Кіріспе

Киім беті, сондай-ақ киім беті деп те аталады, – еуропалық әскери киім-кешектерде қолданылатын кең таралған тігіс техникасы. Онда стандартты әскери жакеттің, пальтоның немесе туниканың ішкі жағы киімнің өзінен өзге түспен жасалады. Алғашқыда жакет астары әртүрлі түстерден, кейін белгілі бір реңдерден жасалатын болды. Сәйкесінше, материал кері қайрылғанда: жакеттің манжеттері, жағалары және артқы жағы астардың немесе киім бетінің контрастты түстерін көрсетеді, бұл түрлі бөлімшелерді – полктерді, дивизияларды немесе батальондарды олардың әрқайсысының өзгеше және айқын түстері арқылы оңай ажыратуға мүмкіндік береді. Жеке полктер үшін ерекше киім бетін қолдану 18-шы ғасырдағы әскерлерде ең көп таралған, бірақ Наполеон соғыстары кезінде және одан кейін жаяу әскері бөлімдерінде біртектілік көбейді.

Франция

Ансиан режимі кезінде француздық жеңіл пехотасының стандартты сұр-ақ формасында көптеген түрлі түсті жағалар (әсіресе көк, қызыл, сары, жасыл және қара түстердің әртүрлі реңктері) болды. Мысалы, Лангедок полкі үшін көк, Беарн полкі үшін қызыл және т.б. түстер қолданылды. Жағалардың түсін бекіту немесе өзгерту бастамасы көбінесе жеке полковниктерге берілді, олар өзінің полктеріне жауапты болды. Осылайша, жағалардың алуан түрлі болу тенденциясы 1776 жылғы 31 мамырдағы «Армия киімдерінің ережесінде» ең жоғары деңгейге жетті, онда француз пехотасының ақ формасына күміс сұр, аурора және «ақ дақтармен қызыл» сияқты ерекше реңктер қосылды. 1791 жылы жағаларды біркелкілендіруге тырысылды, алты полкке дейінгі топтарға бір түс берілді, ал бөлімдерді ажырату үшін құбырлар немесе түймелердің үлгілері сияқты қосымша белгілер пайдаланылды. Наполеон соғыстары кезінде және одан кейін жаппай шақырылған армияның өсуі экономикалық және жабдықтау тиімділігі үшін жағалардың стандарттануына әкелді. Мысалы, 19 ғасырдың басындағы француздық фюзельерлері мен гранадиерлерінің жағалары қызыл болды, ал полктерді ажырату үшін тек нөмірлер қолданылды. Вольтижерлердің жағалары сары және/немесе жасыл болды. 1854 жылдан бастап қызыл жағалар француздық метрополиялық армиясының көп бөлігін құрайтын барлық жеңіл пехота үшін міндетті болды, бірақ жеке бөлімше құрайтын шассёрлер сары жағаларын ерекше белгі ретінде сақтап қалды.

Басқа әскерлер

Жеке полктарды ажырату үшін әртүрлі түстерді қолдану практикасы 18-ші ғасырда Еуропа армияларында кеңінен таралған болатын, онда мұндай шешімдер көбінесе қолбасшылардың қалауына қалдырылып, киім-кешектер орталықтандырылған мемлекеттік киім фабрикаларында емес, жеке мердігерлермен жасалған. 19-шы ғасырдың екінші жартысына қарай, Голландия, Испания, Швейцария, Бельгия, Жапония, Португалия, Италия, Румыния, Швеция, Чили, Мексика, Грекия және Түркия армиялары француздық стандартталған үлгіні қабылдады, бірақ кейбір жағдайларда әртүрлі пехота түрлерін (гренадиерлер, фюзилерлер, мылтықшылар, жеңіл пехота және т.б.) көрсету үшін түрлі-түсті маталар қолданыла берді, әрқайсысының өзіндік киім үлгісі мен матасы болды. Жалпы алғанда, атты әскердің киімдері көбірек әртүрлілікке ие болды және 1914 жылға дейін әр атты полк өзінің түсін сақтап қалуы мүмкін еді. Артиллерия, инженерлер және қолдау корпустары әдетте бір тармақтың түсін таңдады, бірақ ерекше жағдайларда 1910 жылға дейін швед артиллериясының әр полкі өз түсіне ие болды. Американ Азамат соғысынан кейін АҚШ тұрақты армиясы қара және ашық көк түсті универсалды киімді қабылдады, онда әр полк тек нөмірлерімен және басқа да белгілерімен, сондай-ақ тармақтың түсімен ерекшеленді. Соңғылары атты әскер үшін сары, артиллерия үшін қызыл және жаяу әскер үшін ақ (кейін ашық көк) болды. Инженерлер үшін ақ түсті жолақты қызыл, Сигнал корпусы үшін ақ түсті жолақты қызыл және қару-жарақ қызметкерлері үшін қызыл жолақты қара сияқты түстердің үйлесімдері Армияның техникалық және әртүрлі бола бастаған кезде ерекше тармақтарды көрсетуге кең мүмкіндік берді. Бұл жүйе көк киімдердің жалпы қолданысы 1917 жылы тоқтағанға дейін жалпы қолданыста болды және қазіргі көк түсті парадтық және ресми киімдерде шектеулі түрде сақталған. Мұндай стандарттаудан ерекшеліктер британдық және австро-венгрлік армиялар болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін соңғысы пехотаның маталары үшін 28 түрлі түс, оның ішінде 10 түрлі қызыл түс қолданды. Императорлық неміс және орыс армияларының ірі жаяу әскерлерінде маталардың түсі жиі полктің бригада, дивизия немесе корпус құрамындағы орнына сәйкес тағайындалған. Мысалы, орыс жаяу әскерінде әр дивизиядағы екі бригаданың әскери киімдерінде қызыл немесе көк иық белдеулері болды, ал әр дивизияның төрт полкі қызыл, көк, ақ немесе жасыл жағалы жапсырмалар мен бас киімдерінде сәйкес түсті жолақтар тағылған.