Тунис шайқасы: Марет желісі және Африка корпусының шегінуі

Кіріспе

II дүниежүзілік соғыста Тунис жерінде болған шайқас.

Марет желісі шайқасы немесе Марет шайқасы – Тунис территориясында британдық Сегізінші армияның (генерал Бернард Монтгомери басқарған) Италия-Герман 1-ші армиясының (генерал Джованни Мессе басқарған) Марет желісіне жасаған шабуылы. Бұл Сегізінші армияның 4 жарым ай бұрын Эль-Аламейндегі екінші шайқасынан кейінгі алғашқы ірі операциясы болды. 1943 жылдың 19 наурызында британдықтардың алғашқы шабуылы – "Пугилист" операциясы көпір басын жаулап алды, бірақ жарылысқа тырысу ос күштерінің қарсы шабуылымен сәтсіз аяқталды. "Пугилист" шабуылдың балама жолын ашты және Тебага қапшығы арқылы жасалатын "Supercharge II" операциясы жоспарланды. Монтгомери флангалық шабуылды күшейтті, ол 26-31 наурыз аралығында 1-ші армияны Тунистегі тағы бір қорғаныс шебі – Уди-Акаритке шегінуге мәжбүр етті.

Эль-Аламейннен осістердің шегінуі

Panzer Army Africa (октябрь 1942 жылдан бастап Deutsch Italienische Panzerarmee / Armata Corazzata Italo Tedesca деп аталады) кері шегінуі 1942 жылдың 5 қарашасынан 1943 жылдың 15 ақпанына дейін өтті. 8 қарашада Марокко, Алжир және Тунисте "Шаян" операциясы басталды, бірақ Мысырдағы Panzerarmee Afrika британдықтардың қаптамалы шабуылынан қашып құтыла алды. Көлік кептелісі, отын тапшылығы, нашар ауа райы және әуе шабуылдары олардың кері шегіну жылдамдығын күніне дейін азайтты. Римдегі Comando Supremo және Берлиндегі OKW жағдайды оңтайлы бағалады, ал Comando Supremo Мерса эль Брега – Эль Агейла позициясын шегінудің соңғы нүктесі ретінде таңдады. Позицияның майданы 100 метр болса да, оның бекіністері бір-бірінен шамалы, өзара қолдау көрсетуге тым алыс еді және тек 30 000 мина орналастырылған. Panzerarmee келген кезде Afrika Korps-ының құрамында 5 000 сарбаз, 35 танк, 16 бронеавтомобиль, 12 танкқа қарсы зеңбірек, 12 далалық гаубица және күнделікті қажетті жабдықтаманың тек пайызы ғана болды. Роммель Габес аймағындағы Вади Акаритке, батысқа қарай шегінуді қалаған, онда моторизацияланбаған әскерлер Жерорта теңізі мен Чотт Джерид арасындағы тар өткелді қорғауға мүмкіндік алады. Танктер мен моторизацияланған жаяу әскерлер солтүстікке қарай 5-ші танк армиясына (генерал-полковник Ханс Юрген фон Арним) қосылып, британдық Бірінші армияны Тунистен Алжирге кері тартуға, содан кейін Сегізінші армияға қарсы шабуыл жасауға жоспарлаған. 28 қарашада Гитлермен болған кездесуде Роммель бұл ұсынысты талқылады, бірақ тек қосымша жабдықтау туралы уәде алды. 11/12 желтоқсан түні британдықтар шабуыл жасады, ал келесі күні кешке Panzerarmee кері шегінуін жалғастырды. Созылмалы отын тапшылығына қарамастан, олар тағы бір қаптамалы шабуылдан қашып құтылды. 29 желтоқсанда Panzerarmee Буэратта қорғаныс позициясын алды, бірақ ол нашар бекітілген, қаптамалы маневрге ашық және Оңтүстік Тунистегі Бірінші армияның Габеске шабуыл жасауына осал еді. Жабдықтау жағдайы біршама жақсарды, күнделікті қажетті жабдықтаманың пайызы жеткізілді, бірақ отынның 95 пайызы жабдықтаманы таратуға немесе кері шегіну кезінде пайдаланылды. Ұзақ қашықтықтағы шөл тобы (LRDG) Окпанның жабдықтау желілеріне шабуыл жасады, нәтижесінде жүздеген жүк көліктері отын жетіспеуінен жол бойында қалды, ал Сегізінші армия келесі шабуылға отын мен оқ-дәрі жинады. 1943 жылдың 13 қаңтарында 21-ші танк дивизиясының жаяу әскері Габесті қорғау үшін солтүстікке, 5-ші танк армиясына жіберілді. 15 қаңтарда Сегізінші армия 450 танкпен 36 неміс және 57 итальяндық танкке қарсы шабуыл жасады. Сол күні кешке Роммель тағы да кері шегінуге бұйрық берді. Отын жетіспеуі және Габеске төнген қауіп туралы алаңдаушылық кері шегінетін жаяу әскерді Тархуна – Хомс желісінен өтуге мәжбүр етті. 23 қаңтарда британдықтар Триполиді басып алды (Окпанның Эль-Аламейннен кері шегінуі осыған дейін болған). 13 ақпанда Окпанның соңғы сарбаздары Ливиядан кетіп, 15 ақпанда артқы күз Тунистегі Марет желісіне жетті. Comando Supremo оларды белгісіз мерзімге ұстап тұруды көздеді, бірақ Роммель оны Wadi Akarit позициясынан айырмашылығы, тағы бір қаптамалы шабуылға өте осал деп санады.

