Кіріспе

Ankylosauridae (,/æ//ŋ//k//ɪ//l//oʊ/'/s//ɔː//r//ɪ//d//iː/) – Ankylosauria құрамындағы броньды динозаврлар тұқымдасы, және Nodosauridae-нің туыс тобы. Ең ерте белгілі анкилозавридтер шамамен 122 миллион жыл бұрын пайда болған және 66 миллион жыл бұрын Креда-Палеоген жойылған оқиғасы кезінде жойылған. Бұл жануарлар негізінен шөпқоректілер болған және міндетті түрде төрт аяқты, жапырақ пішіндес тістері мен күшті, қабықшамен жабылған денелеріне ие болған. Анкилозавридтердің ерекше дөңгелек келген және қысқа тұмсығы, бас сүйегіндегі үшкір остеодермалары, денесіндегі қабықшалары және құйрық соққысы бар. Ankylosauridae тек Солтүстік жарты шардан ғана белгілі, оның үлгілері Солтүстік Американың батысында, Еуропада және Шығыс Азияда табылған. Бұл тұқымдағы алғашқы жаңалықтарды 1906 жылы Монтана штатында Питер Кайзер мен Барнум Браун Анкилозавр туысын ашқанда тапқан. Браун 1908 жылы Ankylosauridae және Ankylosaurinae тұқымдастарына ат қойды.

Анатомия

Анкилозавридтер - мықты денелі, қалың сүйектелген, броньды динозаврлар. Олардың бас сүйектерінде бас сүйектерінің кейбір тесіктерін жабатын және үшбұрышты, мүйіз тәрізді құрылымдарды құрайтын қосымша сүйектер кездеседі. Анкилозавридтердің денесі бойында қабыршақтар қатары орналасқан, олар кішкентай сүйекшелермен толтырылып, біріккен броньдық қалқанды құрайды. Анкилозавридтердің мұрын қуысы S пішіндес болады. Құйрық клубының "сабы" омыртқаларды қамтиды және алдыңғы омыртқа дененің ұзындығының кемінде жартысын жабатын созылған презигапофиздерді қажет етеді. 2017 жылы Виктория М. Арбур және Дэвид С. Эванс анкилозавридтің жаңа туысын сипаттады, ол денесінде кең ауқымды жұмсақ тіндер сақталған. Бұл жануар, "Ghostbusters" монстрымен ұқсастығы үшін Zuul деп аталды, сонымен қатар Джудит өзені формациясынан табылған алғашқы анкилозавр.

Зерттеу тарихы

Барнум Браун мен Питер Кайсен 1906 жылы Монтана штатындағы Хелл Крик жатағында алғашқы анкилозавридтер туысын, Анкилозаврды тапты.

Филогения

1978 жылы У. П. Кумбс кіші Анкилозаурияның дерлік барлық жарамды түрлерін Нодозавриделер немесе Анкилозавриделер тобына жатқызды. Бұл маңызды зерттеу болды және топтың алғашқы филогенетикалық талдауларында анкилозаврлардың көптеген ерекшеліктерін сипаттады. Кейін 1998 жылы Пол Серено Анкилозавриделерді Паноплозаврдан гөрі Анкилозаврға жақын барлық анкилозаврлар ретінде ресми түрде анықтады. Құйрық клубы болмаған анкилозаврлар Кеннет Карпентердің 2001 жылғы Анкилозавриделер филогенезиясына енгізілді. 2004 жылы Викариус және авторлар тобы жүргізген зерттеуде Гаргойлеозавр, Гастония және Минми базальдық анкилозавридтер ретінде тіркелді, ал қалған анкилозавридтер Қытай, Моңғолия және Солтүстік Америкадан табылған Гобизавр, Шамозавр және анкилозавринмен толықтырылды. 2012 жылы Томпсон және авторлар тобы сол кездегі барлық белгілі жарамды анкилозаврлар мен сыртқы топтарды талдады. Олар өздерінің филогенезін бас сүйегінің, дене сүйектерінің және остеодермалық анатомияны көрсететін белгілерге, сондай-ақ әрбір анықталған кладтың синапоморфияларының егжей-тегжейлі сипаттамасына негіздеді. Бұл зерттеу Гаргойлеозавр мен Гастонияны базальдық Нодозавриделерге, ал Седарпельта мен Лиаонингзаврды базальдық анкилозавридтерге орналастырды.

Дене ұстамы және қозғалыс

Анкилозавридтер, көбінесе өте баяу қозғалатын жануарлар болған. Барлық анкилозаврларда фибула (тобық сүйегі) тібік сүйегінен жіңішке, бұл тібік сүйегі жануардың салмағының көп бөлігін көтеріп, ал фибула бұлшықеттердің бекітілуіне арналған аймақ болғанын көрсетеді. Эвоплоцефалдың артқы аяқтарының бұлшықеттері қайта жаңартылды және жамбас сүйегіне бекітілген бірнеше бұлшықеттің орналасуы өте қысқа моменттеріне ие. Тібік және фибулаға бекітілген бұлшықеттердің моменттері ұзағырақ. Бұл тартымды бұлшықеттердің үлгісі, колона тәрізді дене құрылымына сәйкес келетін, пілдей қозғалысқа нұсқайды. Кеуде аймағындағы ең дамыған бұлшықеттер айналу функциясынан гөрі салмақ көтеру функциясын орындаған. Сондай-ақ, карпальдар мен метакарпальдардың қазба жұмыстарымен (жер қазу) айналысатын төрт аяқты жануарлардың сүйектеріне ұқсас екені болжанған. Бор кезегінің ортасында Азиялық нодозавридтер анкилозаврин анкилозавридтерімен алмастырылған. Euoplocephalus tutus тістерінде шеттік тілшелерге қатысы жоқ қырлар мен ойыстар бар. Ал Ляонингозавр балық жейтін жануар болған деп ұсынылған. Екеуі де орнитоисктердің ет жейтіндігіне ерекше дәлел болар еді. Анкилозавридтердің құйрық клубының функциясы туралы бірнеше басым теория бар. Біріншісі – түр ішіндегі жарысқа түсу мінез-құлқы. Көптеген омыртқалы жануарларда, динозаврлар сияқты, бұл мінез-құлық көрсету немесе күресу үшін арналған құрылымдармен бірге жүреді. Кейбір зерттеушілер бұл құбылыстың мүмкін еместігіне сендіреді, себебі құйрықты осы мақсатта пайдаланатын қазіргі төрт аяқты жануарлардың аналогы жоқ. Осы палеонтологтар анкилозавридтердің кең, жалпақ бас сүйегін жеке адамдар арасында басты соққылау үшін пайдаланғанын ұсынады. Екінші теория бойынша, құйрық клубы жыртқыштардан қорғану үшін қолданылады. Клуб шабуылдаушы тероподтың метатарсальдарына қарсы ең тиімді болады деп болжанған. Бас сүйегінің әшекейлерін құрайтын сүйектердің физиологиялық құны бар, сондықтан оларды жыртқыштардан қорғану үшін ғана жасау тиімсіз. Сондықтан бұл үшкір пішіндес остеодермдер ішінара жыныстық таңдауға байланысты түсіндіруді қолдауы мүмкін деген теория айтылды.