Кіріспе

Кішкентай балалардың тіс аурулары
Ерте балалық шақтағы кариес (ECC), бұрын емізу бөтелкесінің кариесі, сәби бөтелкесінің тіс зақымдануы, түнгі бөтелкемен тамақтану және түнгі бөтелке кариесі деп белгіленген, туылған сәттен бастап 71 айға дейінгі балалардың тістеріне әсер ететін ауру. ECC – бұл кез келген сүт тісінде 1 немесе одан көп шіріген (кавитацияланбаған немесе кавитацияланған зақымдар), кариес салдарынан жоғалған немесе толтырылған тіс беттерінің болуымен сипатталатын жағдай. ECC өте көп кездесетін, жұқпалы бактериялық инфекция болып табылады және көбінесе баланы күтуші адамнан балаға беріледі. Тіс қуыстарына (тіс кариесіне) жауапты негізгі бактериялар – Streptococcus mutans (S. mutans) және Lactobacillus.

Этиологиясы

Ерте балалық шақтағы кариес (ECC) – көп факторлы ауру, оның қатерлі факторлары, ішінде, бірақ олармен шектелмейтін, кариогенді бактериялар, тамақтану әдеттері және әлеуметтік-экономикалық жағдайлар. Бұл миллиондаған балаларға ауыртпалық түсіріп, ересек шаққа дейін ауырсынумен және өмір сапасының төмендеуіне әкелуі мүмкін. Локер мен Мота Велосо жүргізген бірнеше зерттеулер тіс кариесі мен білім деңгейі, үй шаруашылығының табысы арасында, сондай-ақ өмір сапасына және әлеуметтік жағдайға әсер ететін екі жақты байланыс бар екенін көрсетеді.

Алдын алу

Ерте балалық шақтағы кариестің алдын алу үшін келесілердің үйлесімді қолданылуы қажет: салауатты тамақтану режимін ұстану, тіс қабығын тиімді тазарту, тіс атқаннан кейін фтор қолдану, ананың жүктілік және босану кезеңдеріндегі күтімі және үнемі тіс дәрігеріне қаралу. ЭКК-нің алдын алуға көмектесетін ұсыныстар төменде келтірілген.

Дұрыс тамақтану

ЕКК қаупіне тамақтану әдеттері мен ауыз қуысындағы кариогендік бактериялардың болуы маңызды фактор болып табылады. ЕКК көбінесе бөтелкемен тамақтандыру, жиі шағылыс жеу және қантты көп мөлшерде тұтыну салдарынан пайда болады. Бөтелкемен тамақтандыру арқылы ЕКК-нің алдын алу үшін, баланың "сүретін тостаған" немесе бөтелкемен ұйықтап қалмауына басты назар аудару керек, себебі бұл сәбилік кезеңде тіс шілудің (кариес) негізгі себебі болып табылады.

Пластинканың оңтайлы кетірілуі

Балада алғашқы сүт тісі шыққан кезде, тіс тазалауды және күтімін ересек адам жүргізуі керек. Балалардың тістерін шамамен 6 жасқа дейін тазалау ұсынылады, осы жасқа келгенде олар өздігінен тиімді тазалау үшін қажетті қимыл-қозғалыс дағдылары мен ой-қиялын жетілдіре бастайды. Балалардың тістерін жақсы тазалай білгенше оларды қадағалау ұсынылады.

Фтор

Фтор – бүкіл әлемде табиғи түрде кездесетін минерал. Ол көптеген тіс пасталарының белсенді құрамы болып табылады, әсіресе тіс эмалін қайта минералдау арқасында тіс бетін қалпына келтіріп, кариес қаупін азайту үшін қолданылады. Эмаль гипоплазиясы – тіс даму кезінде, көбінесе туылмас бұрын немесе ерте балалық шақта пайда болатын эмальдің даму ақауы. Эмаль гипоплазиясы бар тістерде минералдардың жоғалуы жиі кездесетін болғандықтан, кариес пайда болу қаупі артады, соның салдарынан тіс беті гипоплазиясы жоқ тістерге қарағанда тез зақымданады.

Тіс дәрігеріне бару

Ата-аналар мен күтушілер балаларын алты айлық шағында және баланың бірінші туған күнінен бұрын емес, тіс дәрігеріне тексеруге алып баруы ұсынылады.

Ерте анықтау және тәуекелдерді бағалау

Алғашқы балалық шақтағы кариесті басқару тәсілі – шіріген тістерді қалпына келтіру немесе алып тастаудың үйлесімінен тұрады. Тіс дәрігерлері сондай-ақ ерте араласу стратегияларына ерекше назар бөледі, оларға тістерге қорғаныш фторидті тікелей жағу, отбасыларды дұрыс тіс күтімі тәртібімен таныстыру және қосымша шіруді болдырмау үшін тамақтану бойынша кеңес беру кіреді. Бастапқы тіс сарқымасы, маңызды рөл атқаратын визит кезінде, тіс дәрігері баланың тамақтану әдеттерін және ауыз гигиенасын бағалайды. Осылайша, олар тіс шіруіне әкелуі мүмкін мінез-құлықтарды анықтай алады. Бұл бағалау баланың жасын, сондай-ақ оның әлеуметтік, мінез-құлық және медициналық жағдайын ескереді.

