Кіріспе

Матай 7:6 – Жаңа өсиеттегі Матай Ізгі хабарының жетінші тарауының алтыншы аяты және Таудағы уағыздың бір бөлігі. Онда "шошқалардың алдына маржан тастамау" туралы айтылады.

Тарихи контекст

Сол кезде иттер мен шошқалар екеуі де жағымсыз саналды. Иттер қоғамның бір бөлігі болғанмен, жартылай жабайы болып, аймақтарды топтап аралап жүрді, кейде адамдарға қауіп келтіретін. Мұнда қолданылған сөз, иесіз, қараусыз иттерге қатысты. Олар лас, кез келген қалдық пен өлексе жейтін. Шошқалар таза емес жануарлардың символы саналды және оларды көптеп өсірген аймақтағы басқа діндегі халықтармен байланысты болды. Індет – өте құнды зат еді. Осы метафора тудыратын тағы бір сұрақ – індет пен шошқаның арасында қандай байланыс бар? Бір пікір бойынша, ұқсас метафора мына сөздерде кездеседі: «Ақылсыз сұлу әйел шошқаның мұрнына тағылған алтын жүзіктей». Нолланд фон Липстің екі түрлі мағынаны жақтаған еңбегін айтады. Иттер мен шошқаларға деген көзқарас әлдеқайда ерекше болды. Сол дәуірдегі нақыл сөздерде иттер қауіпті қалалық жануарлар ретінде бейнеленген. Шошқалар лас болғанымен, жайлы және қауіпсіз болды. Сол сияқты, қасиетті нәрсе әлдеқандай құдайға тиесілі болса, індет – діни мағынасы жоқ, дүниелік байлықтың белгісі болды.

Түсіндірме

Бұл метафора әділ немесе қасиетті деп саналатын нәрсені бағаламайтын адамдарға беруден аулақ болуға үйретеді. Иттер мен шошқалар этиканы бағалай алмайды, ал бұл аят кейбір адамдардың да сондай екенін білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл аят Евхаристияға қатысты деп есептелген, өйткені Дидахеде Евхаристияны тек крещение алғандар ғана қабылдауы керек делінген. Қазіргі бір пікір бойынша, иттер мен шошқалар жұртшылық пен бейдін халықтарын бейнелейді, ал бұл аят Исаның алғашқы хабары тек яһудилерге арналғанын көрсетеді. Харрингтонның айтуынша, мұндай ескертулер сол кездегі раввиндердің еңбектерінде де кездеседі. Яһуди әдебиетінде бейдін халықтары жиі иттермен салыстырылса, лас шошқа Рим империясының еврейлік символы болған. 2 Петір 2:22-де иттер мен шошқалар еретиктерді көрсетеді. Швейцердің сөзіне сүйенсек, яһуди христиандары бұл аятты бейдін халықтарының шіркеулеріне қарсы пайдаланған, олардың яһудилердің заңдарын қабылдамай, Израильді жоятынын дәлелдеу үшін. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, екі сөз де бір нәрсені және бір топ адамды білдіреді. Нолландтың ойынша, бұл аят ешқандай топқа шабуыл емес, Матай 6:24-те басталған Құдай мен Мамон тақырыбының жалғасы, ал ол аят ысырапшылыққа қарсы бағытталған. Біз барлық ресурстарымызды Құдайға жұмсауымыз керек, өйткені Оған қарағанда бәрі де иттер мен шошқалар сияқты. Басқаша түсіндіргенде, иттер мен шошқалар ешқандай топтың метафорасы емес, жалпы құдайсыздық символы. Бұл аят Құдайдың үйретуінен бір топты шеттету туралы емес, Құдайға арналған нәрселердің қасиетті сақталуын қамтамасыз ету туралы. Осылайша, ғибадатхана таза ұсталады, діни тағамдарға құрметпен қаралады, қасиетті күндер құрметтеледі және күнделікті өмірдің алабөлігінен және құдайсыздығынан бөлек ұсталады. «Құдайлық қастандық» кітабында Далас Уиллард басқаша түсіндірме ұсынады. Онда Иса керемет қазына (мұнажыр) туралы немесе тыңдаушылар оны иеленуге лайық па, жоқ па, туралы емес, маржанның еш пайдасы жоқ екенін байқайды. «Шошқалар інжу-маржанды өңдеп, жей алмайды». Ол бұл «басқаларды түзету және бақылау үшін жақсы нәрселерімізді төгу» екенін, ал аудитория әлі дайын емес екенін көрсетеді және біздің жақсы ниеттеріміз көрермендердің ашуын, ренішін және шабуылдарын тудырады. Бұл салыстыру біреудің басқаға кеңес беруі керек деп ойлаудағы өзіндік артықшылығын әшкерелейді. Бұл тұстарды ескермей, бұл сөз тіркесін түсіндіру үшін Матай 13 тарауын оқу пайдалы болар еді. «Мұнажырлар» шаруаның сеуіп жатқан тұқымына ұқсауы мүмкін. Егер шаруа тасты жерге, жолға немесе тікен арасына сеусе, ол ақымақ болып саналуы мүмкін. Шаруа жақсы топыраққа себуге даналық танытуы мүмкін; немесе орақтар мен тікендер арасында немесе басқа қиын жерлерде өсетін дақылдар көбірек төзімді болуы мүмкін: олар тірі қалып, содан кейін егінші оларды «сақтауға жеткілікті» деп санайды. Тұқымдар сияқты, шошқалар алдында тұрған інжу-маржанды (нақылдықты) жай ғана жұтып тастауға болады: түсінбестен қайталау (бәлкім, Иса өз уақытында басқалардың жазбаны түсінбестен қайталайтынын көрген сияқты). Матай 13:44-46 тармақтарда бұл түсінік тағы да кеңінен түсіндіріледі. Қазіргі заманғы жазба ретінде, егіс астарлы әңгімелерінен кейіннен селекциялық селекция туралы монастырь ойларын қарастыруға болады (Августиндік монах, Грегор Мендель және бұршақ): арамшөптерден, тікендерден, жолдан немесе тау жыныстарынан аман қалған дақылдардың тұқымдары барлық жағдайларда егу үшін күштірек, берік тұқым болуы мүмкін, бірақ де назарға алу керек дәмі мен сапасы бойынша айырмашылықтар болуы мүмкін. Басқа бір түсіндірмеде бұл аят бірден алдыңғы (7:1-5) тармақтардың жарығында оқылады, онда бауырласты үкім айтпау және басқаның көзінен жаңқаны алып тастамас бұрын, өз көзіңнен бөренені алып тастау туралы нұсқау беріледі. Бұл түсінікте «қасиетті заттар» мен «мұналар» - осындай әрекеттер арқылы осы дүниенің «иттері» мен «қорандары» арасына тасталуы мүмкін «бауырлар».

