Анни Эрно: Нобель сыйлығының лауреаты, өмірбаяны мен әдебиеті

Кіріспе

Француз жазушысы (туған 1940)

Ани Тереза Бланш Эрно (; туған 1 қыркүйек 1940) – француз жазушысы, ол 2022 жылғы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын "жеке естеліктің тамырларын, бөтендігін және қоғамдық шектеулерін ашудағы батылдығы мен қатаңдық үшін" алды. Оның әдеби шығармалары, көбінесе автобиографиялық, социологиямен тығыз байланыста.

Ерте өмір және білім

Эрно Франциядағы Нормандиядағы Лиллебонн қаласында дүниеге келді және жақын маңдағы Ивето қаласында өсті. 1960 жылы ол Лондонға барып, au pair ретінде жұмыс істеді, бұл тәжірибені ол кейін 2016 жылы «Қыздың әңгімесі» (Mémoire de fille) деп атады. 1970-ші жылдардың басында Эрно Боневильдегі (Жоғарғы Савойя) лицейде, Аннеси-ле-Вьедегі Эвире колледжінде, содан кейін Понтузада сабақ берді, кейін Ұлттық қашықтықтан оқыту орталығына қосылды, онда 23 жыл жұмыс істеді. Мансабының басында Эрно көркем әдебиеттен бас тартып, автобиографияға көшті. Оның туындылары тарихи және жеке тәжірибені үйлестіреді. Ол ата-анасының әлеуметтік жағдайының өзгеруін («Орын», «Ұят»), жасөспірім шағын («Олар айтқан немесе ештеңе демес»), некені («Мұз басып қалған әйел»), Шығыс Еуропалық ер адаммен құмарлыққа бой алғанын («Жай ғашықтық»), түсігін («Оқиға»), Альцгеймер ауруын («Түннен шығармадым»), анасының қазасын («Әйел») және сүт безінің қатерлі ісігін («Суреттің қолданылуы») сипаттайды. Эрно Фредерик Ив Жаннетпен бірлесіп «Жазу – пышақтай өткір» (L'écriture comme un couteau) атты туындыны жазды. «Әйел тарихы» кітабы «Лос-Анджелес Таймс» кітап сыйлығының финалисі атанды. «Ұят» 1998 жылғы Publishers Weekly ең үздік кітабы деп танылды, «Мен қараңғылықта қаламын» The Washington Post газетінің 1999 жылғы ең үздік естеліктерінің тізіміне енді, ал «Иелену» More журналының 2008 жылғы ең үздік он кітабының бірі болды. Эрнаның 2008 жылғы тарихи естелігі «Жылдар» (Les Années) француз сыншылары тарапынан жақсы қабылданып, көптеген адамдар оны оның шедевр туындысы деп санайды. Осы кітабында Эрно алғаш рет өзі туралы үшінші тұлғада («ol» немесе ағылшын тілінде «she») жазады, соның арқасында Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі француз қоғамын 2000-шы жылдардың басына дейін жанды түрде бейнелейді. Бұл – бір әйелдің және оның өмір сүрген қоғамның тарихы. «Жылдар» 2008 жылғы «Француз тілі» сыйлығын, 2008 жылғы «Маргарита Дюрас» сыйлығын, 2008 жылғы «Француз тілі» сыйлығын, 2009 жылғы «Телеграмма» оқырмандар сыйлығын және 2016 жылғы «Стрега» Еуропалық сыйлығын жеңіп алды. Элисон Л. Страйердің аудармасымен «Жылдар» 31-ші жылдық француз-американдық аударма сыйлығының финалисі болды, 2019 жылы Халықаралық Букер сыйлығына ұсынылды және 2019 жылы Аудармадағы әйелдер үшін Уорвик сыйлығын жеңіп алды. «Жылдар» кітабы Халықаралық Букер сыйлығының тізіміне енгеннен кейін ағылшын тілдес елдерде оның танымалдығы күрт өсті. 2022 жылдың 6 қазанында Эрноның «жеке естеліктің тамырларын, алыстауларын және ұжымдық шектеулерін ашқан батылдығы мен клиникалық өткірлігі үшін» 2022 жылғы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталатыны жарияланды. 2018 жылы Эрно «сары жилеттер» наразылығын қолдағандығын білдірді. Эрно BDS қозғалысын, яғни Палестина тарапынан бастама көтерілген Израилға қарсы бойкот, инвестицияларды алып тастау және санкциялар науқанын бірнеше рет қолдағандығын айтты. 2018 жылы автор Израиль мен Франция үкіметтерінің Израиль мен Франция арасындағы мәдени маусымды өткізуіне қарсы 80-нен астам суретшімен бірге хатқа қол қойды. 2019 жылы Эрно француз мемлекеттік телеарнасына сол жылы Израильде өткен «Евровидение» байқауын эфирге жібермеуді сұрап хат жазды. 2021 жылы «Қабырғалар күзетшісі» операциясынан кейін ол Израильді апартеидтік мемлекет деп атаған тағы бір хатқа қол қойды, іздей келе «Бұл екі тең тарап арасындағы соғыс деп көрсету жалған және шатастырады. Израиль – отарлаушы держава. Палестина – отарланған».