The retreat of Panzer Army Africa (known as the Deutsch Italienische Panzerarmee/Armata Corazzata Italo Tedesca from October 1942) took place from 5 November 1942 to 15 February 1943. On 8 November, Operation Torch began in Morocco, Algeria and Tunisia, as the Panzeramee Afrika in Egypt managed to evade British outflanking moves but traffic jams, fuel shortages, poor weather and air attacks reduced the speed of their retreat to per day. Comando Supremo in Rome and OKW in Berlin took an optimistic view of the situation and Comando Supremo chose the Mersa el Brega–El Agheila position as the terminus of the retreat, even though the position had a front of , its strongpoints were up to apart, too far for mutual support and only 30,000 mines. When the Panzerarmee arrived, the Afrika Korps had only 5,000 men, 35 tanks, 16 armoured cars, 12 anti tank guns, 12 field howitzers and only of the of supplies it needed daily. Rommel wanted to retreat to Wadi Akarit in the Gabès area, further west, where the non motorised troops could defend a narrow gap between the Mediterranean and the Chott Djerid. The tanks and motorised infantry would join the 5th Panzer Army (Colonel General Hans Jürgen von Arnim) further north, drive back the British First Army from Tunisia into Algeria, then swiftly return to force back the Eighth Army. At a meeting with Hitler on 28 November, Rommel discussed the proposal but received only a promise of more supplies. On the night of 11/12 December, the British attacked and on the following evening, the Panzerarmee resumed its retreat, and despite its chronic fuel shortage, evaded another outflanking move. The Panzerarmee took up a defensive position at Buerat on 29 December but it was poorly fortified, wide open to an outflanking manoeuvre and vulnerable to an attack on Gabès by the First Army in southern Tunisia. The supply situation was a little better, with tons of the required daily, but 95 per cent of the fuel had been used distributing supplies or in retreat. The Long Range Desert Group (LRDG) attacked Axis supply lines and hundreds of lorries were stranded along the roads for lack of fuel, while the Eighth Army amassed fuel and ammunition for its next attack. On 13 January 1943, the infantry of the 21st Panzer Division were sent north to the 5th Panzer Army to protect Gabès. On 15 January, the Eighth Army attacked with 450 tanks against 36 German and 57 Italian tanks. That evening Rommel ordered another retreat; lack of fuel and apprehension about the threat to Gabès, led the retreating infantry to pass beyond the Tarhuna–Homs line. The British occupied Tripoli on 23 January (the Axis retreat from El Alamein had covered On 13 February, the last Axis soldiers left Libya and on 15 February, the rearguard reached the Mareth Line, inside Tunisia. Comando Supremo intended them to hold the line indefinitely but Rommel considered it too vulnerable to another flanking move, unlike the Wadi Akarit position further back.

