Кіріспе

Британдық отаршылдық әскери күш (1900–1960)

Батыс Африка шекаралық күштері (WAFF) – 1900 жылы Ұлыбритания Отаршылдық кеңсесі құрған, Нигерия, Алтын жағалау, Сьерра-Леоне және Гамбиядағы Батыс Африка отарларын гарнизонмен қамтамасыз етуге арналған көпбатальондық әскери күш. 1928 жылы күштерге патшалық мәртебе беріліп, Корольдік Батыс Африка шекаралық күштері (RWAFF) деп аталды.

Соғыс аралық кезең

1919 және 1939 жылдар аралығында RWAFF бейбіт уақыттағы толық штатты, көп батальонды күші ретіндегі қызметін қайта басталды. Ол әртүрлі өңірлерден жиналған және Британдық Батыс Африканың кез келген колониялық аумағында қызмет етуге міндеттелген сарбаздардан құралды. Ұйымдастыру және міндеттері сол кезеңдегі Британдық Үндістан армиясының үлгісімен салынды.

Бастапқы жағдай және офицерлер тапшылығы, поляк ықпалы

Бейбіт уақытта Батыс Африка Корольдік шекаралық күштері (RWAFF) бес жаяу әскер батальонынан тұрды, бірақ соғыс кезінде ондаған бірнешеге дейін артты, сондай-ақ қосымша күштер де болды. Әр RWAFF жаяу әскер батальонында 80-нен астам ақ еуропалық болды. Жалпы алғанда, ақ офицерлер мен сержанттар RWAFF құрамының 14,6% құрады. Әдетте, офицерлер Африкаға уақытша қызмет етуге ерікті білдірген, содан кейін бұрынғы бөлімдеріне оралатын британдық офицерлер болатын. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген еріктілер тек соғыс аяқталғанға дейін қызмет етуге келісті және ең маңызды шайқастарды өз үйлеріне жақын жерде өткізілді деп ойлады. Родезия мен Оңтүстік Африка сияқты басқа ақ офицерлерді табу көздері жетіспеушілікті толтыра алмады. Соғыс министрлігі Африкада қызмет ету үшін офицерлерді міндетті түрде шақыруды бастады, бірақ көптеген командирлер мұны өздерінің ең нашар офицерлерінен құтылу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Қара офицерлерге қызмет етуге рұқсат беру жұмысы баяу дамыды, 1939 жылға қарай тек Алтын жағалау полкінің аумақтық батальоны ғана қара офицерлерге рұқсат берді, ал соғыс аяқталған кезде барлығы екі офицер тағайындалды. 1941 жылдың мамыр айында Батыс Африкаға сапармен келген премьер-министр Уинстон Черчилльге RWAFF үшін көптеген офицерлерді табу қажеттігі туралы хабарланды. Черчилль британдықтарды қолдауға және өз офицерлеріне жұмыс табуға ынталы болған Владислав Сикорскийден 400 поляк офицерін сұрады, Сикорский келісім берді. Соғыс кезінде Батыс Африкадағы британдық күштерінде 273 поляк офицері қызмет етті. Олар екінші лейтенанттан капитанға дейінгі шендердегі жедел комиссиялар бойынша тағайындалды. Польша офицерлері жаңа қызметке жеткілікті дайындықпен келмеді, олардың көпшілігі ағылшын тілін жеткілікті деңгейде білмеді. Польшаның, содан кейін Францияның құлауынан кейін, аман қалған поляк әскерилерінің көп бөлігі Англияға эвакуацияланды. Польша әуе күштері Корольдік әуе күштеріне қосылған кезде, Польша армиясының аман қалған мүшелері (олар негізінен офицерлер болды) Польша сарбаздары оларға бағынуы мүмкін болған жағдайда Шотландияда гарнизонға орналастырылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылы RWAFF колониялық кеңседен Соғыс кеңсесінің бақылауына берілді. Батыс Африкадағы бас қолбасшы генерал Джордж Гиффардтың басшылығымен RWAFF 81-ші (Батыс Африка) және 82-ші (Батыс Африка) дивизияларын құруға негіз болды. Екі дивизия да Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде итальяндық Сомалиленд, Абиссиния және Бирмада қызмет етті.