Танымал мәдениетте

"Ірімшіктерді шошқаларға тастау" деген фраза ағылшын тілінде кең таралған. 1999 жылы "Перлз Бьор Свийн" атты фильм түсірілді, онда Бойд Райс және Дуглас П. басты рөлдерде ойнады, режиссері – Ричард Вольстенкрофт. "Перлз Бьор Свийн" комиксі, "Перлз Бьор Свийн" американдық психоделикалық фолк тобы бар, ал Курт Воннегуттың "God Bless You, Mr. Rosewater" романының баламалы атауы – "Перлз Бьор Свийн". Теннеси Уильямстың "Жұмсалған трамвай" пьесасында: "Бірақ мен ақымақ болдым – ірімшіктерімді шошқаларға тастаппын!" деген сілтеме бар, ол осы өлеңге қатысты. 1954 жылғы "Жеті күйеуге жеті қалыңдық" музыкалық фильмінде Милли жаңа күйеуін және оның бауырларын шошқалармен салыстырғаннан кейін, олар дұға оқымағандары үшін және жаңа үйінде дайындаған алғашқы кешкі асты өрескел және ашкөздікпен жегендері үшін бұл өлеңді келтіреді. Aerosmith тобының 1994 жылғы "Eat the Rich" әнінде: "Бірақ сіз ірімшіктеріңізді шошқаларға лақтырғанда жақсы нәрсе болады" делінеді. Шошқаға негізделген Pokémon – Spoink және Grumpig "ірімшіктерді шошқаларға тастау" идеясынан шабыттанған болуы мүмкін. Spoink және Grumpig ақыл-парасаттың інжулерін пайдаланып, өздерінің психикалық қабілеттерін арттырады. 2019 жылы Fox телеарнасының "Империя" сериалының күзгі соңғы маусымындағы эпизодта актер Терренс Ховардтың кейіпкері Люшес Лайон Вуд Харрис ойнаған өзінің бәсекелесі Деймон Кросспен кездескенде: "Ірімшіктерді шошқаларға тастамайық" дейді. JoJo's Bizarre Adventure, Stone Ocean-ның алтыншы сюжеттік желісінде антагонист Энрико Пуччи өлеңнің мәтінін сөзбе-сөз айтады. Испан тіліндегі мақалдың кең таралған нұсқасы – "echar margaritas a los cerdos", бұл грек тілінен μαργαρίτας сөзін испан тіліндегі жалған дос сөз margaritas ("күлдіршектер") деп аударудан туындаған.

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Августин: Ол бұрынғы өсиеттерінде көрсеткен қарапайымдық кейбір адамдарды осылай ойлауға жетелеуі мүмкін: шындықты жасыру, жалғанды айту сияқты бірдей қателік. Сондықтан Ол осыған қоса: "Қасиеттіні иттерге бермеңдер, мұнайларын шошқаларға тастамаңдар!" - деді.