Кариес қаупіне байланысты жеке ем

Тіс шіріуінің төмен деңгейі бар деп анықталған балаларға тіс емдеріне бірден кіріспей, бақылау және алдын алу шараларына көбірек назар беріледі. Жаңа шіріу белгілерін ертерек анықтау үшін үнемі тіс дәрігеріне қаралуы ұсынылады. Шіріудің бастапқы сатылары (ақ дақтар) және эмальдің алғашқы зақымдануы инвазивті емес алдын алу әдістерімен емделеді және уақыт өте келе қатаң бақыланады. Жоғары тәуекел тобына жататын балаларға көбінесе күшті ем қажет болады. Бұл тістердің одан әрі нашарлауын болдырмау үшін бар шіріуді жою және қалпына келтіру үшін ерте емдеуді қамтиды. ECC 5 жасқа дейінгі балаларға әсер ететіндіктен, кейбір жағдайларда жалпы анестезия астында тіс емдеу қажет болуы мүмкін. Дегенмен, бұл әдіспен байланысты маңызды мәселе бар: емнің бастапқы табысына қарамастан, шіріу қайтадан пайда болуы мүмкін, кейбір жағдайларда емнен кейін 6 ай ішінде байқалады.

Күміс диамин фториді

Балалар тісінің ерте кариесін басқаруда тіс дәрігерлері күміс диамин фторидін (СДФ) де қолданады – екі қызмет атқаратын сұйықтық, ол тіс шіруімен күреседі. СДФ күмістің бактериялармен күресу қабілетін фтордың тісті нығайту қасиеттерімен үйлестіреді. Бұл ерітінді зақымдалған аймақтарға тікелей жағылады, дереу бұрғылау қажеттілігін жойып, оны аз инвазивті емдеу опциясына айналдырады. СДФ тиімділігімен және қолданудың қарапайымдығымен белгілі. Бұл ерітінді шіруді тоқтатады, бірақ тіс тінін қалпына келтірмейді; сондықтан СДФ-пен емделген тіске пішіні мен қызметін қалпына келтіру үшін пломба немесе тіс қаптамасы қажет болуы мүмкін. Бір қызықты кемшілігі – СДФ қолданғаннан кейін шіріген аймақтардың қара түске боялуы. Дегенмен, бұл түссіздікті ақ түсті пломба материалмен жасыруға болады, бұл эстетикалық мәселе, бірақ оны ауыстырылатын тістер үшін осылай қалдыруға болады. СДФ-тің жылдам қолданылуы оны жас балаларға және тіс емдері кезінде тыныш отыруы қиын науқастарға ерекше пайдалы етеді, бұл седация немесе жалпы анестезия қажеттілігін азайтуға мүмкіндік береді. Алайда, СДФ-ті қолдану мәселесі даулы. Оның тиімділігін, қажеттілігін және ықтимал қолайсыз әсерлерін толық түсіну үшін қосымша жоғары сапалы зерттеулер қажет. Бұл мәселе Кішкентай балаларда жалпы анестезия мен седацияны қолдану туралы FDA-ның ескертулеріне байланысты маңызға ие. Дегенмен, Американдық тіс дәрігерлер қауымдастығы СДФ-ті тіс шіруін консервативті түрде басқарудың тиімді құралы деп мойындайды.

Дәнекерлеу

Алғашқы балалық шақтағы кариеске шалдыққан тісті емдеу кезінде, тіс шіруінің дәрежесі емдеу таңдауын анықтайды. Орташа және ауыр шіру жағдайында, тот баспайтын болаттан жасалған тәждер жиі қолданылады. Бұл тәждер дайын күйде болады және баланың сүт тісіне қалыптастырылып, кигізіледі. Содан кейін тісті қалпына келтіру үшін тәж орнына бекітіледі. Осы тәждерді орнатудың тағы бір әдісі – Холл техникасы, ол тістің шіріген бөліктерін алдын ала алып тастауды қажет етпейді.

Атравматикалық қалпына келтіру (АРТ)

Аз инвазивті емдеулердің ішінде атравматикалық қалпына келтіру (АРТ) тәсілі қарастырылады. АРТ – шіріген тіс материалдарын қол құралдармен ішінара алып тастау және қуысты жабыстыру материалымен жабу процесі. Бұл тәсіл әсіресе жас пациенттер үшін тиімді, себебі ол тез орындалады және аз ауырсыну тудырады. Сонымен қатар, тісті сақтаудың ауыз қуысының кеңістігі үшін маңызды болған жағдайларда да пайдалы, болашақта тұрақты тістердің дұрыс атқылануына жағдай жасайды. Дегенмен, АРТ құнды ем екенін, әсіресе тіс емдеу мекемелері шектеулі аймақтарда, ескере отырып, зерттеулер АРТ арқылы салынған пломбалар дәстүрлі әдістермен салынған пломбаларға қарағанда жиі істен шығуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл кемшілікке қарамастан, АРТ қиын жағдайларда жас балалардың тіс шірігін емдеу үшін ұсынылатын тәжірибе болып қалады.