Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Габондық саясаткер (1942–2021)
Gabonese politician (1942–2021)
Казимир Мари Анже Ойе Мба (20 сәуір 1942 – 16 қыркүйек 2021) – габондық саясаткер. 1978 жылдан 1990 жылға дейін Орталық Африка мемлекеттерінің банкінің (БЭАК) басшысы қызметін атқарғаннан кейін, Ойе Мба 1990 жылдың 3 мамырынан 1994 жылдың 2 қарашасына дейін Габонның премьер-министрі болды. Содан кейін ол 1994 жылдан 1999 жылға дейін Сыртқы істер министрі, 1999 жылдан 2007 жылға дейін Жоспарлау министрі, ал 2007 жылдан 2009 жылға дейін Кен және мұнай министрі ретінде үкіметте қызмет етті.
Casimir Marie Ange Oyé Mba (20 April 1942 – 16 September 2021) was a Gabonese politician. After serving as Governor of the Bank of Central African States (BEAC) from 1978 to 1990, Oyé Mba was Prime Minister of Gabon from 3 May 1990 to 2 November 1994. Subsequently, he remained in the government as Minister of State for Foreign Affairs from 1994 to 1999, Minister of State for Planning from 1999 to 2007, and Minister of State for Mines and Oil from 2007 to 2009.
Жас шағы мен қаржы қызметі
Фанг этносының мүшесі Казимир Ойе Мба, Эстуар провинциясының Комо Монда департаментіне қарасты Нзамалиге қаласында дүниеге келген. Габондағы орта білімін (бакалавриат) аяқтағаннан кейін Ойе Мба жоғары білім алу үшін Францияға барды. Ол алдымен Рен университетінде заң және саясаттану мамандығы бойынша бакалавр (лицензия) дәрежесін алды. Содан кейін Париж заң факультетінде мамандандырылған диплом (DESS) алып, 1969 жылы сол институтта докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертациясы Габонның жер қойнауын пайдаланудың құқықтық мәселелеріне арналған еді. Ол Франция даму агенттігінің мектебі – Экономикалық және банктік зерттеулер орталығында (CEFEB) қаржы саласындағы білімін аяқтады. 1970 жылдың қаңтарында Габонның Либревилл қаласындағы агенттігінің директорының орынбасары болды. 1990 жылы өткен парламент сайлауында ол Эстуар провинциясының Комо Монда департаментінен Ұлттық Ассамблеяға сайланды. Сол жылдың соңында оппозициямен келісімге қол қойылғаннан кейін Ойе Мба мен оның үкіметі 1994 жылдың 11 қазанында отставкаға кетті және 2 қарашада Паулин Обаме Нгуэма басқаратын жаңа коалициялық үкімет құрылды. 2006 жылғы желтоқсандағы парламент сайлауында Ойе Мба Нтум сайлау округінде PDG партиясынан кандидат ретінде Ұлттық Ассамблеяға қайтадан сайланды және сол сайлаудан кейін үкіметтегі лауазымын сақтап қалды. Кейін, жоспарлау жөніндегі мемлекеттік министр қызметін тоғыз жылға жуық атқарғаннан кейін, Ойе Мба 2007 жылдың 28 желтоқсанында жаңа үкіметте тау-кен, мұнай, энергетика, су ресурстары және жаңа энергияны дамыту жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды.
