Кіріспе

92-ші типті ауыр броньды автомобиль (九二式重装甲車), сонымен қатар 92-ші типті атты әскер танкы деп те аталады, Жапония империясының алғашқы өндірілген танкеті. Жапон императорлық армиясының атты әскері үшін Ishikawajima Motorcar Manufacturing Company (қазіргі Isuzu Motors) компаниясымен жасалған 92-ші типті автомобиль барлау және жаяу әскерге көмек көрсету үшін арналған. 92-ші типті автомобильдің бронясы жұқа, қару-жарағы жеңіл болған. Шындығында жеңіл танк болғанымен, жапондықтар оны сокоша (броньды машина) деп атады, себебі Жапон армиясының ішіндегі саяси жікшілік болды (танктарды жаяу әскер бақыласа, ал бұл жаңа қару атты әскерге арналған). Дәл осындай машина Америкада M1 шайқас машинасы ретінде қолданылды.

Даму тарихы

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген еуропалық елдер өздерінің ат әскерін механикаландыруға тырысты. Параллельдік түрде, жапондық ат әскері де түрлі бронеавтомобильдермен тәжірибе жасады, бірақ нәтижесі шектеулі болды. Бұл дөңгелекті бронеавтомобильдер нашар жол жағдайы мен қатал қыс климатына байланысты Маньчжуриядағы көптеген операцияларға жарамсыз болды. Жапония армиясы (АҚШ, француз, британ және ресей армиялары сияқты) дәстүрлі атты әскер құрамына заманауи бронетехниканы енгізудің әртүрлі әдістерін сынады. 1920 жылдардың басында Чиба префектурасындағы Императорлық жапон армиясының атты әскер мектебі алты Carden Loyd танкеті және бірнеше Renault FT танктері сияқты түрлі еуропалық жеңіл танктерді сынады. 1929 жылы, негізінен Carden Loyd дизайнына негізделген және дөңгелекті бронеавтомобильдердің кемшіліктерін жоюға бағытталған, жаңа үлгіні отандық өндіріспен жасау туралы шешім қабылданды. Type 92 дамуы жапондықтар жылдам операциялар үшін Жапонияда шағын көлік құралын жасауды шешкеннен кейін басталды. Алдымен 1930 жылы Sumida амфибиялық бронеавтомобилі (AMP) деп аталатын гибридтік амфибиялық автомобиль сынақтан өтті. Онда гусеницалар мен дөңгелектер болды және ол су мен құрлықта алға және артқа қарай қозғала алатын болды. AMP прототипі толыққанды сәтті болған жоқ және жапондық ат әскері оның өнімділігіне риза болмады. Ат әскеріне үлкен қуатты және жолдан тыс өту қабілеті жоғары көлік қажет болды. Осыдан кейін амфибиялық автомобиль концепциясынан бас тартылып, конструкция тек құрлықта пайдалануға арналған гусеницалық көлікке өзгертілді. Type 92 өндірісі Ishikawajima Motorcar Manufacturing Company компаниясымен басталды. Өндіріс техникалық мәселелерге толы болды және 1932 мен 1939 жылдар аралығында барлығы 167 дана ғана салынды. Бастапқыда шассиде болған кейбір мәселелерден кейін, Type 92 Маньчжурия мен Қытайдың қиын жер бедері мен нашар жолдарына жақсы бейімделді және белгілі бір жылдамдыққа қол жеткізе алды. Кейбір көліктер түнгі операциялар үшін екі фарамен және Type 94 Mk 4 Otsu радиостанцияларымен жабдықталды (бұл 1934 жылғы модельдің қашықтығы 0,6 шақырымды құрады және салмағы 40 кг болды; ол "кері L" пішіндес 7 метрлік антеннаны қолданды). Алты жол доңғалағы мен үш кері доңғалақты бастапқы серпімділік жүйесі үнемі проблема тудырды және қайта жобаланды. Кейінгі өндіріс серияларында төрт жол доңғалағы және екі кері доңғалақ болды. Кейінгі нұсқасы кейде қателікпен "Type 93 жеңіл танк" деп аталды. Type 92 екінші Қытай-жапон соғысы кезінде Type 94 танкетімен ауыстырылды, бірақ британдық және американдық дереккөздер екі модельді жиі шатастырады.

