамында тұрақты орын таба алмағаннан кейін, ол 1983 жылдың 23 қыркүйегінде үшінші дивизионда ойнаған «Линкольн Сити» клубына тегін ауысты. Ол сол маусымда 26 лига матчында жеті гол соқты, ал келесі маусымда 10 лига матчында төрт гол соқты. 1984 жылдың 30 қарашасында үшінші дивизионға көтерілуді көздеген «Миллуолл» клубына 55 000 фунт стерлингке ауысты. «Денде» стадионындағы алғашқы маусымында Фасхану 25 ойында төрт гол соқты, «Арыстандардың» ФА кубогының ширек финалына өтуіне көмектесті (онда олар «Льютон Таунға» қарсы өткен ойында жеңіліске ұшырады, бұл ойын жанкүйерлердің алаңға басып кіруімен масқараланды) және Екінші дивизионға жолдама алды. 1985–86 жылдары 25 ойында сегіз гол соқты, содан кейін Екінші дивизионның соңында «Уимблдон» клубына ауысты.
Уимблдон
Фасхану 1986 жылы наурыз айында екінші дивизионға көтерілуге үміткер «Уимблдон» клубына 125 000 фунт стерлингпен ауысты. Олар төрт маусым ішінде үшінші рет көтерілуді көздеп, төртінші дивизионнан бірінші дивизионға жылдам өрлеуді аяқтауға тырысты. Ол кезде клубтың рекордтық трансфері болды. Фасхану қалған тоғыз лига матчындағы төрт голы «Уимблдонның» жоғарылау орнын сақтап қалуына көмектесті және олар Футбол лигасына қабылданғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң Бірінші дивизионға енді. Бұл сонымен қатар Футбол лигасы тарихында төрт маусымда үш дивизионға көтерілген екінші клуб болды. Фасхану мен оның әріптестері Бірінші дивизионда жақсы бейімделіп, барлық сарапшыларды таң қалдырды – лигада алтыншы орынға ие болды (қыркүйек айының басында қысқа ғана уақытқа кестеде көшбасшы болды) және «Ноттингем Форест» және «Манчестер Юнайтед» сияқты дәстүрлі ірі клубтардан озып кетті. Фасхану 11 лигалық голымен «Уимблдонның» үздік мергені атанды және тағы жеті маусым бойы «Донс» сапында тұрақты түрде гол соқты. 1988 жылы Фасхану «Уимблдонның» ФА кубогын жеңуіне көмектесті, финалда «Ливерпульді» жеңді, бұл кездесу «қарапайымдарға қарсы байлар» деп сипатталды. Алайда екі клуб Бірінші дивизионда тек алты ұпайпен ғана ажыратылған еді, себебі «Ливерпуль» 15 жыл бойы ағылшын футболында үстемдік құрған, ал «Уимблдон» Бірінші дивизионда тек екі маусым, ал Футбол лигасының мүшесі ретінде 11 маусым ғана өткен еді. Ол лигада тағы да жақсы өнер көрсетіп, 14 гол соқты. Сондай-ақ, ол «Уимблдонның» «Ливерпульге» қарсы өткен Charity Shield ойынындағы голын соқты, бұл кездесу 2:1 есебімен аяқталды. Фасхану 1989 жылы мамыр айындағы достық турнирде Чили және Шотландияға қарсы Англия құрамасы сапында екі рет алаңға шықты, бірақ есеп таба алмады. «Уимблдон» сапында Фасхану 126 гол соқты. Оның ең табысты маусымы 1990–91 жылдары болды, ол Бірінші дивизиондағы екінші үздік мерген атанды (20 гол соқты), ал командасы жетінші орынға ие болды. 1993–94 маусымында ол «Тоттенхэм» капитаны Гэри Маббутпен ауадағы бәсекелес күресте болды, нәтижесінде «Тоттенхэм» қорғаушысы бас сүйегі мен көз ұясын жарақат алды. Ол бұл кезде агрессивті және физикалық күшпен ойнайтын шабуылшы ретінде танымал болғандықтан, бұл оның мінез-құлқының тағы бір мысалы ретінде қарастырылды. Ол сол кезде «Уимблдонның» «Crazy Gang» тобымен байланысты болды, бұл команда Винни Джонс және Деннис Уайз сияқты ойыншылардың арқасында осы стильде ойнағанымен танымал болды. Фасханудың соңғы ойыны 1995 жылдың 4 ақпанында «Манчестер Юнайтед» клубына қарсы Премьер-лигадағы матчта өтті, олар 1:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Раян Гиггзбен болған бәсекелес күресте ол тізе буындарын жыртып, салғыштармен алаңнан шығарылды. Маусым аяқталғаннан кейін Фасхану осы жарақаттың салдарынан футболдан кетуге мәжбүр болды. 1995 жылы «The Sun» газеті Фасхану, «Уимблдон» ойыншысы Ханс Сегерс және «Ливерпуль» қақпашысы Брюс Гроббелярға қарсы матчты ұйымдастыру туралы айыптаулар жариялағанда ол бас бетте де, соңғы бетте де жарияланды. Барлық үш ойыншы 1997 жылдың тамызында сотта осы айыптаулардан босатылды.
Халықаралық мансап
Фашану Англия құрамасы сапында толыққанды халықаралық деңгейде екі матч өткізді – 1989 жылғы Раус кубогында Чили және Шотландияға қарсы. Оның клуб деңгейінде, сол кездегі клубы «Уимблдон» үшін жақсы ойын көрсетуіне байланысты бұл мүмкіндік туды. Ол сондай-ақ Нигерия құрамасынан ойнауға құқылы болды және зейнетке шыққаннан кейін осы мүмкіндікті пайдалана алмағанына өкініш білдірді.