Соғыстан кейінгі кезең

1947 жылы RWAFF тағы да Колониялық кеңсеге бағынды. Соғыстан кейін RWAFF Нигерия полкінен (Ибадан, Абеокута, Энугуда орналасқан бес батальон, Кадунада екі батальон, артиллерияның далалық батареясы және инженерлердің далалық ротасы), Голд-Кост полкінен және Сьерра-Леоне полкінен (Гамбиядағы ротаны қоса алғанда) тұрды. Королева Елизавета II 1956 жылы Нигерияға келгенде Нигерия полкіне «Королеваның жеке Нигерия полкі» деген құрметті атақ берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RWAFF-тің кейбір көмекші корпустарының соғыс еңбегі де патшалық мойынсойға ие болып, Патшалық Батыс Африка артиллериясы (RWAA) және Патшалық Батыс Африка инженерлері (RWAE) аталды. Тәуелсіздік жақындаса да, әскери шенеуніктер африкалық офицерлерді қызметке тағайындау ісінде жайлап қозғалды. Мысалы, Королева сапар барысында Нигерия полкінің 1-ші батальонында бар болғаны екі африкалық офицер болды, олар екеуі де лейтенанттар – Кур Мохаммед (кейіннен Абубакар Тафава Балевамен бірге қаза тапты) және Роберт Адебайо (1953 жылы 23-ші Батыс Африка әскери офицері болып тағайындалды). Алайда, 1953 жылы жазған американдық жазушы Джон Гунтер Лагоста «Батыс Африка шекаралық күштерінің екі-үш ақылды жас негр офицерімен» кездескенін хабарлады. Гунтер олардың барлығы бұрынғы жеке күзетшілер екенін және ол басқа африкалық колониялардың ешқайсысында ақ емес жеке күзетшілерге кездеспегенін атап өтті. Сол кезде Джонсон Агии Иронси майор шеніне жеткен жалғыз африкалық болды. Ол тәуелсіз Нигерия армиясының алғашқы бас қолбасшысы атанды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін таратылған RWAFF

1957 жылы британдық Алтын жағалау колониясы Гана ретінде тәуелсіздік алды, ал Алтын жағалау полкі жаңадан тәуелсіз болған елдегі Гана жаяу әскері полкін құру үшін RWAFF қатарынан алынып шығарылды. Нигерия, Сьерра-Леоне және Гамбия британдық колониялары тәуелсіздікке қарай бет алғанда, RWAFF 1960 жылы толығымен таратылды. Бұрынғы RWAFF бөлімшелері тиісті мемлекеттерінің жаңа ұлттық әскерлерінің негізін қалады.

Бірқалыпты киімдер

RWAFF-тің парадтық формасы тарихы бойы ерекше болды. Ол хаки түсті матадан тігілген киім, қызыл фез, сары жиектері бар жеңсіз, қызыл түсті жуав стиліндегі жакеттер және қызыл кумербундтардан тұрды. Артиллерия бөлімдері сары баулы көк жакет, ал инженерлер – көк баулы қызыл жакет киген. Африкалық сержанттар мен уорант-офицерлердің жакеттерінің алдыңғы жағында сары тоқыма белгіше болды. Фездегі белгі – пальма ағашы. Далалық киімге хаки түсті жейде, шорты, жәрсі және путилер, сондай-ақ дөңгелек кильмарнок бас киімі жатты. Британ офицерлері қарап шығу мен далалық киімге арналған хаки сержі немесе матадан тігілген форманы, тропикалық шлемдерді (кейін бұта немесе салбыр шапқыштарды) киген. Бұта шапқыштарда жасыл және қара түсті қайыс болды. Кешкі шараларға ақ түсті, жағасы оралған, көк түсті кумербундтары бар артиллерия және батальон түсіндегі жәяу әскер офицерлері киетін форма киілді. Колониялық үкіметпен байланысты болғандықтан, бұл форма Нигерия тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай жоғары жағалы қою жасыл түсті жеңсіз жейде, бас киім және ақшыл шалбарға ауыстырылды. Ганада (бұрынғы Алтын жағалауда) британ стиліндегі қызыл және көк түсті парадтық форма қабылданды.

Командирлер

1901 жылдан 1938 жылға дейін WAFF (кейіннен RWAFF) бас инспектордың басшылығымен басқарылды. 1945 жылдан бастап әскер полковник-командирдің басшылығымен басқарылды.