Кіріспе

1799 жылғы Нидерландыдағы шайқас. 1759 жылғы 13 сәуірдегі Берген шайқасында де Бройль бастаған француз армиясы, Жеті жылдық соғыс кезінде Франкфурт-на-Майн қаласының жанында британдық, Ганноверлік, Гессендік және Брауншвейг әскерлерінен құралған, Брауншвейг әміршісі Фердинанд басқаратын одақтас әскерге қарсы тұрды.

Өмірбаян

1759 жылы науқан басталғанда, принц Фердинанд наурыздың соңында қысталақтан шығып, француздардан озып кетті. Оның бағыты Франкфурт қаласы болды, онда француздардың Майн өзені бойындағы базасы орналасқан еді. Мақсаты – француздарды Вестфалиядан ығыстырып, одақтастар үшін бастаманы қолға алу болатын. Ай соңында оның әскері үш дивизияға бөлінген, шамамен 27 000 сарбаздан тұрды. Бірінші дивизияны Фердинандтың өзі, екіншісін Изенбург-Бирштейннің принці Иоганн Казимир, ал үшіншісін Гольштейн-Готторп герцогы басқарды. Әрекеттер Фельдмаршал фон Цвайбриккеннің басшылығындағы император армиясынан Фулда мен Майнингенді басып алумен басталды. Император армиясы Богемияға шегінген кезде Фердинанд Гессенге көшіп, Бройль корпусына күш қосылмас бұрын оған шабуыл жасауды үміттенеді. Алайда, Бройль генерал фон Дихерн бастаған саксондық контингент пен басқа француз полктерін жинап, корпусын нығайта алды. Ол өзінің шағын армиясын Берген бекінілген қаласында орналастырып, жағдайдың қалай дамитынын күтті.

Кіріспе

Соғыс алаңы қорғанысқа қолайлы болды. Бергеннің қабырғалы қаласы оң жақта, Майн өзенінің тасқынды жазығына қарап тұрған тіктеудің үстінде орналасқан, сондықтан сол жағынан оны айналып өту мүмкін емес еді. Қаланың солтүстік-батысында "Бергер Варте" орналасқан, ол орталыққа басымдық білдіретін аласа төбе, оның үстінде ескі мұнара тұр (қазір де тұр). Одан солға қарай Нидда өзенінің жағасында Вильбель қаласы орналасқан, оның тасқынды жазығы кең орманмен жабылған. Брогли Берген қаласына және оның артына көптеген жаяу әскер орналастырды. Сол жағында ол жеңіл жаяу әскерін орманға орналастырды, олар саксон жасағымен және оның атқыштар бөлігімен қолдауға ие болды. Ол өзінің артиллериясының көп бөлігін сегіз батареяға бөліп орталыққа орналастырды. Ол қару-жарақ артында өзінің қосалқы әскерін және атты әскерін орналастырды. Оның резервтері "күту колонналары" түрінде құрылды, бұл Наполеон тактикасын болжайтын және сол кезде кеңінен қолданылмаған формация.

Шайқас

Фердинандтың әскері майданға бөліне-бөліне келді. Фердинандтың өзі алғы шеппен бірге келді, оған Эрбпринц басшылық етті. Фердинанд француздар әлі толықтай орналаспағанын қате есептегендіктен, ол қалған екі дивизияны күтпей, дереу шабуылға көшуге бұйрық берді. Ұзақ болжамдарға қарамастан, сағат сегізге дейін Вильбель қаласын Вильгельм фон Фрейтагтың жеңіл жаяу әскері басып алды, ал "Бергер Варте" -ден шығысқа қарай орналасқан "Ам Хоэн Штайн" тағы бір төменгі төбесі де басылып алынды. Берген позицияның маңызды екенін түсінген Фердинанд, сағат 8:30-да осы позицияға шабуыл жасауға бұйрық берді. Одақтастардың алғашқы шабуылы сәтті аяқталды, француз жаяу әскері олар басып алған қырлар мен баулардан қалаға кері шегінді. Сосын Брогли күшін нығайта бастады, бұл одақтастарға қарсы ағымды өзгертіп, оларды кері итерді. Сағат онда ханзада Изенбургтің дивизиясы келді. Изенбург шайқасқа араласып, француз әскерін тағы да Бергенге кері ығыстырды. Брогли дереу резервтен келген жаңа полктермен қарсы шабуыл жасап, одақтастардың қатарын бұзды және оларды тағы да кері шегіндірді. Изенбург өзінің әскерін қайта жинауға тырысқанда қаза тапты. Фердинанд әскеріне тәртіп орнатуға көп қиналды. Осы кезде шайқас баяулап, суыта бастады. Брогли резервтік әскерін және атты әскерін алға жылжытқанда, Фердинанд қарсыласының күшін бағалай алды. Сонымен қатар, француз артиллериясы қашықтықты дұрыс тауып, одақтас әскерін "Ам Хоэн Штайн" төбесіне кері итерді. Голштейн Готторптың дивизиясы соңғы рет майданға келгенде, тағы бір шабуылға дайындық тоқтатылды, ал шайқас түнгі қараңғылыққа дейін жалғасты, одан кейін одақтастар шегінді. Француздардың жеңісі анық болғанымен, Брогли Фердинандты қуып жеңбеді, ол әскерімен бірге Минденге қарай қашып құтылды.

Салдары

Бұл Фердинанд үшін ең ауыр сәт болды, тіпті оның қарындасының күйеуі, Ұлы Фридрих оның рухын көтеріп, көңіл айтты. Алайда Фердинанд сол жылдың өзінде Минден шайқасында өзін және әскерін ақтады. Одақтастардың жоғалғандары 2800 адамды құрады. Француздар 1800 адам өлтіріліп немесе жараланды. Ең көрнекті қаза болғандардың ішінде одақтас жақта Изенбург князі, ал француз және олардың одақтастары жағында саксондық генерал Георг Карл Дихерн болды.