A member of the Fang ethnic group, Casimir Oyé Mba was born in Nzamaligué, located in the Komo Mondah Department of Estuaire Province. After completing his secondary education (baccalauréat) in Gabon, Oyé Mba went to France for higher education. He first completed a bachelor's degree (licence) in Law and Political Science at the University of Rennes. Next, he obtained a Diploma of Specialized Studies (DESS) at the Faculty of Law of Paris, and defended his doctorate thesis at the same institution in 1969. His thesis topic was the legal problems posed by the exploitation of subsoil in Gabon. He finished his studies by taking a degree in finance at the Center for Economic and Banking Studies (CEFEB), the school of the French Development Agency. in January 1970, he became deputy director of its agency in Libreville, Gabon, In the parliamentary election held later in 1990, he won a seat in the National Assembly from Komo Mondah Department in Estuaire Province, Following the signing of an agreement with the opposition later that year, Oyé Mba and his government resigned on 11 October 1994 and were replaced by a new coalition government headed by Paulin Obame Nguema on 2 November. In the December 2006 parliamentary election, Oyé Mba again won a seat in the National Assembly as the PDG candidate in Ntoum constituency; he retained his position in the government after that election. Later, after nearly nine years as Minister of State for Planning, Oyé Mba was moved to the position of Minister of State for Mines, Petroleum, Oil, Energy, Water Resources and the Promotion of New Energies in the government that was named on 28 December 2007.
2009 жылғы президенттікке үміткерлік
Президент Бонгоның 2009 жылғы 8 маусымда қайтыс болғаннан кейін, Ойе Мба – PDG саяси бюросының мүшесі – 2009 жылғы 30 тамызға жоспарланған мерзімінен бұрынғы президент сайлауында партияның үміткері болуға ниет білдірген он PDG мүшесінің бірі болды. Ол жетекші үміткерлердің бірі саналғанмен, 2009 жылдың шілде айының ортасында Бонгоның ұлы Али Бонго Онимба оның орнына PDG үміткері болып тағайындалды. Үміткерлікке ие бола алмаған Ойе Мба 21 шілдеде тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға қатысатынын мәлімдеді; ол Бонгоның таңдалуына қатысты жағдайларға күмән білдіріп, «нағыз келісім үміткері» болғысы келетінін айтты. Содан кейін, 19 жыл үздіксіз қызметтен кейін, 2009 жылғы 22 шілдеде жаңа үкімет құрылғанда ол қызметтен шеттетілді. Оппозициялық «Патриотикалық біріккен күштер» (FPU) 2009 жылғы 29 шілдеде Ойе Мбаның кандидатурасын қолдайтынын жариялады. Ол «адалдық, бейбітшілік және тәжірибелі адам» және «нағыз келісім үміткері» деп сипатталды. 9 тамызда Либревильде сөйлеген сөзінде Ойе Мба сайланған жағдайда жастардың жұмыссыздығымен күресуге баса назар аударатынын айтты және «жастар енді саясаткерлерге сенбесе, оның себебі олардың көбінесе алданып, сатқындыққа ұшырағандары сезімінен туындайды» деді. Сайлау кампаниясы барысында Ойе Мба Габондағы байлықтың теңсіз таралуын сынады: «Габон халқының 60 пайызы минималды тұрмыс деңгейінен төмен өмір сүреді және еліміздің байлығынан тек халықтың 2 пайызы ғана нағыз пайда көреді». Ол басқару жүйесін жақсартудың маңыздылығын атап өтті. Кампаниясы барысында, өзінің ұзақ жылғы тәжірибесіне тоқталып, Ойе Мба жыл сайын 100 шақырым жол салуды, үкіметтегі министрлер санын азайту арқылы қаржыны үнемдеуді және президенттікке екі мерзімдік шектеуді қайта енгізуді ұсынды. Қайтарылып алынса да, Конституциялық соттың 2009 жылғы 4 қыркүйекте жариялаған нәтижелері бойынша ол 0,92% дауыспен бесінші орынға ие болды.