Ernaux was born in Lillebonne in Normandy, France, and grew up in nearby Yvetot, where her parents, Blanche (Dumenil) and Alphonse Duchesne, ran a café and grocery in a working class part of town. In 1960, she travelled to London, where she worked as an au pair, an experience she would later relate in 2016's Mémoire de fille (A Girl's Story). In the early 1970s, Ernaux taught at a lycée in Bonneville, Haute Savoie, at the college of Évire in Annecy le Vieux, then in Pontoise, before joining the National Centre for Distance Education, where she was employed for 23 years. Early in her career, Ernaux turned from fiction to focus on autobiography. Her work combines historic and individual experiences. She charts her parents' social progression (La Place, La Honte), her teenage years (Ce qu'ils disent ou rien), her marriage (La Femme gelée), her passionate affair with an Eastern European man (Passion simple), her abortion (L'Événement), Alzheimer's disease (Je ne suis pas sortie de ma nuit), the death of her mother (Une femme), and breast cancer (L'usage de la photo). Ernaux also wrote L'écriture comme un couteau (Writing as Sharp as a Knife) with Frédéric Yves Jeannet. and A Woman's Story was a finalist for the Los Angeles Times Book Prize. Shame was named a Publishers Weekly Best Book of 1998, I Remain in Darkness a Top Memoir of 1999 by The Washington Post, and The Possession was listed as a Top Ten Book of 2008 by More magazine. Ernaux's 2008 historical memoir Les Années (The Years), well received by French critics, is considered by many to be her magnum opus. In this book, Ernaux writes about herself in the third person ('elle', or 'she' in English) for the first time, providing a vivid look at French society just after the Second World War until the early 2000s. It is the story of a woman and of the evolving society she lived in. The Years won the 2008 fr, the 2008 Marguerite Duras Prize, the 2008 Prix de la langue française, the 2009 Télégramme Readers Prize, and the 2016 Strega European Prize. Translated by Alison L. Strayer, The Years was a finalist for the 31st Annual French American Foundation Translation Prize, was nominated for the International Booker Prize in 2019, and won the 2019 Warwick Prize for Women in Translation. Her popularity in anglophone countries increased sharply after The Years was shortlisted for the International Booker. On 6 October 2022, it was announced that Ernaux would be awarded the 2022 Nobel Prize in Literature "for the courage and clinical acuity with which she uncovers the roots, estrangements and collective restraints of personal memory". In 2018, Ernaux expressed her support for the yellow vests protests. Ernaux has repeatedly indicated her support for the BDS movement, a Palestinian led campaign promoting boycott, divestment and sanctions against Israel. In 2018, the author signed a letter alongside about 80 other artists that opposed the holding of the Israel–France cross cultural season by the Israeli and French governments. In 2019, Ernaux signed a letter calling on a French state owned broadcasting network not to air the Eurovision Song Contest, which was held in Israel that year. In 2021, after the Operation Guardian of the Walls, she signed another letter that called Israel an apartheid state, claiming that "To frame this as a war between two equal sides is false and misleading. Israel is the colonizing power. Palestine is colonized."

Жеке өмір

Ерно бұрын Филипп Эрноға үйленген, олардың екі ұлы бар: Эрик (1964 жылы туған) және Дэвид (1968 жылы туған). 1981 жылы олар ажырасып кетті. Ол 1970-жылдардың ортасынан бері Париж маңындағы Серги-Понтуаз жаңа қаласында тұрып келеді.