Кіріспе

Американдық хирург және қатерлі ісік зерттеушісі, Огайо саясаткері Уильям Брэдли Коли (12 қаңтар 1862 – 16 сәуір 1936) – американдық сүйек хирургы және қатерлі ісік зерттеушісі. Ол қатерлі ісік иммунотерапиясын зерттеуге қосқан ерте үлесімен ең жақсы танымал, атап айтқанда, қатерлі ісікпен күресу жолы ретінде инфекцияны тудыру арқылы, бұл тәжірибе б.з.д. 1550 жылға дейін қолданылған. Оның жұмысы оның өмірінде тиімді екені дәлелденбеді, ал бүгінде Колидің токсиндері тиімсіз және қаупі бар екені белгілі. Дегенмен, Коли ғылымға қосқан үлесі үшін қатерлі ісік иммунотерапиясының әкесі ретінде танылады. Оның ата-анасы Хорас Брэдли Коли және Кларина Б. Уэйкмен болды. Ол Йель университетінің классика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін және 1888 жылы Гарвард медицина мектебінің медицина дәрежесін алды. Білімін аяқтағаннан кейін Коли Нью-Йорк ауруханасында, қазіргі Уилл Корнелл медициналық орталығында хирургиялық интерн ретінде жұмыс істей бастады.

Саркоманың алғашқы кезеңіндегі науқастар

1890 жылы Коули Нью-Йорк ауруханасында жеке практикасын бастады және 17 жасар пациенті Элизабет (Бесси) Дашиеллмен танысты, ол кейін Коулиге саркоманы емдеудің жақсы әдістерін іздеуге түрткі болды. Дашиелл қол жарақатынан кейін Коулиге келді, ол жарақаттың агрессивті сүйек ісігі екенін анықтады. Сол кезде саркоманы емдеу мүмкіндігі шектеулі болды; ең қабылданған емдеу әдісі – зардап шеккен мүшені толық ампутациялау. Бессиге қолдың аяғын кесу сияқты күрделі операция жасалғанмен, он аптадан кейін бастапқы қатерлі ісіктің таралуынан қайтыс болды. Бессидің өлімі Коулидің медициналық практикасына терең әсер етті. Коули тіпті қазіргі медицинаның стандартты процедурасының өзі оның алғашқы науқасының өмірін сақтай алмағанына өкінді. Сондықтан Коули жаңа емдеу әдістерін іздеуді өз қолына алуға шешім қабылдады, осылайша медициналық қауымдастықтың үлгілі клиникалық ғалымы болды. Бір ер адамның жазылу себебін білуге қызыққан Коули ауруханадан шығарылған науқасты іздеуге шешім қабылдады және оны Манхэттенде кездестірді, оның денесінде қатерлі ісіктің ізі қалмаған. 1891 жылы ол Зола есімді пациентте тәжірибелерін бастады, ол итальяндық иммигрант және есірткіге тәуелді болды. Золаның оң тонзилласында "кішкентай тауық жұмыртқасының көлемінде" сипатталған, өмірге қауіпті ісігі болды. Алдыңғы жылы зерттеген ремиссия жағдайын қайталауға үміттене отырып, Коули Золаның иммундық жүйесін эризипелалық инфекцияны тудыратын бактерия – стрептококк арқылы стимуляциялауға тырысты, оны тікелей ісігіне енгізді. Бес айдан кейін бірнеше инъекциядан соң Зола толыққанды эризипела инфекциясын дамытты. Бұрын емдеуге келмейтін деп есептелген ісік екі апта ішінде тарала бастады. Зола жазылып, тағы сегіз жыл өмір сүрді, содан кейін ісіктің қайталануынан қайтыс болды. Золаның алғашқы емнен екі жыл өткен соң, Коули өзінің тағы он науқасын сол тірі стрептококк бактерияларымен емдеді. Инфекцияның болжамсыз сипаты, оның салдарынан екі науқасы қайтыс болғандықтан, Коули "Коулидің уыты" деп аталған бактериялық құрамын тірі стрептококктан екі өлген бактерияға – стрептококк пиогенс және серратия марсесенсқа өзгертті. Өлі бактерияларды қолдану формуласын өзгерту науқастардағы өлім қаупін айтарлықтай азайтты; алайда, Коулидің уыты медициналық қауымда әлі де дау тудырды. 1962 жылғы Кефаувер-Харрис түзетуі Коулидің уытын Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасының "жаңа дәрі" деп белгілеуін қажет етті. Бұл Коулидің өмірлік еңбегіне соққы болды, ол қатерлі ісікке қарсы емдеу үшін осы қоспаны қолдануды күрт азайтты. FDA-ның өзгерген мәртебесінен бастап, оны тек тәжірибелік клиникалық сынақтар арқылы ғана тағайындауға болады, олардың нәтижелері әрдайым әртүрлі болып келеді.

Тиімділігі

Колейдің токсиндері қатерлі ісікті емдеуде тиімді екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ, ал оларды қосымша ем ретінде немесе қалыптасқан емді алмастыру үшін пайдалану қауіпті салдарларға әкелуі мүмкін. Cancer Research UK-тің Колейдің токсиндеріне қатысты соңғы мәлімдемесіне сәйкес, қатерлі ісікпен ауыратын және Колейдің иммунотерапиясын қалыпты емдеумен бірге қабылдаған немесе оны емдеудің орнына қолданған адамдар денсаулығына ауыр зиян келтіру қаупіне тап болады.

Онкологиялық зерттеу институтын құру

Коулидің қызы Хелен Коули Нотс (1907–2001) 1953 жылы коммерциялық емес Қатерлі ісіктерді зерттеу институтын құрды. Ол әкесінің жұмысын зерттеу үшін институтты құрды, мақсаты – "ауруға қарсы химиялық заттар мен сәулеленуді іздеудің орнына, дененің иммундық жүйесін пайдалану арқылы қатерлі ісіктерді зерттеуге бағытталған зерттеу жолын қолдау" еді. Содан бері бұл ұйым әлемдегі университеттер мен ауруханаларда иммунология және ісік иммунологиясы саласындағы зерттеулерді қаржыландыруда жетекші орынға ие болды.

Қатерлі ісікке қарсы иммунотерапия

Коулидің өзінің ракпен күресу үшін иммундық жүйені күшейте түсуге жасаған әрекеттері шамалы нәтиже бергенімен, қазіргі таңда иммунотерапия медицинада қарқынды дамып келе жатқан сала болып табылады. Көптеген тәсілдер бар, оның ішінде Т-клеткаларын қатерлі жасушаларды нақты нысанаға алуға қайта бағдарламалау және иммундық жүйенің қатерлі жасушаларға тиімдірек шабуыл жасауы үшін тежегіштерді тоқтату сияқты әдістер бар. Колей осы саладағы маңызды бастамашылардың бірі деп есептеледі.

Өлім

Уильям Коли 1936 жылдың 16 сәуірінде 74 жасында Нью-Йорктегі "Жыртылған және мүгедектер ауруханасында" (қазіргі "Арнайы хирургия ауруханасы") қайтыс болды. Ол әйелі және екі баласынан аманат қалдырды, олар оның қайтыс болғаннан кейін қатерлі ісіктерді зерттеу саласындағы Колидің мұрасын сақтау үшін үздіксіз жұмыс істеді.