Following the death of President Bongo on 8 June 2009, Oyé Mba—a member of the PDG Political Bureau—was one of ten PDG members who submitted applications to stand as the party's candidate in the early presidential election scheduled for 30 August 2009. Although he was considered one of the leading contenders, in mid July 2009 Bongo's son Ali Bongo Ondimba was chosen as the PDG candidate instead. Having failed to obtain the nomination, Oyé Mba announced that he would instead run as an independent presidential candidate on 21 July; he questioned the circumstances of Bongo's selection and said that he wanted to be "the true candidate of consensus". He was then excluded from the government that was appointed on 22 July 2009, after 19 years of continuous service. The Patriotic United Forces (FPU), an opposition group, announced on 29 July 2009 that it was supporting Oyé Mba's candidacy. It described him as a "man of integrity, peace, and experience" and "the true candidate of consensus". Speaking in Libreville on 9 August, Oyé Mba said that he would focus on fighting youth unemployment if he was elected and he said that "if young people no longer trust politicians, it is because of a sense that they have often been betrayed". During campaigning for the election, Oyé Mba criticized the uneven distribution of wealth in Gabon: "60 percent of Gabonese live below the vital minimum income threshold and only two percent of the population really benefits from the wealth of our country". He stressed the importance of improving governance. During his campaign, which stressed his long experience, Oyé Mba also called for more road construction (100 kilometers per year), saving money by reducing the number of ministers in the government, and reinstating the two term limit on the Presidency. Despite his withdrawal, he placed fifth, with 0.92% of the vote, according to results released by the Constitutional Court on 4 September 2009.
Оппозициялық саясат
2009 жылдың 30 желтоқсанында жаңа, біріккен оппозициялық партия құрылатыны жарияланды және Ойе Мба оған қатысқан оппозициялық көшбасшылардың бірі болды. Ойе Мба кейін Захари Мибото басқаратын Габон демократия және даму одағына (UGDD) қосылды, ал UGDD тағы екі партиямен бірігіп, біріккен оппозициялық партия – Ұлттық одақты құрды. 2010 жылдың 10 ақпанында партияның іске қосылуында Ойе Мба оның бес вице-президентінің бірі деп тағайындалды. 2016 жылғы кезекті президенттік сайлауда Ойе Мба Ұлттық одақ партиясынан кандидаттығын жариялады. Бірақ сайлауға екі апта қалғанда ол үміткерліктен бас тартып, Жан Пингті қолдады. Сайлаудан кейінгі дүрбелең кезінде Ойе Мба мен басқа да оппозициялық көшбасшылардың шетелге саяхаттауына тыйым салынды. Ойе Мба CFA франкін асығыс таратуға қарсы ескертіп, бұл валюталық одақтың мүше елдерге инфляцияны бақылауға көмектескенін айтты.
On 30 December 2009, the planned creation of a new, united opposition party was announced, and Oyé Mba was among the various opposition leaders participating in it. Oyé Mba then joined the Gabonese Union for Democracy and Development (UGDD), an opposition party led by Zacharie Myboto, and the UGDD merged with two other parties to create a unified opposition party, the National Union. At the party's launch on 10 February 2010, Oyé Mba was designated as one of its five vice presidents. For the next presidential elections in 2016, Oyé Mba declared his candidacy on the National Union ticket. He finally withdrew a fortnight before the election and endorsed Jean Ping. Oyé Mba and other opposition leaders were banned from foreign travel during the post election upheaval. Oyé Mba publicly cautioned against hastily dismantling the CFA franc, arguing that the currency union had helped its member countries control inflation.
Ауру және өлім
Ойе Мба 2021 жылдың қыркүйек айында COVID-19 жұқтырып, Либревиллде бір апта ауруханада жатты. Ол 11 қыркүйекте қосымша емдеу үшін Парижге әуемен жеткізілді. 16 қыркүйекте Сент-Жозеф ауруханасында қайтыс болды. Али Бонго Онданба және Жан Пинг Ойе Мбаға құрмет көрсетіп, Facebook желісіндегі парақшаларына жазды.
Oyé Mba contracted COVID 19 in September 2021, and was hospitalized for one week in Libreville; he was airlifted to Paris on 11 September for further treatment. He died on 16 September at the Saint Joseph Hospital. Ali Bongo Ondimba and Jean Ping posted tributes to Oyé Mba on their Facebook pages.