Кіріспе

Борнеодағы құмыра өсімдіктерінің түрі – Nepenthes lowii /n///'/p//ɛ//n//θ//iː//z// /'/l//oʊ//i//aɪ/, немесе Лоу құмыра өсімдігі, Борнеоға ғана тән тропикалық құмыра өсімдігі. Ол Кинабалу тауында оны ашқан Хью Лоудың құрметіне аталған. Бұл түр, мүмкін, осы туыстағы ең ерекшесі болып саналады, өйткені оның жоғарғы құмыралары күшті қысылған, айтарлықтай кішірейтілген тісшесі және төменгі жағында көптеген қылшықтары бар иілген қақпағымен ерекшеленеді.

Ашылуы және атауы

Непентес ловиді 1851 жылы наурыз айында британдық отарлық әкімші және натуралист Хью Лоу Кинабалу тауына алғашқы өрмелеу кезінде тапқан. Лоу өзінің ашылуы туралы былай деп жазды:

Непентес ловиді 1859 жылы Джозеф Дальтон Хукер ресми түрде сипаттады. Сент-Джон Кинабалу тауындағы N. lowii туралы мынадай мәліметтерді келтірді: Джозеф Дальтон Хукер (1873), Фредерик Уильям Бурбидж (1882), Одоардо Бекари (1886), Эрнст Вуншман (1891), Отто Стэпф (1894), Гарри Джеймс Вейч (1897), Джейкоб Гижберт Буэрлаж (1900) және Элмер Дрю Меррилл (1921). Дегенмен, осы басылымдардың көпшілігі N. lowii туралы тек қысқаша айтқан. Алғашқы маңызды таксономиялық зерттеуді 1895 жылы Гюнтер Бек фон Маннагетта и Лерхнау жүргізді, ол N. lowii-ді ерекше құмыра пішініне байланысты жеке тобына (Retiferae) жатқызды. N. lowii-дің жаңартылған сипаттамасы мен суреті 1908 жылы Джон Мьюрхед Макфарлейннің «Nepenthaceae» монографиясында жарияланды. Макфарлен 1914 жылы «Линей қоғамының журналында» және 1919 жылы «Бағбандық туралы стандартты энциклопедияда» N. lowii туралы жазды. 1927 жылы голланд ботанигі Б. Х. Дансердің «De Tropische Natuur» журналында N. lowii-дің жаңа суреті жарияланды. Келесі жылы Дансер «Нидерланд Үндістанының Непентестері» атты маңызды монографиясында N. lowii-дің латынша диагнозын және ботаникалық сипаттамасын ұсынды.

Жаңа жерлер

Непентес ловии Кинабалу тауында табылды, кейін Букит Бату Лавиде де табылды. Оны алғаш рет 1922 жылы тауға алғаш көтерілген Эрик Мёберг жазды. Мёберг Мюруд тауының шаңырағы туралы былай деп жазды:

Біз өзімізді ерекше ландшафтта таптық, онда қалың, былғары жапырақтары бар төменгі бұталар басым өсімдіктерді құрады. Мұнда-сонда кішкентай ағаштар көрінді, олардың ішінде діңі мен үлкен бұтақтары сары гүлдермен қапталған шағын, көп гүлдейтін эпифиттік орхидеясы бар қылқан жапырақты ағаш та болды. Рододендрон мен оған ұқсас өсімдіктердің жарқын қызыл немесе қардай ақ гүлдері кеңінен таралған; ең қызықтысы – бұрын тек Кинабалу мен Бату Лавиден ғана белгілі болған Nepenthes lowii-дің үлкен және ерекше пішіндес құмыралары еді. Экспедиция кезінде Мёберг Мюруд тауынан N. lowii-дің бір данасын жинады, ол Мёберг 115 деп белгіленді. Бұл өсімдікте бірнеше құмыра болды, әрқайсысының қақпағының астыңғы жағында жақсы жетілген перистома және ұзын қылшықтар бар. Сандардың шатасуына себеп – N. lowii-дің жоғарғы құмыраларында перистома көбінесе тек қана тік қабырғалар түрінде кездесетіні және N. macfarlanei-нің де қақпағының астыңғы жағында қылшықтары бар (бірақ олар N. lowii-ге қарағанда әлдеқайда қысқа).

Сабағы мен жапырақтары

Непентес ловии – өрмелегіш өсімдік. Сабағы 10 метрден аса ұзын болуы мүмкін. Сабағы дөңгелектелген және күрт тартылған түбіне ие. Жапырақ сағасы жоғары жағынан ойысқан және 14 см-ге дейін жетеді. Ішкі бетінде бездік аймақ құмыраның төменгі жартысын жабады; қақпағы ауызға қарай иілген және сопақша-жұмыртқа тәрізді пішіндес. Оның ұзындығы 15 см, ені 9 см. Үш гербарийлік үлгіден (J. H. Adam 2406, J. H. Adam 2395 және SAN 23341, 1700–2000 м биіктікте жиналған) алынған 570 тозаң үлгісін зерттеу нәтижесінде тозаңның орташа диаметрі 33,0 мкм (SE = 0,2; CV = 7,8%) болды. Өсімдіктің көп бөлігі дерлік түксіз. Дегенмен, гүлшоғырларда, дамитын бөліктерінде және розетка жапырақтарының жиектерінде қысқа қоңыр түктер кездеседі. Ментапок тауы, жоғарғы тау аймағы. Бұл түр жерде де, эпифит ретінде де өседі. Оның типостық мекені – мүкті орман немесе төбелік шалғынды өсімдіктер. Теңіз деңгейінен 1970 және 2270 метр арасындағы тар белдеуде кездеседі. Ал тау баурайындағы жол бойында кездесуі "белгісіз". Трусмади тауындағы N. lowii түрі, жақын орналасқан Кинабалу тауындағысына қарағанда, айтарлықтай ірі құмыралар тудырады. Мұруд тауында N. lowii 1860 м биіктікте кездеседі. Таудың шыңына жақын өсетін өсімдіктер, қатал климат жағдайлары мен қорғаушы өсімдіктердің жетіспеуінен өте жайпақ болады. Қазір Мүлү тауы – N. lowii-ді көруге ең қолайлы орын, сондай-ақ Diplycosia және Vaccinium туыстарының түрлері де осы жерде кездеседі.

