Кіріспе

Палестиналық психиатр (1944–2013)

Еяд Эль-Сарадж (27 сәуір 1944 – 17 желтоқсан 2013) – палестиналық психиатр. Ол 2000 жылғы Камп-Дэвид саммитіндегі палестиналық делегацияның консультанты болды, «Адам құқықтары үшін дәрігерлер» сыйлығының иегері және журналист Барбара Виктордың палестиналық әйел-жүрекжаршылар туралы «Гүлдер армиясы» кітабында есімдері жиі кездеседі. 2006 жылғы палестиналық сайлауда ол «Ваад» тізімін басқарды. Ол Израильдегі Иерусалимдегі Хадасса медициналық орталығында қайтыс болды.

Өмірбаян

Эяд Эль-Сарадж Палестинаның Беер-Шеба қаласында палестиналық араб мұсылман отбасында дүниеге келді. Оның отбасы 1948 жылы қашқын ретінде Газа жолағына келді. 1997 жылы Эль-Сарадж «Неліктен біз өз-өзімізді құрбан ететін бомбалаушыларға айналдық: Палестиналық терроризмді түсіну» деген жеке ойын жазды, онда бірнеше факторларды атап өтті, соның ішінде «израильдік оккупацияның астында» өмір сүру де бар еді. Басқа нәрселермен қатар, ол саяхатқа шектеулер, нақтыланбаған ұлттық есімділік, отбасыңа қарсы тыңшылық етуді сұрау, бақылау-өткізу бекеттерімен айналысу, кемсіту және пайғамбардың қорлануын көру дегендерді айтты. Эль-Сарадж «саяси қысымның психикалық денсаулыққа келтіретін зияны» туралы алаңдады және Израиль мен Палестина тарапынан жасалған зұлматтарға қарсы шықты, өйткені ол Израиль және Ясир Арафаттың Палестиналық басшылығы тарапынан әртүрлі уақыттарда түрмеге қамалған. 2009 жылдың 29 маусымында Эль-Сарадж Газа қақтығысы жөніндегі БҰҰ фактілерді анықтау миссиясының алдында пайда болды. Ол «Газа қауымдастығының психикалық денсаулық бағдарламасы» атынан куәгер ретінде келіп, Газадағы балалардың 20 пайызы посттравматикалық стресс синдромынан (ПТСС) зардап шегетінін мәлімдеді. «Газа қауымдастығының психикалық денсаулық бағдарламасы» (GCMHP) Эль-Сарадж құрған, және онда 40 қызметкер жұмыс істейді. Эль-Сарадж Израиль-Палестина бейбітшілігі халықаралық орталығының президенті және көптеген басқа денсаулық сақтау ұйымдарының мүшесі болды. 2006 жылы Эль-Сараджға көптеген миелома диагнозы қойылды. Ол шешек жасушаларын трансплантациядан өтті. 2013 жылы ауруы қайталанғанда, Израильдегі Хадасса ауруханасының медициналық орталығында емделуге бағытталды. 2013 жылдың 18 желтоқсанында қайтыс болды. Эль-Сарадж Нирмен Хармаға үйленген, одан кіші ұлы Әли дүниеге келді. Оның бірінші некесінен Сейф және Уассим есімді екі ұлы бар. 1998 жылдың қараша айында Эль-Сарадж Адам құқықтарын қорғаушыларға берілетін Мартин Энналс сыйлығымен марапатталды. 2010 жылы Эль-Сарадж «Палестина мен Израиль арасындағы ортақ түсінік, келісім және бейбітшілік үшін жасаған жанқиярлық және талмайтын күресі үшін» Олоф Пальме сыйлығын алды. «Мен бұл сыйлықты алғаныма қуаныштымын және мақтанамын, бірақ мен нағыз батырлар – зорлық-зомбылық, азаптау және соғыстың құрбандары деп санаймын. Бұл сыйлық маған үміт сыйлайды және құқықтары бұзылғандарды қорғау үшін күресуді және әділдік пен бейбітшілік үшін жұмыс істеуді жалғастыруға шабыс береді», - деді Эль-Сарадж сыйлықты алғаннан кейін.

Дәйексөздер

Мен өз халқымды жақсы көремін, өз үйімді жақсы көремін, және мұндағы адамдарға көмектесуге деген жауапкершілік сезінемін. Егер мен Англияда тұрып, психиатриямен шұғылданатын болсам, мен кіммін? Онда бес мың, он мың психиатр бар. Ал мұнда мен өз халқыма ғана емес, көмекке мұқтаж адамзатқа да көмектесе аламын. Мені осы жерге қайтарған және осы жерде ұстап тұрған да осы. "Палестиналықтардың психологиясының ішкі қабаттары бір ғана мәселенің айналасында топтасады: 1948 жылғы түбірден жұлынып, үйлерінің қирауы. Израильдіктердің күн сайын осы үйлерді қиратуы, палестиналықтарды өте терең бойымызға сіңген, санамыз бен бейсанамызға орналасқан жараны қайта сезінуге мәжбүр етеді. Әлемдегі кез келген адам үшін үй – қауіпсіздіктің өте маңызды негізі, ал үйлерін бір рет, кейде тіпті бірнеше рет жоғалтқан палестиналықтар үшін бұл психологиялық құрылымды қалыптастырудағы ең маңызды мәселе."