Кеңес әуе-ғарыш инженеры Василий Мишиннің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Советтік ғарыш саласының инженеры Василий Павлович Мишин (18 қаңтар 1917 – 10 қазан 2001) – бұрынғы Кеңес Одағының ресейлік инженеры, сондай-ақ кеңестік ғарыш бағдарламасында оның басшылығымен болған сәтсіздіктермен танымал көрнекті ракета жасаушы.

Өмірбаян

Мишин Богородский уезіндегі Бывалино селосында дүниеге келді және Мәскеу авиация институтында математика оқыды. Мишин екінші дүниежүзілік соғыс аяғында нацистік Германияның V-2 құрылыстарын көрген алғашқы кеңес мамандарының бірі болды. Оған ОКБ-1 жобалау бюросының басшысы ретінде одан бұрын қызмет еткен Сергей Королев және оны алмастырған Валентин Глушко сияқтылар да қосылды. Мишин Королевпен бірге Эксперименталдық жобалау бюросында жұмыс істеді, олардың жұмыстарының ішінде алғашқы кеңестік құрлық аралық баллистикалық зымыраны (МБР) әзірлеу және «Спутник» спутнигін құру болды, ол орбитаға тоқсан бес тонналық жүк шығаруға қабілетті дизайнды қажет етті, бұл бастапқыда елу, кейін жетпіс бес тонналық талаптардан асып түсті. Королевтің кезінде әдеттегі жердегі сынақтардан бас тарту дәстүрі қалыптасты. Королевтің айтуынша, бұл қажетті жабдықтарға қаржы жетіспеуіне және ертерек сынау ұшуларын жүзеге асыруға мүмкіндік беруіне байланысты болды. Мишин басшылығымен туындаған кейбір мәселелер осы кезеңде толық сынақтар жүргізілсе, болдырмауға болатын еді. Двигательдің істен шығуына қарсы KORD жүйесі Мишиннің кезінде құрылды. Ракетаның теңгерімсіз ұшуын болдырмау үшін, бұзылған қозғалтқыш пен ракетаның негізіндегі оған қарама-қарсы қозғалтқыш өшірілді. KORD сондай-ақ жоғалған қозғалтқыштардың орнын толтыру үшін қажетті есептеулерді жасады, бұл ұшу траекториясын сақтауға мүмкіндік берді. N1 жоспарланған миссиялар үшін қажет болғанына қарамастан, ешқашан сәтті ұшырылмады. 3 ақпан 1969 жылы өткен алғашқы сынақ ұшуы кезінде ішкі құбырларда ақаулар туындады, нәтижесінде бір минуттан кейін өрт шықты. Дегенмен, ол KORD жүйесінің және лақтыру қауіпсіздігі жүйесінің дұрыс жұмыс істегенін көрсетті. 3 шілдедегі екінші ұшырылу іске қосылғаннан кейін бірнеше секундтан кейін сәтсіз аяқталды, нәтижесінде ракета ұшыру алаңына құлап, елеулі зақым келтірді. 22 маусым 1971 жылы үшінші N1 ұшырылысы KORD, кабельдер және отын сорғыларына жақсартулар енгізілгеннен кейін, сондай-ақ өрт сөндіру жүйесі мен сүзгілер қосылғаннан кейін өтті. Ұшыру алдында әрбір қозғалтқыш қосымша сынақтан өтті және ұшыру алаңы жөнделді. Бірінші сатының барлық отыз қозғалтқышы алғаш рет сәтті іске қосылды, бұл ұшудың сәтсіздігіне себеп болды. Барлық қозғалтқыштар бір уақытта іске қосылғанда, күтпеген жоғары аударылу (итеру осі бойымен айналу) пайда болды, бұл тұрақты ұшуды сақтауға арналған компенсациялық верниер қозғалтқыштарының күшінен асып кетті. Бұл да толық сынақтар жүргізілсе, алдын алуға болатын мәселе еді. N1-дің төртінші және соңғы ұшырылысы үшін қосымша төрт верниер қозғалтқышы, ішкі компоненттерге қосымша жылу қалқаны, жаңа цифрлық басқару жүйесі және жоғары жылдамдықты реле жүйесімен жұптасқан қосымша сенсорлар енгізілді. Кеңес ғарыш бағдарламасы енді Айда база құруды жоспарлап отырды, бірақ бұл жобаны сәтті аяқтау қажет болды. 23 қараша 1972 жылы ұшырылды, Мишин бекіткен ұшу жоспары бойынша Айдың орбитасын қырық екі рет айналып, болашақ қону орындарының суреттерін түсіру сияқты ұшу іс-шараларын орындап, 4 желтоқсанда Жерге қайту жоспарланған. Ракета алдыңғыларына қарағанда әлдеқайда жоғары көтерілді, бірақ бірінші сатыны ажыратуға аз уақыт қалғанда бір қозғалтқыш өртенді, бүкіл құрылымды жарылды, бірақ эвакуация жүйесі іске қосылғанға дейін. Ракета жасаудағы шеберлігіне қарамастан, Мишин тиімді әкімші ретінде танылмады. Ол Айға адамды жіберу бағдарламасының сәтсіздігі үшін айыпталды және алкогольге құмарлығы үшін сынға ұшырады. Кеңес үкіметінің басшысы Никита Хрущев оны «өзінің мойнына жүктелген мыңдаған адамды басқаруды және үлкен, қайталанбайтын мемлекеттік машинаны өз мүддесі үшін жұмыс істету қабілеті жоқ» деп сипаттады. Леонов Мишинді «шешім қабылдауға ұялатын, тәуекелге бармайтын және космонавт корпусын басқаруда нашар» деп сипаттады. Оның басшылығы кезіндегі басқа сәтсіздіктер – «Союз-11» экипажының қаза болуы, үш ғарыш станциясының жоғалуы және Марсқа жіберілген төрт ғарыш зондының компьютерлік ақаулары. Ол 2001 жылдың 10 қазанында 84 жасында Мәскеуде қайтыс болды. Оның 1960 жылдан 1974 жылға дейінгі бағдарлама туралы ақпаратты қамтитын күнделіктері 1993 жылы Перо қоры сатып алды. 1997 жылы жинақтың шағын бөлігі Ұлттық әуе және ғарыш мұражайына қойылды, ал 2004 жылы көшірмелері NASA-ға тапсырылды.