Қару-жарақ және қарулану

92-ші үлгіде 6 мм-ден 12 мм-ге дейінгі қалыңдыққа ие, бұрандалы және дәнекерленген броня қолданылды (корпусында 6 мм, мұнарасында 12 мм). Бұл броня салмақты үш тоннаға дейін сақтады, бірақ оны пулеметтен оқтап тесіп жіберуге болады. Оның бронясы жіңішке болғандықтан және қару-жарағы еуропалық әріптестеріне қарағанда жеңіл болса да, 92-ші үлгі сағатына 40 шақырым жылдамдыққа жете алды. Қару-жарағына екі пулемет кірді: біреуі қолмен айналатын мұнарада, екіншісі корпуста. Алғашқы үлгілерде екі позицияда да 6,5 мм-лік 91-ші үлгідегі пулеметтер болды. Кейін корпусқа орнатылған пулемет Hotchkiss лицензиясымен жасалған 13 мм-лік 92-ші үлгідегі ауыр пулеметке ауыстырылды. Пулеметтің айналу бұрышы шектеулі болды, бірақ оған көзқарастың оптикалық құралына орнатылатын айналмалы көзқараш және жоғары бұрышты орнату кірді, бұл оны әуе шабуылына қарсы қолдануға мүмкіндік берді. Мұнарадағы пулемет кейін 7,7 мм-лік 97-ші үлгідегі жеңіл пулеметке ауыстырылды. Өндіріс тоқтағаннан кейін, қару-жарақты жақсартуға күш-жігер жұмсалды, осылайша машинаны жауынгерлік далада тиімді етуге тырысты. 1933 жылы машинаға "танкқа қарсы" мүмкіндік беру үшін 37 мм-лік танктік зеңбірек орнатуға әрекет жасалды. Бірақ бұл "жеткіліксіз" деп танылды және жоба тоқтатылды. 1937 жылдан кейін 13,2 мм-лік пулеметтің орнына бірнеше машиналардың корпусына 20 мм-лік 98-ші үлгідегі пулемет-зеңбірек орнатылды. Сонымен қатар, машинаға сыртқы әуе шабуылына қарсы орнату жинағы салынды, оны мұнараның артқы жағына бекітуге болады, бұл қосымша 91-ші үлгідегі пулемет орнатуға мүмкіндік берді. Қозғалтқыш люктерін ашып, бір-біріне бекіту арқылы сыртқы пулеметті қолданатын пулеметшіге орындық жасауға болады.

Нұсқалар

Алғашқы екі прототиптік модель болды. Ертедегі дөңгелекті прототип және су өткізбейтін корпусы, жүзу құралдары мен винттері бар тәжірибелік амфибиялық нұсқасы (92 A I Go типі) (барлығы 2 дана ғана жасалды) әр жағында екі жүргіш шассисі бар, әрқайсысында екі кішкентай резеңкеленген жол дөңгелегі бар ерте өндірістік модельге әкелді. Алайда, бұл модель өндірісте жақсартылған серпімділік жүйесі бар соңғы модельмен алмастырылды, себебі жауынгерлік тәжірибе көрсеткендей, ертедегі 92 типті модель жоғары жылдамдықта бұрылғанда тізбегін тастауға бейім болды. Өндірістің үш негізгі нұсқасы болды. 92 типті алғашқы "алғашқы" модель. Бастапқы қарулануы екі жеңіл 6,5 мм Type 91 пулеметінен тұрды, біреуі мұнараға, екіншісі корпусқа орнатылған. Бұл қару 1932 жылы Харбин шабуылына қатысқан IJA атты әскері дивизиясы қолданды. Кейіннен немесе "орта" өндірісте қайта қаруланған 92 типті модельдің корпусына 13,2 мм ауыр пулемет қосылды. 8-ші дивизияның бірінші арнайы танк ротасы оны 1933 жылдың наурыз айында Рехе шайқасында қолданды. Орта өндірісте қайта жабдықталған модельге біршама әуе шабуылына қарсы қабілет қосылды, бұл көліктің тиімділігін арттырды. "Соңғы" 92 типті танк 1942 жылдың сәуір айында Маньчжурияда қолданылды. Жаңартпаларға жаңа күш беріліс механизмі, жаңа қайта жасақталған люктер мен әртүрлі бұрылыспен көру ойықтары, жаңа жеңіл мұнаралық пулемет, 96 типті 7,7 мм Type 99 оқ-дәрісіне ауыстырылған пулемет кірді. Ол әлі де корпусында 13,2 мм ауыр пулемет орнатылған күйде болды.

Жауынгерлік қолдану

92 типті танкет негізінен Маньчжуриядағы Квантун армиясы және Кореядағы Чосон армиясымен қолданылды. Маньчжуко Императорлық Армиясы да 30 дана 92 типті танкет алды. 92 типтің қатысқан айрықша шайқастары: 1-ші кавалерия бригадасымен Харбин шайқасы және 8-ші дивизияның 1-ші арнайы танк ротасымен Рехе шайқасы.