Жер бедері

Оңтүстік Тунистің қираған ландшафты, қиын тау қырқалары мен шөлдіктері маневрді шектеді; солтүстік-оңтүстік жағалауы шығысқа қарай ашылатын шығанақтың қарсысында жартылай құрғақ, бұталармен жабылған жағалау жазығы оңтүстіктен солтүстікке қарай жатқан Матмата төбелерімен шектеседі. Жазықтың ішінде, шамамен оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай созылған Марет желісі, француздардың 1930 жылдары салған бекіністері орналасқан. Солтүстікте төбелер мен бекіністер сызығы Матмата төбелері мен Джебель Тебага арасындағы тау асуы – Тебага ойысында аяқталады, одан батысқа қарай биік қырқалардың тағы бір желісі, асудың батысында шығыс-батыс бағытында созылған. Осы аймақтың солтүстігінде және батысында Чотт-эль-Джерид орналасқан, ал Матмата төбелерінің батысында құрғақ Джебель-Дахар және одан әрі Гранд-Эрг-Ориенталдың өтпес құмдары жатыр. Габес жағалауда, Тебага ойысынан келетін жолмен жазықтың қиылысында орналасқан. Габестің солтүстігінде, теңіз бен шоттар арасындағы Сфаксқа баратын жол Сегізінші армияның солтүстікке қарай жалғыз бағыты болды және Марет желісімен тосылды. Марет желісі Уади Зигзаудың бағытын ұстанды, бұл 21,34 метрге дейін көтерілетін тік жарталары бар табиғи танкқа қарсы кедергі; солтүстік-батыс жағы француздармен бекітілген және кейіннен күшейтілген. Уади Зараттан Туажанға дейін жағалау жазығын кесіп өтеді, содан кейін Матмата төбелеріне дейін жалғасады. 1938 жылы француздар Джебель Дахарды моторизацияланған көліктер үшін өтпейтін жер деп санады, сондықтан Марет желісін ішкі аймаққа қарай кеңейтпеді, бірақ 1943 жылы автокөліктердің өнімділігі жақсарып, олар бұл аймақтың өтуіне қабілетті болды. Британдықтардың артықшылығы болды, себебі Марет желісінің 1930 жылдардағы дизайнін жасаған және гарнизон қолбасшысы болған генерал Жорж Катру Алжирде болды, ол шабуылға қатысты ақпарат пен кеңес беруге дайын еді. Бастапқы жоспарда Монтгомери былай деп жазды: "Пугилист операциясының мақсаты – Марет желісіндегі Сегізінші армияға қарсы тұрып жатқан жауды жою және Сфаксты басып алу".

