Кіріспе

Аргентиналық заңгер және белсенді Хуан Э. Мендес (туған 11 желтоқсан, 1944) – аргентиналық заңгер, БҰҰ-ның қиындықтарға және басқа да қатыгездік, адамгершілікке жатпайтын немесе қорлаушылықты немесе жазалауды жою жөніндегі бұрынғы арнайы баяндамашысы. 1970 жылы ол Буэнос-Айрес провинциясының Мар-дель-Плата қаласындағы Stella Maris университетінен заңгер мамандығын бітірді. Мансабының басында ол саяси тұтқындарды қорғаумен айналысты. Осының салдарынан Аргентинаның әскери диктатурасы тарапынан тұтқындалып, 18 ай бойы азаптауға және әкімшілік қамауға алынды. Осы кезеңде Amnesty International оны «Адамгершілік тұтқыны» деп қабылдады, ал 1977 жылы ол елден қуылды және АҚШ-қа көшті. Кейіннен Мендес Иллинойс штатының Аврора қаласындағы католик шіркеуінде жұмыс істеді, көшпенді жұмысшылардың құқықтарын қорғады. 1978 жылы ол Вашингтондағы Азаматтық құқықтар жөніндегі заңгерлер комитетіне қосылды, ал 1982 жылы Human Rights Watch (HRW) Америка бағдарламасын іске қосты. Ол Human Rights Watch ұйымында 15 жыл жұмыс істеді және 1994 жылы олардың бас кеңесшісі болды. 2001 жылы Мендес Халықаралық өтпелі сот әділдігі орталығына (ICTJ) – халықаралық адам құқықтарын қорғайтын үкіметтік емес ұйымға жұмысқа орналасты. 2004 жылдан 2009 жылға дейін ол орталықтың президенті болды, қазір Президенті Эмеритус атанды. 2014 жылы ол «Ашық қоғам әділдік бастамасы» кеңесінің мүшесі болды. 2010 жылдың қарашасынан 2016 жылдың 31 қазанына дейін ол БҰҰ-ның азаптау жөніндегі арнайы баяндамашысы қызметін атқарды. Вашингтон құқық мектебінің Адам құқықтары және гуманитарлық құқық орталығы Форд қоры, «Ашық қоғам» қоры және Оук қорының қаржылық қолдауымен «Азаптауға қарсы бастаманы» құру арқылы қолдау көрсетті. Мендес Джорджтаун құқық мектебінде, Джонс Хопкинс жоғары халықаралық зерттеулер мектебінде және Ұлыбританиядағы Оксфорд университетінің халықаралық адам құқықтары саласындағы магистратура бағдарламасында адам құқықтары заңын оқытты. Мендес Адамзатқа қарсы қылмыстар бастамасының басқару комитетіне кіреді, бұл 2008 жылы Уитни Р. Харрис әлемдік құқық институтының адамзатқа қарсы қылмыстардың алдын алу және жазалау туралы жан-жақты конвенцияның қажеттілігін зерттеу, мұндай конвенцияның қажетті элементтерін талдау және ұсынылған шарт жобасын әзірлеу үшін құрылған құқықтық мемлекет жобасы. Аталған шарт жобасы қазір БҰҰ Халықаралық құқық комиссиясында талқылануда. 2021 жылдың желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі кеңесі Мендесті нәсілдік әділдік органының мүшесі етіп тағайындады, бұл жүйелі нәсілшілдікті және құқық қорғау органдарының бүкіл әлемде африкалықтар мен африкалық текті адамдарға қарсы күш қолдануын зерттейтін жаңа механизм. Мендес Оңтүстік Африкадан Ивон Мокгоро және АҚШ-тан Трейси Л. Кизимен бірге үш мүшелі топқа кіреді.

Марапаттар

Ол өзінің жұмысы үшін көптеген марапаттар алды, соның ішінде Америка халықаралық құқық қоғамының Голлер Т. Бутчер медалі; Монреальдегі Квебек университетінің (Квебек университеті) құрмет докторлығы; Дейтон университетінің "Адам құқықтарына қызмет еткендігі үшін Монсеньор Оскар А. Ромеро басшылық сыйлығы"; Heartland Alliance "Жанна және Джозеф Салливан сыйлығы"; Аргентинаның Ла-Плата ұлттық университетінен 2013 жылдың 10 маусымында берілген "Honoris Causa" докторлық дәрежесі; және 2014 жылы Саясат зерттеулер институтының "Летелиер-Моффитт" адам құқықтары сыйлығымен марапатталды. 2014 жылы "Өлім жазасына қатысты" орталығы Мендеске өздерінің Адам құқықтары сыйлығын табыс етті.