Mishin was born in Byvalino in the Bogorodsky Uyezd, and studied mathematics at the Moscow Aviation Institute. Mishin was one of the first Soviet specialists to see Nazi Germany's V 2 facilities at the end of World War II, along with others such as Sergei Korolev, who preceded him as the OKB 1 design bureau head, and Valentin Glushko, who succeeded him. Mishin worked with Korolev as his deputy in the Experimental Design Bureau working on projects such as the development of the first Soviet ICBM as well in the Sputnik which required a design capable of putting ninety five tons of cargo into orbit, up from fifty and later seventy five ton requirements earlier in development. Under Korolev, a precedent of forgoing much of the usual ground testing had been begun. According to Korolev, this was because proper facilities would not be funded, and it would also allow for earlier test flights. Some of the failures Mishin faced during his leadership could have been avoided if further testing had been conducted at this stage. To handle engine failures, the KORD system was created under Mishin. To prevent the rocket from having uneven flight that would result from the unbalanced thrust caused by a malfunctioning motor, the faulty motor and the motor opposite it in the rocket base would be turned off. KORD would also make the calculations necessary to compensate for the missing motors, which would allow the same flight path to be maintained. The N1, despite its necessity for planned missions, was never successfully flown. The first test flight, on 3 February 1969, had internal plumbing issues which led to a fire one minute in. It did, however, demonstrate the KORD system working successfully as well as proper deployment of the ejection safety system. The second launch, on July 3, experienced failure seconds after ignition, causing the rocket to fall back on the Launchpad and create significant damage. The third N1 launch occurred on 22 June 1971, after improvements were made to KORD, the cabling, and fuel pumps, and the addition of an extinguishment system and filters. Before the launch, the individual engines were further tested and the Launchpad was repaired. For the first time all thirty engines of the first stage fired successfully, which was the cause of the failure of the flight. When all engines fired together, it created unexpectedly high roll (rotation along the axis of thrust), which was beyond the strength of the compensating vernier engines, designed to keep stable flight. This was another failure that might have been prevented with proper ground testing. For the fourth and what would become the final flight of the N1, further refinements were made, including four additional vernier engines, additional heat shielding for internal components, a new digital control system, and additional sensors paired with a high speed relay system. The Soviet Space program was now eyeing creating a base on the Moon, but first needed to finally succeed with this design. The launch was on 23 November 1972, with a Mishin approved flight plan to orbit the Moon forty two times, with flight activities such as taking pictures of future landing sites, before returning to Earth on December 4. The rocket preceded farther than its predecessors, but shortly before the first stage was to separate one engine caught fire, causing the entire structure to explode, but not before the escape system activated. Despite his skills in rocketry, Mishin was not known as an able administrator. He is often blamed for the failure of the program to put a man on the Moon, and faced criticisms for his alcohol consumption. He was described by Soviet Premier Nikita Khrushchev as "not [having] the slightest idea how to cope with the many thousands of people, the management of whom had been loaded onto his shoulders, nor make the huge irreversible government machine work for him." Leonov described Mishin as "hesitant, uninspiring, poor at making decisions, over reluctant to take risks and bad at managing the cosmonaut corps" Other failures during his term of leadership were the deaths of the Soyuz 11 crew, the loss of three space stations, and computer failures in four probes sent to Mars. He died in Moscow on 10 October 2001 at the age of 84. His diaries, containing information on the program from 1960 to 1974, were purchased by the Perot Foundation in 1993. In 1997 a small part of the collection was donated to the National Air and Space Museum to be put on display, and in 2004 copies were donated to NASA.