Меденин шайқасы

Меденине шайқасы (Unternehmen Capri / Операция Капри) – 1943 жылғы 6 наурызда Тунистегі Меденинеде Окпан күштерінің шабуылы. Операцияның мақсаты британдық Сегізінші армияның Марет желісіне шабуыл жасауын кешіктіру болды. «Ultra» арқылы неміс әскерлерінің радиохабарламалары алдын ала анықталғандықтан, британдықтар Триполи мен Бенгазиден күшелендіруді жеделдетіп жіберді. Африка армиялар тобының (Heeresgruppe Afrika) қолбасшысы генерал Эрвин Роммель Марет желісін қорғауға қажетті әскерлерін жоғалтуға бармады, ол күшін кешкі уақытта тоқтатты. Сегізінші армия түн бойы басқа шабуылдарға дайын күйде болды және бұрынғы Окпан танктерін барлау және жою үшін барлаушылар жіберді. Күндіз Люфтваффе мен Регия Аэронавтика одақтастардың әуе қорғанысына және Шөл әуе күштеріне тиімсіз күш салды. 7 наурызда Окпан күштері Марет желісіне қарай солтүстікке шегіне бастады. Сегізінші армия жаңбырдың салдарынан баяулап, оларды қуды. Меденине шайқасы – Роммельдің Солтүстік Африка кампаниясындағы соңғы әрекеті болды. Ол көп ұзамай Еуропаға қайтып оралды.

" Пугилист " операциясы

1943 жылдың 19 наурызында XXX корпусы (генерал-лейтенант Оливер Лиз) "Пугилист" операциясын бастады. 50-ші (Нортумбриялық) жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Джон Николс) Зарат маңында 136-шы бронетанкті дивизия "Джовани Фашисти" ұстаған шепті бұзып өте алды. Жаңбыр және жердің бедері танктарды, авиацияны немесе танкке қарсы артиллерияны қолдануға мүмкіндік бермеді, соның салдарынан жаяу әскер оқшауланды. 22 наурызда 15-ші танктік дивизия және "Джовани Фашисти" жасаған қарсы шабуыл көпір басының көп бөлігін, 35 британдық танкты және 200 әскер тұтқынын қайтарып алды. Британдық күштері қараңғылыққа дейін өз позицияларын ұстады. 24 наурызда барлық британдық шабуылдаушы күштері кері шақырылды. XXX корпусы Таллуфқа бағытталған жаңа шабуылға дайындық жүргізді, онда 4-індиялық жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Фрэнсис Тукер) 23/24 наурызда шептің ішкі жағына түнгі шабуыл жасады, бұл Монтгомери жасаған кең сол қанатты маневрмен бір уақытта болды.

Сол жақ ілгегі

1943 жылдың қаңтар айының басында LRDG патрулі Джебель Дахарға кіретін жолды тапты, оған Уайлдердің ойысы деген ат берілді. Кейінгі патруль Тебага ойысына жетіп, маршруттың жүзеге асырылатынын дәлелдеді. Патруль солтүстікке қарай Гафсаға барып, батыстан шабуылдап келе жатқан Бірінші армиямен 2 ақпанда байланыс орнатты. Монтгомери 2-ші Жаңа Зеландия дивизиясын (генерал-лейтенант Бернард Фрейберг) күшейтіп, оны Жаңа Зеландия корпусы деп атады, Матамата таулары арқылы Уайлдердің ойысынан Джебель Дахарға шабуыл жасау үшін, корпустың жиналуын Ось күштерінің барлауынан жасырып өткізуді жоспарлады. X корпусының (генерал-лейтенант Брайан Хоррокс) штаб қызметкерлері жаңа Жаңа Зеландия корпусын жеткілікті штаб қызметкерлерімен қамтамасыз ету үшін тағайындалды, бұл бір дивизия штабы үшін тым үлкен болды, бұл екі генералдың арасында шиеленіс тудырды. Жаңа Зеландия корпусының ілгерілеуі үш кезеңге жоспарланды: 19 наурызда түнгі маршпен Вади-бел-Крехебке, содан кейін Тебага ойысына жақын түнгі марш, және 21 наурызда таңертеңгі жарықта немесе мүмкіндігінше ертерек ойыстың кіреберісін басып алу. Корпус содан кейін Габестен солтүстікке қарай жағалау жолына көрінетін Эль-Хаммаға қарай жылжуы жоспарланды. Алдыңғы қапталды бос француз күштері (генерал Филипп Леклерк басқарады) және 1-ші Корольдің драгун гвардиясы қорғауға тиіс болды. X корпусының Аль-Хаммадан Габеске жасаған шабуылы Марет позицияларын қорғаған 1-ші армияның күштерін қиып, Жаңа Зеландия корпусына жағалау бойымен Сфаксқа және қаланың батыс жағындағы әуежайларға жылжуға мүмкіндік береді. Жоспарлауда күтпеген шабуыл жасау және Ось күштерінің позицияларын бұзу қабілетіне баса назар аударылды. Корпустың жаяу әскері салыстырмалы түрде аз болды және ол Ось күштерінің моральдық жағдайын түсіру үшін артиллерияға сүйенді, ал әуе көмегін истребительдер мен бомбалаушылар қамтамасыз етті. XXX корпусының Марет желісіне жасаған бір мезгілдегі шабуылы дұшпанның назарын бөліп, Осьтің қарсы шабуылына кедергі келтіруі тиіс болды; Бірінші армияның II АҚШ корпусы Эль-Гетар арқылы өтіп, Осьтің байланыс жолдарына қауіп төндіріп, Сфакстан келген резервтерді ұстап тұруға тиіс болды.

