Кіріспе

Ұлыбритания мемлекеттік қызметіндегі жоғары лауазымды шенеунік

Ұлыбритания Премьер-министрінің бас жеке хатшысы – Ұлыбритания мемлекеттік қызметіндегі жоғары лауазымды шенеунік, ол Ұлыбритания Премьер-министрінің бас жеке хатшысы болып табылады. Бұл лауазым иесі дәстүрлі түрде Даунинг-стрит 10 мекенжайындағы Премьер-министр кеңсесінің басшысы саналады. Мемлекеттік қызметте бұл лауазым қазіргі таңда бас директор деңгейінде бағаланады. Қазіргі бас жеке хатшы – Элизабет Перлман, ол Риши Сунак 2022 жылдың 25 қазанында Премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін осы лауазымға тағайындалды.

Тарих

Премьер-Министрдің рөлі уақыт өте келе өзгергендей, Бас жеке хатшының рөлі де өзгерді. Ньюкасл герцогы өзінің екінші өкілеттігі кезінде Қазынашылықтың бірінші лорды (1757–62) қызметінде жеке хатшы тағайындады, ал оның 18-ғасырдағы ізбасарлары да көбінесе солай жасады. Бірақ 1922 жылы консерватор Бонар Лөуге тағайындалған Рональд Уотерхаус және Патрик Гоуэр, оның консерватор ізбасары Стэнли Болдуиннің және алғашқы Лейборист Премьер-Министрі Рамсей Макдональдтың басшылығымен де қызметте қалды. Осыдан бері Бас жеке хатшы саяси немесе жеке тағайындама емес, тұрақты мемлекеттік қызметкер саналады, сондықтан әкімшіліктің кез келген өзгерісіне қарамастан лауазымында қалуы мүмкін. Көп жылдар бойы жеке кеңседе лауазымдық иерархия болғанымен, ол әдетте жарияланбады (оның орнына "жеке хатшылар" әліпбилік тәртіппен тізімделді); бірақ 1929 жылы Роберт Ванситтарт алғаш рет Императорлық күнтізбеде "басты" жеке хатшы ретінде тізімделген кезде бұл өзгерді.

Жақында болған тарих

Тони Блэрдің әкімшілігі кезінде премьер-министр (мемлекеттік қызмет министрі ретінде) мемлекеттік қызметтің жұмыс істеуін регламенттеген заңды өзгертті (Кеңестегі бұйрық арқылы), соның нәтижесінде жаңадан құрылған Downing Street штаб бастығының (саяси тағайындалған арнайы кеңесшінің) мемлекеттік қызметкерлерге нұсқау беруге құқығы болды және ол Downing Street билік құрылымындағы басты жеке хатшыдан жоғары тұрды. Гордон Браун Даунинг-стрит 10-ға келгенде, мемлекеттік қызмет туралы заңға енгізілген бұл өзгеріске кері қадам жасады. Дэвид Кэмерон премьер-министр болғанда, ол сол кездегі басты жеке хатшысын "Даунинг-стрит тұрақты хатшысы" деген жаңа лауазымға тағайындады; бұл лауазым Премьер-министр кеңсесінің ең жоғары мемлекеттік қызметшісі болды және алғаш рет кеңсе басшысы Ұлыбритания мемлекеттік қызметіндегі ең жоғары дәрежеге ие болды. 2012 жылы, бұл лауазымды атқарушы Джереми Хейвуд Кабинет хатшысы болып тағайындалғанда, бұл жаңа лауазым жойылды, ал Даунинг-стриттегі бас мемлекеттік қызметкер Бас жеке хатшы лауазымына қайта оралды, ол осы күнге дейін сақталып келеді. Бас хатшы премьер-министрдің жеке кабинетін басқарады, оның құрамында премьер-министрдің сыртқы істер жөніндегі жеке хатшысы да бар.

Премьер-министрдің негізгі жеке хатшыларының тізімі (1757 жылдан бастап, толық емес)

Бас жеке хатшы жылдары Премьер-министр Монтагю Корри 1868 Бенджамин Дизраэли Алджернон Уэст 1868–1872 Уильям Гладстон Монтагю Корри 1874–1880 Бенджамин Дизраэли Артур Годли 1880–1882 Уильям Гладстон Эдвард Уолтер Гамильтон 1882–1885 Грабының маркизі 1885–1886 Роберт Гаскойн Сесил вакантты лауазым 1886 Уильям Гладстон Грабының маркизі 1886–1888 Роберт Гаскойн Сесил Капитан құрметті Шомберг Керр МакДоннелл 1888–1892 Сер Алджернон Уэст 1892–1894 Уильям Гладстон Джордж Герберт Мюррей 1894–1895 Арчибальд Примроз Капитан құрметті Сер Шомберг Керр МакДоннелл 1895–1902 Роберт Гаскойн Сесил Джон Саттерфилд Сандарс 1902–1905 Артур Бальфур Артур Понсонби 1905–1908 Сер Генри Кэмпбелл Баннерман Воэн Нэш 1908–1911 H. H. Асквит Морис Бонхам Картер 1911–1916 Сер Джон Т. Дэвис 1916–1922 Дэвид Ллойд Джордж Лейтенант-полковник Сер Эдвард Григг [күмәнді – талқылау қажет] 1921–1922 Сер Патрик Гоуэр Лейтенант-полковник Сер Рональд Уотерхаус 1922–1923 Бонар Лоу 1923–1924 Стэнли Болдуин 1924 Рамсей Макдональд 1924–1928 Стэнли Болдуин Сер Роберт Ванситтарт 1966–1970 Александр Иссерлис 1970 1970 Эдвард Хит Роберт Армстронг 1970–1974 1974–1975 Гарольд Уилсон Кеннет Стоу 1975–1976 1976–1979 Джеймс Каллаган 1979 Маргарет Тэтчер Клайв Уитмор 1979–1982 Робин Батлер 1982–1985 Найгел Уикс 1985–1988 Эндрю Тернбулл 1988–1990 1990–1992 Джон Мейджор Алекс Аллан 1992–1997 1997 Тони Блэр Сер Джон Холмс 1997–1999 Джереми Хейвуд 1999–2003 Иван Роджерс 2003–2006 Оливер Роббинс 2006–2007 2007 Гордон Браун Том Схолар 2007–2008 Джереми Хейвуд 2008–2010 Джеймс Боулер 2010–2011 Дэвид Кэмерон Крис Мартин 2011–2015 Саймон Кейс 2016 2016–2017 Тереза Мэй Питер Хилл 2017–2019 2019 Борис Джонсон Мартин Рейнольдс 2019–2022 Питер Уилсон 2022 Ник Катсарас 2022 Лиз Трасс Элизабет Перельман 2022–Риши Сунак