Футболдан кейінгі мансап
Жарақаттан кейін футболдан шыққан Фашану тележүргізуші болды. Ол 1990-шы жылдары Ульрика Джонсонмен бірге "Гладиаторлар" британдық нұсқасын ұсынды. 2003 жылы "Мен атақтымын, мені осындан алып кет!" шоуының екінші сериясында екінші орын алды. Сол жылы ол әуесқой футбол командасын басқаруына байланысты "Фасхудың футбол сынағы" бағдарламасын ұсынды. 2003 жылы ол ITV1 үшін америкалық форматтағы "Адам vs. Хайуан" сериалын жасады; алайда, жануарларды қорғаушы топтардың наразылықтарынан кейін, сериал ешқашан көрсетілмеді. Ол сондай-ақ "Фешпен фитнеске назар аударыңыз" атты видео шығарды. Қазір ол M Net Africa телеарнасында трансляцияланатын "Deal or No Deal Nigeria" бағдарламасын жүргізеді. Фашану зейнетке шыққаннан бері спорттық байланыстарын сақтап, Нигерия футбол қауымдастығының жұмысына қатысып, Уэльстің "Барри Таун" футбол командасының төрағасы болып бір жыл қызмет етті, 2003 жылы бұл қызметтен бас тартты. 2000 жылы ол тергеушімен бірлесіп Нигериядағы 1980 және 1990 жылдардағы жемқорлық туралы есеп дайындады, ол "Фашану есебі" деп аталды. 2003 жылы ол өзінің жексенбілік лигасының футбол командасы "Фаш ФК" клубының менеджері болды. 2005 жылдың қыркүйегінде "Уимблдонның ескі ойыншылар қауымдастығы" құрылды. Джон "Уимблдонның тәуелсіз жанкүйерлер қауымдастығы" құрған "Уимблдонның ескі ойыншылар қауымдастығына" қатысады. Ол былай деді: "Уимблдон отбасының бір бөлігі ретінде қайта оралу өте жақсы болады. Бұрынғы Уимблдон ойыншысы ретінде мен Рой Лоу мен Дики Гай сияқты батырлардың ерліктерін, сондай-ақ жаңа жігіттердің AFC Уимблдондағы іс-әрекеттерін жақсы білемін". 2007 жылы "The Times" газеті оны Премьер-лигада ойнаған 50 ең нашар футболшының 22-орында атады. 2009 жылдың тамызында 2000 жылы Боб Минтон мен Ибрагим Бабангиданы Нигериядан ақша ұрлады деп айыптаған Фашану: "Мен қайта-қайта айта аламын, қарызды қайта сатып алу немесе кез келген шотта миллиардтаған ақша болған жоқ" деп кешірім сұрады. Минтон Фашануға оған шабуыл жасау үшін Саентология шіркеуі жалған ақпарат бергенін мәлімдеді. 2023 жылдың қаңтарында Фашану "Боз үстінде билеу" бағдарламасының он бесінші сериясына қатысты. Ол Александра Шауманмен жұптасып, бірінші болып шығарылды.
Жеке өмір
Фашану, Джастин Фашанудың кіші інісі, Джастин гей екенін мәлімдегеннен кейін одан бас тартты, тіпті The Voice басылымына Джастин "қоғамнан шеттетілген адам" екенін айтты. 1998 жылы Джастин өз-өзіне қол жұмсап қайтыс болғаннан кейін Фашану інісін тастап кеткеніне өкініш білдірді. Бірақ 2012 жылы TalkSPORT радиосына берген сұхбатында Джон Фашану інісінің гей емес екенін, тек назар аударуға тырысқан дейді. Фашанудың Әмір мен Акио есімді екі ұлы және Алана мен Амаль есімді екі қызы бар. Фашану қызы Амаль түсірген футбол мәдениеті туралы деректі фильмде айтуынша, үш рет үйленген. Ол алғашқы әйелімен, испандықпен екеуі 18 жаста кездескен. Бұл неке Амал екі жасқа толғанда ажырасып кетті. Фашану 1990 жылдардың басында футболшы Гарт Крукспен "Авуга" сөзін қолдану мәселесіне байланысты айқын дауға түсті. Фашану 1991 жылғы ФА Кубогының финалына дейін эфирде Крукс бұл сөзді қолданған кезде алаңдады. Крукс кешірім сұрауға себеп жоқ екенін мәлімдеді, себебі бұл терминді алғаш рет спринтер Крисс Акабуси қолданған, бұл Фашануды одан да көбірек мазалады. Фашану келесі аптада "The Big Breakfast" бағдарламасында Акабуси мен Крукс екеуін дебатқа шақырды. Фашану каратеден қара белбеуге ие.
Поп мәдениетінде
Австралиялық Magic Lunchbox тобы 2005 жылы шыққан Spastique альбомында Джон Фашану туралы "Fashanu" атты ән жазды. Ол 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионаты алдында Channel 4 телеарнасының Come Dine with Me бағдарламасында футболға арналған арнайы бағдарламаға қатысты. "The Day Today" сатирикалық ағымдағы оқиғалар бағдарламасында "Джон Фашану" деген ойдан шығарылған шоудың трейлері көрсетілді. Трейлерде Фашанудың әртүрлі видеолары, қауіпті музыка мен Крис Моррис дауысымен "Джон Фашану" деген сөз бес рет қайталанды. Содан кейін жүргізуші Крис Моррис оның атын дұрыс айта алмады. Фашану екі рет BBC-нің сатирикалық "Англияның ең нашар футбол командасы" телефильміне қатысуға дауыс берді, алғаш рет 2010 жылы, екінші рет 2014 жылы.