In early January 1943, a LRDG patrol had found a pass into the Jebel Dahar, which was given the name Wilder's Gap. A later patrol penetrated to the Tebaga Gap and proved that the route was practicable. The patrol demonstrated the weakness of Axis defences by going further north to Gafsa and on 2 February, made contact with the First Army advancing from the west. Montgomery reinforced the 2nd New Zealand Division (Lieutenant General Bernard Freyberg) and renamed it the New Zealand Corps, for an attack through the Matmata Hills via Wilder's Gap, into the Jebel Dahar, with the assembly of the force concealed from Axis reconnaissance. Staff from X Corps (Lieutenant General Brian Horrocks) were seconded to provide adequate HQ personnel for the new New Zealand Corps, too big for one divisional staff, which caused some friction between the two generals. The New Zealand Corps advance was planned in three stages, from a night march to Wadi bel Krecheb 19 March, a second night march of to just short of the Tebaga Gap and then the capture of the entrance to the gap at first light on 21 March or as soon as possible afterwards. The corps would then advance to El Hamma, which overlooks the coast road north of Gabès. The flank of the advance was to be protected by Free French forces (led by General Philippe Leclerc) and the 1st King's Dragoon Guards. An attack by X Corps from Al Hamma to Gabès would cut off the 1st Army defenders of the Mareth positions and give the New Zealand Corps the opportunity to advance up the coast to Sfax and the landing grounds on the west side of the town. The planning emphasized surprise and the ability to Blitz Axis positions. The corps had relatively few infantry and relied on its artillery to break Axis troop morale, with air support provided by fighters and bombers. A simultaneous frontal attack by XXX Corps on the Mareth Line would divide enemy attention and hamper an Axis counter attack; the II US Corps of the First Army would advance through El Guettar to threaten Axis communications and pin down reinforcements from Sfax.

Тебага ойысы

Жаңа Зеландия корпусы 21 наурызда Тебага ойығында Ось державаларының әскерлерімен шайқасты, бірақ 164-ші жеңіл Африка дивизиясы мен 21-ші танк дивизиясына қарсы келесі төрт күндегі ілгерілеу өте баяу болды, дегенмен олар ойыққа кіреберісті бақылауға алды. Марет желісінде XXX корпусы қандай да бір ілгерілеуге қол жеткізді, бірақ жарылым жасауға қол жеткізбеді. 23 наурызда Монтгомери X корпусының генерал-майоры Реймонд Бриггстің 1-ші бронедивизиясын резервтен Жаңа Зеландия корпусын күшейтуге бұйырды, ол XXX корпусы немесе Жаңа Зеландия корпусы мен Хоррокс жасаған үзілістерді пайдалануды күтіп тұрған еді, ал X корпусы штабы Тебага ойығындағы операцияларды өз бақылауына алды.

