Кіріспе

1898 жылы Х.Г. Уэллстің фантастикалық комедиялық әңгімесі "The Man Who Could Work Miracles" – бұл 1898 жылы The Illustrated London News журналында алғаш жарияланған британдық фантастикалық комедиялық әңгіме. Оның тақырыбы "Прозадағы пантум" деп аталды. Бұл әңгіме заманауи фантастиканың ерте мысалы болып табылады (сол кезде нақты бір жанр ретінде танылмаған). Осы сипаттамаға сай келетін кейінгі туындылар сияқты, бұл әңгімедегі негізгі фантастикалық идея (шексіз сиқырлы күшке ие сиқыршы) экзотикалық орта ғасырлық ортада емес, Уэллстің өзіне жақсы таныс Лондон қаласының қарапайым күнделікті өмірінде орын алады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ағылшын пабында Джордж МакВиртер Фотэргей дау кезінде кереметтердің мүмкін еместігін ынталы түрде айтады. Дәлел ретінде Фотэргей май шамды кері жағынан жағуға бұйырады, және ол осылай істейді, өзінің таң қалуына орай. Оның таныстары бұл әдіс екенін ойлайды және оны дереу жоққа шығарады. Фотэргей өзінің жаңа күшін зерттейді. Офис кызметкері ретінде күнделікті жұмыстарын керемет түрде орындағаннан кейін, Фотэргей одан әрі тәжірибе жасау үшін ертерек саябаққа кетеді. Ол жергілікті полицеймен кездеседі, ол жарақат алады. Соңғы жанжалдың нәтижесінде Фотэргей полицейді қателесіп, Аждаха тозағына жібереді; сағаттар өткен соң Фотэргей оны Сан-Францискоға қауіпсіз жеткізеді. Осы кереметтерден алаңдаған Фотэргей жергілікті жексенбілік шіркеу қызметтеріне қатысады. Пастор, Мэйдиг мырза, табиғатқа қайшы келетін оқиғалар туралы уағыз айтады. Фотэргей терең сезімге бөленіп, кеңес алу үшін Мэйдигпен оның үйінде кездеседі. Бірнеше шағын тәжірибелерден кейін, дін қызметкері қуанышқа толы болып, Фотэргейге осы қабілеттерін басқаларға көмектесу үшін пайдалануды ұсынады. Сол түні олар қала көшелерінде жүріп, ауруларды емдейді, жамандықтармен күреседі және қоғамдық жұмыстарды жақсартады. Мэйдиг бүкіл әлемді реформалауды жоспарлайды. Егер Фотэргей түнді толығымен тоқтата алса, олар ертеңгі міндеттемелерін орындамай-ақ қоя алатынын айтады. Фотэргей келіседі және Жердің айналысын тоқтатады. Оның тілегін дұрыс жеткізе алмауы Жер бетіндегі барлық заттардың үлкен күшпен бетінен ұшып кетуіне себеп болады. Дүрбелең туады, бірақ Фотэргей керемет түрде өзінің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Шындығында (бірақ ол жасағанның ауырлығын түсінбейді) өзінен басқа бүкіл адамзат бір сәтте жойылды. Фотэргей Жерді бұрынғы күйіне қайтара алмайды. Ол өкініп, күшті өзінен алып, әлемді оның күші пайда болғанға дейінгі уақытқа қайтаруды тілейді. Фотэргей бірден пабқа оралып, бұрынғыдай достарымен кереметтер туралы сөйлеседі, ескі оқиғаларды есіне түсірмейді. Осылайша, барлығын білетін баяндаушы оқырманға ол "бір жыл бұрын" (оқиға 1897 жылы жарық көрді) қайтыс болғанын және қайта тірілгенін айтады, бірақ ерекше бірдеңе болғанын есіне түсірмейді.

Бейімделулер

1936 жылы бұл оқиға Роланд Янг Фотрингей рөлінде ойнаған фильмге бейімделді. Уэллс сценарийді Лайос Биромен бірге жазды. Алғаш рет 1934 жылы Лоренс Гиллиамның BBC радиосы үшін бейімделіп, сол жылдың 4 маусымында эфирге шықты. Ол BBC радиосы үшін бірнеше рет бейімделді, соның ішінде 1956 жылы Деннис Мейн Уилсонның нұсқасы Жаңа жыл күні көрсетілді. Онда Тони Хэнкок Фотрингей рөлін сомдады. Оқиға идеясы режиссер Терри Джонстың 2015 жылғы «Абсолютті кез келген нәрсе» фильмінің негізі болды. Әлемнің айналуын тоқтату идеясын 1972 жылы Лестер дель Рей қолдады, ол үш ғылыми-фантастика жазушысына Құдай барлығына өзінің бар екенін нақты дәлелдеу үшін осылай істейді деген болжаммен әңгімелер жазуды ұсынды. Нәтижесінде шыққан үш әңгіме «Күн тоқтаған күні» деген атпен бірге жарияланды, олар Поул Андерсонның «Аянның бір тарауы», Гордон Р. Диксонның «Кезардың еншісіндегі нәрселер» және Роберт Сильвербергтің «Томас жаршысы» болды. Үш әңгімедегі ортақ болжам – бұл кереметтің Уэллстің шатақ адам кейіпкерінен емес, тікелей Құдайдан шыққандығы. Уэллстің алғашқы әңгімесіндегі апатты нәтижелерді болдырмау үшін сақтану шаралары қолданылды. Сильвербергтің нұсқасының басындағы радио хабарламасы оның Уэллс оқиғасымен таныс екенін көрсетеді: «Соңғы обсерваториялық есептер Жердің қазіргі айналу периодына ауысқанда ешқандай айқын инерциялық әсерлер байқалмағанын растайды. Ғалымдар жердің осі бойынша күрт тежелуі жаһандық апатқа, тіпті барлық тіршіліктің жойылуына әкелуі керек екенін келіседі. Алайда, қазірге дейін тек ұсақ толқындар ғана байқалды». Өз кезегінде, португалдық Хосе Сарамаго өзінің «Кейн» романында Уэллс оқиғасына сілтеме жасайды, бұл Киелі кітаптың құрметсіз жаңа баяндалуы, ол Ешуа кітабындағы Құдайдың «күнді тоқтату» эпизодын қайта баяндайды (Уэллс оқиғасындағы пастор да осы туралы айтады). Сарамаго бейнелеген өте кемшіліктері бар Құдай Жердің қозғалысын тоқтатудың апатты салдарынан сақтауға шамасы келмеді, сондықтан ол оны тоқтатпады, тек әлдеқайда қарапайым және шектеулі керемет жасады, ол мақсатына жетті.