Қорғау мәртебесі

N. lowii-нің қорғау статусы 2000 жылы жасалған бағалау нәтижесінде, 2006 жылғы IUCN Қауіпті түрлердің Қызыл тізімінде «Қауіпті жағдайда» деп тіркелген.

Етқоректілер

Непентс лоуи басқа непентстерге қарағанда өте аз қоректік заттарды ұстайтыны белгілі. Алдын ала байқаулар бойынша, бұл түр тек қана (немесе тіпті негізінен) ет жейтін тіршілік салтынан ауытқып, құстар мен ағаш құрттарының нектарийлерінде жегендерінің қалдықтарын "ұстауға" бейімделген болуы мүмкін. N. lowii-дің жоғарғы құмыралары ерекшелігі – олардың төменгі жағында көптеген қылшықтарды ашатын кері иілген қақпағы бар. Бұл қылшықтардың арасында ақ зат жиналады, оның табиғаты туралы пікірталас болып келді. 1960 жылдары Дж. Харрисон бұл ақ дөңгелектердің ұлудың жұмыртқалары екенін болжады. 1961 және 1964 жылдары Корольдік қоғамның Кинабалу тауына жасаған экспедициясын жетекшілік еткен Э. Дж. Х. Корнер былай деп жазды:

"Ерте таңда біз тупайлардың (ағаш құрттарының) N. lowii құмыраларының үстінен шапқылап өтіп, ескі, бос және дыбыс беретін құмыраларды бір-біріне соғып жатқандарын анықтадық. Сингапурлық профессор Дж. Харрисонның айтуынша, ұлу жұмыртқаларын қақпақтың астындағы түктерге салады, ал тупайлар оларды жеп қояды. Алайда, Питер Д'Амато мен Клифф Доддтың өсірілген N. lowii-ді байқауынан бұл ақ дөңгелектердің өсімдіктің өзінің өнімдері екені анықталды. Келесі жылы жарияланған тағы бір зерттеуде құмыраның пішіні мен мөлшері әдеттегі ағаш құртының (Tupaia montana) өлшемдерімен дәл сәйкес келетіндігі көрсетілді. Осыған ұқсас бейімделу N. macrophylla және N. rajah түрлерінде де табылды, сондай-ақ N. ephippiata-да болуы мүмкін. Осы үш түрдің (N. ephippiata зерттелмеген) төменгі қақпағының түсі T. montana-ның көк және жасыл толқындардағы көру сезімталдығының ең жоғары деңгейіне сәйкес келеді, бұл оны құмыраның басқа бөліктерінен ерекшелендіреді. Nepenthes lowii үшін бұл тұңғыш рет ұсынылып отырған Nepenthes түрі емес; Сейшель аралдарында өсетін N. pervillei түрінің құс экскрементінен пайда көретіндігі және ет жеуден алыстап бара жатқан болуы мүмкін екендігі 1989 жылы айтылған. Алайда, N. pervillei-нің ет жеу қабілеті туралы толыққанды зерттеулер жүргізілмеген және бұл гипотеза әлі тәжірибелік жолмен тексерілмеген. Соңғы зерттеулер N. ephippiata-ны жеке түр ретінде сақтап, оны N. lowii-ден ерекшелейтін бірқатар морфологиялық ерекшеліктерді анықтады.

Табиғи будандар

Кем дегенде жеті табиғи будандастырылған түрлер тіркелді.

N. fusca × N. lowii

Бұл будандасты алғаш рет Чарльз Кларк N. chaniana (сол кезде N. pilosa деп аталған) мен N. lowii арасындағы будандастыру ретінде анықтады. Алайда, 2008 жылы жарық көрген «Борнеоның құмыра өсімдіктері» кітабында Антеа Филлипс, Энтони Лэмб және Чьен Ли өсімдіктерде үшбұрышты қақпақ және созылған мойын сияқты N. fusca-ның белгілері байқалатынын көрсетті. Бұл будандастыру алғаш рет Саравак штатындағы Букит Бату Лавиде Роб Кантли мен Чарльз Кларк тапқан. Осы будандастырудан алынған құмыралардың ортасы біраз тар және түсі жасылдан қою күлгінге дейін өзгереді. Бриггс 1984 жылы Тау Трусмадиге қайта оралды, бірақ тек бір шағын топ өсімдік тапты, олардың биіктігі 35 см-ге жетеді. Олар пішін жағынан аналық түрлерінің аралық нұсқасына жақын. Қақпағы N. lowii сияқты ауызға қарағанда алыс орналасқан және төменгі жағында қысқа қылшықтар бар. N. muluensis, N. veitchii,