"Supercharge II" операциясы

Supercharge II операциясы 26 наурызда түстен кейін бастау жоспарланған, ал 25/26 наурыз түнде 184 биіктігін басып алуға дайындық операциясы күтіліп тұрды. Жаңа Зеландия корпусы Тебага ойысына екі бригадалық майданмен шабуыл жасап, Джебель Тебагадан Джебель Мелабқа дейінгі Ось қорғанысын басып алып, одан кейін 1-ші бронетанкті дивизия пайдаланатын еді. Түнде жиналғаннан кейін күні бойы жасырын орындарда жатқан 5-ші Жаңа Зеландия бригадасы оң жақтан, ал 6-шы Жаңа Зеландия бригадасы сол жақтан шабуылдайтын болды, алға 8-ші бронетанкті бригада және Жаңа Зеландия мен X корпусы артиллериясының тығырылы баржасы шығарылатын еді. Шабуылдаушы әскерлер алдымен биікке, содан кейін одан әрі орналасқан екінші мақсатқа қарай жылжуы керек еді. 1-ші бронетанкті дивизия 2-ші бронетанкті бригадасының басшылығымен сағат 18:15-те Жаңа Зеландия корпусының соңғы мақсатынан тыс аймаққа өтіп, ай шыққанда (шамамен сағат 23:15-те) Эль-Хаммаға қарай жылжуы керек еді. RAF-тың ауыр бомбалаушылары генерал Мессе басқаратын Ось қорғаушыларын түнгі сағат 15:30-ға дейін көлік және байланысқа шабуыл жасап, қыспақтай бастайды. Күндізгі бомбалаушылар содан кейін Осьтің дезорганизациясын күшейту үшін төмен биіктіктегі бомбалауды бастайды, содан кейін 2,5 сағат бойы 15 минут сайын истребитель-бомбардировщиктердің тізбегі ұшады. Spitfire бомбалаушылар мен истребитель-бомбардировщиктерді сүйемелдейді, ал Солтүстік-Батыс Африка тактикалық әуе күштері (NATAF) Ось әуежайларын бомбалайды. RAF алдыңғы бақылау офицері ұшқыштарға көрнекі нүктелерді атап, мақсаттарды қызыл және көк түтінмен белгілейді; достық әскерлер қызыл түтінді пайдаланады, ал артиллерия әуе экипаждарына сигнал беру үшін түтін снарядтарын атып жібереді. 24 наурызда Арним Сегізінші армияның шабуыл жасауына күмәнданып, солтүстікке қарай Макнассиді көбірек уайымдады. Оңтүстікте баяу жылжуға қарамастан, Арним 1-ші армияның 25 наурызда Вади Акаритке қайтуын қалады, бірақ Либенштейн мен Мессе 15-ші танк дивизиясымен қарсы шабуыл жасауды жөн көрді. Макнассиге төнген қауіп және II АҚШ корпусының Габеске жетіп, 1-ші армияны кесіп тастауы олардың Мареттен, содан кейін Тебагадан кетуіне себеп болды. 184 биіктігі сағат 02:50-де 21-ші Жаңа Зеландия батальонына түсті және одақтас артиллериясы сағат 16:00-де атыс бастады. Шабуыл 8-ші бронетанкті бригадамен басталды, содан кейін жаяу әскер батальонының тасымалдаушылары, содан кейін жаяу әскер. 164-ші жеңіл және 21-ші танк дивизиялары күндізгі шабуылды күтпеген және таңқалған сияқты; батып бара жатқан күн, жел және шаң байқауды қиындатты. Британдық танктерге алға жылжуға бұйрық берілді, ал жаяу әскер де жылдам қарқынмен жылды, бірінші мақсатқа жетіп, қарсылық пен кешігудің күшеюіне қарамастан, жалғастырды. Бронетанкті полк екінші мақсаттан кейін Уди Айсубқа қарай жылжыды, содан кейін 23-ші Жаңа Зеландия батальоны. Сол жақта, танкке қарсы пулеметтермен қамтылған мина даласы екі жағынан да екінші мақсатқа жақындау үшін айналып өтілді, 1-ші бронетанкті дивизияға саңылау жасалды, бірақ көптеген Ось бекеттері жақын маңдағы жерлерді ұстады. Қараңғыда қорғаныста олқылық пайда болды; айдың шығуына дейін сағат 23:00-де 1-ші бронетанкті дивизиясы олқылықтан өтіп, тез арада Эль-Хаммаға, солтүстік-шығысқа, жағалаудағы Габеске қарай жылжи бастады. 27 наурыз күні таңертең 15-ші танк дивизиясы резервтен алынып, оң жақ қанатында Жаңа Зеландия корпусына қарсы шабуыл жасады. Таңғы сағат 09:00-ге дейін шабуыл кері қайтарылды және Жаңа Зеландия корпусы оң жақтағы төбелерге қарай жылды. 27 наурыздың кешінде неміс қарсыласы сындырылды және 1-ші бронетанкті дивизияға байланыс желісі қамтамасыз етілді, дивизия Эль-Хамма қорғанысымен тоқтатылды, ал танктер айдың жарығын күтті. Фрейберг Хорроксты Жаңа Зеландия корпусының 1-ші бронетанкті дивизиямен байланысуға Эль-Хаммаға бара жатқанда, Эль-Хаммадағы Ось қорғанысынан қашу үшін оңға бұрылып, бұзылған жерді тікелей Габеске қарай бағыттауға көндірді. 28 наурызға қарай генерал Мессе Марет желісіндегі барлық Ось күштері X корпусы мен Жаңа Зеландия корпусының оң жақ қанатына қарсы шығуға бұйырды, бірақ 1-ші бронетанкті дивизияны Эль-Хаммада ұстап, қоршаудан құтылуға қол жеткізді. 29 наурызда Жаңа Зеландия корпусы Габесті басып алды, бұл Wadi Akarit-те Габестің артқы жағына жаңа сызыққа кері қашуға мәжбүр етті, ал 164-ші жеңіл, 15-ші танк және 21-ші танк дивизиялары артқы шептегі шайқастар жүргізді. Эль-Хамма 29 наурызда эвакуацияланды, бұл 1-ші бронетанкті дивизияға солтүстікке қарай ...

Operation Supercharge II was planned to start on the afternoon of 26 March, with a preliminary operation on the night of 25/26 March to capture Height 184. The New Zealand Corps was to attack into the Tebaga Gap on a two brigade front and capture the Axis defences from Djebel Tebaga to Djebel Melab, which would be exploited by the 1st Armoured Division. After assembling during the night and lying in concealed positions all day, the 5th New Zealand Brigade was to attack on the right and the 6th New Zealand Brigade on the left, preceded by the 8th Armoured Brigade and a creeping barrage by the New Zealand and X Corps artillery. The attacking troops were to move to high ground forward and then to a second objective at a wadi further on. The 1st Armoured Division, led by the 2nd Armoured Brigade, was to move through at 6:15 p. m. to an area beyond the New Zealand Corps final objective and as soon as the moon rose (at about 11:15 p. m.), advance on El Hamma. RAF heavy bombers would begin harassment of the Axis defenders led by General Messe the night before, with attacks on transport and communications until 3:30 p. m. Day bombers would then begin low altitude pattern bombing, to add to Axis disorganisation, followed by relays of fighter bombers every 15 minutes for 2 1/2 hours. Spitfires would escort the bombers and fighter bombers and the remainder of the Northwest African Tactical Air Force (NATAF) would bomb Axis airfields. An RAF forward observation officer was to brief pilots by nominating landmarks, marking targets with red and blue smoke; friendly troops were to use orange smoke and the artillery would fire smoke shells to signal to the aircrews. On 24 March, Arnim doubted that an Eighth Army attack was likely and was more concerned about Maknassy further north. Despite the slow advance in the south, Arnim wanted the 1st Army to withdraw to Wadi Akarit on 25 March but Liebenstein and Messe preferred to counter attack with the 15th Panzer Division. The threat to Maknassy and the possibility of the II US Corps reaching Gabès and cutting off the 1st Army, meant that they had to retire from Mareth and then from Tebaga. Height 184 fell at 2:50 a. m. to the 21st New Zealand Battalion and the Allied artillery commenced firing at 4:00 p. m The attack began with the 8th Armoured Brigade, followed by infantry battalion carriers and then infantry on foot. It appeared that the 164th Light and 21st Panzer divisions had not expected a daylight assault and had been surprised; the setting sun, wind and dust had made observation difficult. The British tanks had been ordered to press on and the infantry also managed a quick pace, arriving on the first objective and then kept going, despite increasing resistance and delays. An armoured regiment pressed on to Wadi Aisoub beyond the second objective, followed by the 23rd New Zealand Battalion. On the left, a minefield covered by anti tank guns was bypassed on both sides to close up to the second objective, clearing a gap for the 1st Armoured Division, despite many Axis posts holding out in the vicinity. By dark a gap in the defences had been made; pausing until moonrise at 11:00 p. m., the 1st Armoured Division advanced through the gap and rapidly moved on El Hamma, to the north east, halfway to Gabès on the coast. On the morning of 27 March, the 15th Panzer Division was brought out of reserve to counter attack the New Zealand Corps on their right flank. By 9:00 a. m., the attack had been repulsed and the New Zealand Corps advanced into the hills on their right. By the evening of 27 March, German resistance had been broken and the line of communication forward to the 1st Armoured Division secured, the division having been halted by the defences of El Hamma, while the tanks had waited for the moonlight. Freyberg persuaded Horrocks that the New Zealand Corps, en route to El Hamma to link with the 1st Armoured Division, should branch off to the right to avoid the Axis defences at El Hamma and head across the broken ground direct to Gabès. By 28 March, General Messe gave the order that all Axis forces on the Mareth Line be withdrawn to face X Corps and New Zealand Corps on their right flank but by holding up the 1st Armoured Division at El Hamma, managed to avoid encirclement. On 29 March, the New Zealand Corps took Gabès, which forced a further Axis withdrawal to a new line to the rear of Gabès at Wadi Akarit, while the 164th Light, 15th Panzer and 21st Panzer divisions fought rearguard actions. El Hamma was evacuated on 29 March, leaving the way open for the 1st Armoured Division to advance northward with the New Zealand Corps on their right.

Шығындар

31 наурызда Supercharge II операциясы аяқталды, Сегізінші армия 4000 адамдық шығынға ұшырады, олардың көп бөлігі 50-ші Нортумбриандық жаяу әскер дивизиясынан және көптеген танктерден болды; Жаңа Зеландия корпусы 51 танк пен 945 адамды жоғалтты. Корпус таратылды және оның бөлімдері X және XXX корпустар арасында таратылды. 30 наурызда Монтгомери Фрейбергке келесі хабарламаны жіберді: "Ось күштері салыстырмалы түрде жақсы тәртіппен Уди Акаритке шегінгеніне қарамастан, 7000-нан астам тұтқынға ұшырады, олардың 2500-і неміс әскері болды. 15-ші танк дивизиясы көп шығынға ұшырады, 164-ші жеңіл Африка дивизиясы қару-жарағы мен көліктерінің көп бөлігін жоғалтты. 80-ші "Ла Специя" атқыштар дивизиясы шамамен 50 пайыздық шығынға ұшырады, ал 16-шы "Пистоя" атқыштар дивизиясы дерлік толығымен жойылды; бірнеше итальян дивизиялары біріктірілді.